اگر در شبکههای اجتماعی این دو نظر را ببینید، کدام یک توجه شما را بیشتر به خود جلب میکند؟ «عالی بود، ممنون!» یا «خیلی محتوای بدی بود. حیف وقت که برای خواندن چنین محتوایی صرف کردم.»
احتمالا نظر دوم! اگر چنین نظری روی محتوای خودتان گذاشته شود، حتما عصبانی میشوید و سایر نظرات مثبت را نادیده میگیرید. اگر هم آن را در محتوایی که دیگران منتشر کردهاند، ببینید، احتمالا دنبال سایر نظرات منفی میگردید.
حال این سوال پیش میآید که چرا نظرات منفی توجه ما را بیشتر به خود جلب میکنند؟ همچنین خواندن نظرات منفی چه تاثیری بر ذهن و روان ما میگذارد؟
در ادامه این مقاله، ابعاد مختلف این موضوع را بررسی میکنیم.
پشت پردهی موج نظرات منفی در فضای آنلاین
بسیاری از ما این الگو را دیدهایم: یک نظر منفی منتشر میشود، بحثی داغ شکل میگیرد و خیلی زود موجی از واکنشهای تند و منفی به راه میافتد. اما چرا این اتفاق تا این حد رایج است؟
واقعیت این است که منفی بودن فضای بخش نظرات تنها به رفتار چند کاربر محدود نمیشود. عوامل روانشناختی، اجتماعی و حتی نحوه طراحی پلتفرمها، همگی در شکلگیری این وضعیت نقش دارند. در ادامه، مهمترین دلایل این پدیده را بررسی میکنیم.
ناشناس بودن
یکی از مهمترین دلایل افزایش نظرات منفی، ناشناس بودن کاربران است. وقتی افراد احساس میکنند که هویتشان پنهان است، معمولاً مسئولیت کمتری در قبال حرفها و رفتار خود احساس میکنند. در چنین شرایطی، احتمال استفاده از لحن تند، توهینآمیز یا ستیزهجویانه بیشتر میشود؛ زیرا برخلاف تعاملات رودررو، با پیامدهای اجتماعی رفتارشان مواجه نمیشوند.
اثر عدم بازداری آنلاین
پدیدهای که روانشناسان آن را «اثر عدم بازداری آنلاین» مینامند نیز نقش مهمی در منفی شدن نظرات دارد. بسیاری از رفتارها و حرفهایی که افراد هرگز در یک گفتوگوی حضوری بیان نمیکنند، در فضای اینترنت بهراحتی مطرح میشوند.
فاصلهی فیزیکی، ناشناس بودن و نبود واکنشهای فوری دیگران باعث میشود تا هنجارهای اجتماعی تا حدی کمرنگ شوند. این موضوع باعث میشود که افراد راحتتر احساسات و قضاوتهای تند خود را ابراز کنند.
تغییر نگاه ما در اینترنت
یکی دیگر از دلایلی که بخشهای نظرات به میدان جنگ تبدیل میشوند، این است که ما دیگران را در فضای آنلاین به صورت انسانی در نظر نمیگیریم. به جای اینکه یکدیگر را به عنوان یک شخص واقعی بینیم، تصور میکنیم که در خلأ نظر میدهیم. در این حالت دلیلی هم برای کنترل تمایلات پرخاشگرانه خود نمیبینیم.
کمبود بازخورد آنی
در تعاملات واقعی، افراد هنگام صحبت کردن بهطور مداوم از واکنشها و بازخوردهای اطرافیان تأثیر میگیرند. اما در فضای آنلاین، بهویژه در بخش نظرات، این بازخورد لحظهای تا حد زیادی وجود ندارد.
نظرات اینترنتی معمولاً بسیار طولانیتر از گفتههایی هستند که افراد در گفتوگوی حضوری بیان میکنند. زیرا کسی صحبت آنها را قطع نمیکند یا بلافاصله به آن واکنش نشان نمیدهد. در نتیجه، افراد میتوانند بدون وقفه هر آنچه را میخواهند بنویسند، حتی اگر حاوی خشم یا احساسات منفی باشد. همین موضوع باعث میشود که بخش نظرات گاهی به محلی برای تخلیه عصبانیت و نارضایتی تبدیل شود.
برای مثال، تصور کنید قصد دارید کالایی را به فروشگاه پس بدهید و خشم خود را بر سر کارمند بخش خدمات مشتری خالی کنید. در این حالت افراد زیادی شاهد ماجرا هستند. احتمالاً پیش از آنکه رفتار شما از حد بگذرد، فردی دخالت میکند یا خودتان به دلیل واکنش دیگران از ادامه آن منصرف میشوید. اما در شبکههای اجتماعی، افراد بارها همین رفتار را در صفحات تجاری یا برندها تکرار میکنند، بیآنکه چندان به تأثیر سخنان خود یا برداشت دیگران از آن توجه داشته باشند.
ذهنیت اوباش و اثر جمعی در اینترنت
عامل دیگری که به افزایش فضای منفی در بخش نظرات دامن میزند، «ذهنیت اوباش» است. هنگامی که یک نفر دیدگاهی منفی یا تند مطرح میکند، دیگران نیز راحتتر همان مسیر را دنبال میکنند. به این ترتیب، یک نظر منفی موجی از واکنشهای مشابه را به راه میاندازد و فضای گفتوگو را بهتدریج خصمانهتر و پرتنشتر میکند.
طراحی شبکههای اجتماعی
نوع پلتفرم نیز بر کیفیت و لحن نظرات کاربران تأثیر قابلتوجهی دارد. در پلتفرمهایی که امکان ناشناس ماندن کاربران بیشتر است، معمولاً میزان نظرات توهینآمیز و بیادبانه نیز بالاتر است. برای نمونه، پژوهشها نشان دادهاند که یوتیوب از نظر تعداد نظرات توهینآمیز و رفتارهای نامناسب در میان پلتفرمهای رایج در جایگاه بالایی قرار دارد.
از سوی دیگر، در پلتفرمهایی که کاربران با دیدگاههای سیاسی یا اجتماعی متفاوت در کنار هم حضور دارند، مانند برخی صفحات سیاسی اینستاگرام، احتمال شکلگیری بحثهای تند، مشاجره و بروز خشم میان کاربران بیشتر است.
عوامل شخصیتی
یکی دیگر از عواملی که بر منفی بودن فضای بخش نظرات تأثیر میگذارد، ویژگیهای شخصیتی و جمعیتشناختی افرادی است که نظر مینویسند. در واقع، افرادی که در بخش نظرات مشارکت میکنند، تنها بخش کوچکی از کل کاربران آنلاین را تشکیل میدهند. بنابراین نظرات آنها را نمیتوان به کل جامعه تعمیم داد.
علاوه بر این، برخی از کاربران با هدف ایجاد تنش و برانگیختن واکنش دیگران در بخش نظرات حضور پیدا میکنند. این افراد که در فضای اینترنت با عنوان «ترول» شناخته میشوند، از ناراحت کردن یا تحریک دیگران لذت میبرند. آنها عمداً با انتشار پیامهای بحثبرانگیز یا توهینآمیز، سعی میکنند که فضای گفتوگو را متشنج کنند.
تأثیر نظرات منفی بر سلامت روان
اکنون که با دلایل شکلگیری نظرات منفی آشنا شدیم، باید به این پرسش نیز پاسخ دهیم که این نظرات چگونه بر سلامت روان افراد اثر میگذارند. اگر خواندن بخش نظرات باعث ایجاد احساسات ناخوشایند، اضطراب یا خشم شده، منطقی است که در نحوه استفاده از آن تجدیدنظر کنیم.
شناخت سازوکارهای روانشناختی مرتبط با بخش نظرات به ما کمک میکند تا از سلامت روانمان بهتر محافظت کنیم.
اعتیاد به دوپامین
بسیاری از شبکههای اجتماعی به گونهای طراحی شدهاند که با ارائه پاداشهای کوچک و مکرر، مانند دریافت لایک، نظر یا مشاهدهی محتوای جذاب، کاربران را به ادامهی استفاده از پلتفرم ترغیب کنند. این تجربه با ترشح دوپامین، یکی از انتقالدهندههای عصبی مرتبط با احساس پاداش و انگیزه، همراه است و به استفادهی مکرر از شبکههای اجتماعی دامن میزند.
بخش نظرات نیز از همین سازوکار بهره میبرد. گاهی افراد بدون آنکه متوجه باشند، بارها و بارها به خواندن نظرات بازمیگردند؛ حتی زمانی که باید روی کار، مطالعه یا فعالیت مهم دیگری تمرکز کنند. اگر احساس میکنید که بهطور مداوم در حال مرور بخش نظرات هستید، شاید این رفتار به یک عادت یا حتی نوعی وابستگی رفتاری تبدیل شده است.
ادامهی این روند بر سلامت روان و بهرهوری تأثیر منفی میگذارد. صرف زمان زیاد برای خواندن نظرات، بهویژه نظرات منفی و بحثبرانگیز، تمرکز را کاهش میدهد. همچنین معمولا احساس بیانگیزگی، اتلاف وقت و نارضایتی از عملکرد روزانه را نیز در پی دارد.
افسردگی و منفیگرایی
مطالعات نشان میدهد که قرار گرفتن مداوم در معرض نظرات منفی در فضای آنلاین بر خلقوخو تأثیر میگذارد و احساسات منفی را تشدید میکند. برای مثال، فردی را در نظر بگیرید که روز خود را با خواندن نظرات تند و انتقادی در شبکههای اجتماعی شروع میکند. احتمال بیشتری دارد که این فرد از همان ابتدای روز احساسات ناخوشایند، بدبینی یا افزایش حساسیت را تجربه کند.
تداوم این الگو و صرف زمان زیاد برای دنبال کردن محتوای منفی در برخی افراد نیز با نشانههایی مانند کاهش انگیزه، احساس ناامیدی یا افت خلق همراه است. البته این موضوع به معنای آن نیست که خواندن نظرات منفی بهتنهایی موجب افسردگی میشود، بلکه در کنار سایر عوامل، خطر بروز یا تشدید علائم افسردگی را افزایش میدهد.
اضطراب
خواندن نظرات منفی آنلاین نیز گاهی شما را مضطربتر میکند. به خصوص اگر نظراتی بخوانید که باعث ترس میشوند یا انتخابهایتان را زیر سوال میبرند. افرادی که مستعد ابتلا به اختلالات اضطرابی هستند (مثلاً داشتن زمینه ژنتیکی) باید هنگام تعامل آنلاین، احتیاط بیشتری داشته باشند.
عادی شدن بیاحترامی
خواندن مداوم نظرات توهینآمیز و پرخاشگرانه بهتدریج حساسیت افراد را نسبت به این نوع رفتارها کاهش میدهد. هنگامی که بیاحترامی، تمسخر یا تحقیر دیگران بهطور مکرر مشاهده میشود، این رفتارها عادیتر از آنچه واقعاً هستند، به نظر میرسند. همین موضوع هم سبب میشود که واکنش عاطفی افراد نسبت به آنها کاهش یابد.
این عادیسازی بر نحوه تعامل افراد با دیگران نیز تأثیر میگذارد. در چنین شرایطی، افراد کمتر خود را جای دیگران میگذارند یا هنگام اظهار نظر، کمتر به احساسات مخاطب توجه میکنند. در نتیجه، کیفیت روابط اجتماعی و گفتوگوهای سازنده نیز کاهش مییابد.
سوگیری منفی
ذهن انسان بهطور طبیعی به اطلاعات منفی توجه بیشتری نشان میدهد؛ پدیدهای که در روانشناسی با عنوان «سوگیری منفی» شناخته میشود. به همین دلیل، خواندن مداوم نظرات منفی باعث میشود که افراد بیش از گذشته بر جنبههای ناخوشایند رویدادها تمرکز کنند. همچنین در این حالت اخبار، اتفاقات یا رفتار دیگران را بدبینانهتر تفسیر میکنند.
در بلندمدت، این سوگیری ممکن است که نگاه فرد را نسبت به جامعه، روابط انسانی و حتی آینده تحت تأثیر قرار دهد. در نتیجه، افراد احساس میکنند که دنیا بسیار خصمانهتر یا ناامیدکنندهتر از آن چیزی است که در واقعیت وجود دارد. این موضوع باعث کاهش رضایت از زندگی و احساس خوشبینی آنها میشود.
فرسودگی ذهنی
بخش نظرات در بسیاری از شبکههای اجتماعی مملو از دیدگاههای متناقض، بحثهای طولانی و واکنشهای احساسی است. دنبال کردن این حجم از اطلاعات و تلاش برای پردازش یا ارزیابی آنها، انرژی ذهنی زیادی مصرف میکند و به مرور باعث خستگی شناختی میشود.
در نتیجه، فرد پس از مدت کوتاهی احساس میکند که تمرکز و توانایی تصمیمگیری او کاهش یافته است. این فرسودگی ذهنی بهرهوری کار یا تحصیل را کاهش میدهد و انجام فعالیتهای روزمره را دشوارتر میکند. این موضوع در افرادی که ساعتهای زیادی را صرف مرور بخش نظرات میکنند، بیشتر دیده میشود.
کاهش اعتماد به دیگران
هنگامی که افراد بهطور مداوم با نظرات بدبینانه، توهینآمیز یا خصمانه روبهرو میشوند، گاهی تصور میکنند که چنین رفتارهایی در میان بیشتر مردم رایج است. این برداشت، اگرچه لزوماً با واقعیت مطابقت ندارد، اما نگاه فرد را نسبت به دیگران تغییر میدهد. در نتیجه فرد به دیگران حتی افراد نزدیکش نیز کمتر اعتماد میکند.
کاهش اعتماد اجتماعی بر روابط فردی نیز تاثیر میگذارد. افرادی که دائماً با محتوای منفی مواجه میشوند، در برقراری ارتباط با دیگران محتاطتر میشوند. آنها انگیزهی کمتری برای مشارکت در گفتوگوهای اجتماعی دارند و معمولا با دیدی بدبینانه نیت دیگران را ارزیابی میکنند.
افزایش فکر و خیال
برخی نظرات منفی حتی پس از ترک شبکههای اجتماعی نیز از ذهن فرد خارج نمیشوند. افراد بارها آنچه را که خواندهاند، مرور میکنند، درباره آن فکر میکنند یا پاسخهای احتمالی را در ذهن خود بازسازی میکنند.
ادامه این وضعیت آرامش روانی را کاهش میدهد و مانع تمرکز بر فعالیتهای مهمتر میشود. همچنین، فکر و خیال (همان نشخوار ذهنی) با افزایش اضطراب، استرس و افت خلق ارتباط دارد و در صورت تداوم، بر سلامت روان ما تأثیر منفی میگذارد.
چطور بدون حذف شبکههای اجتماعی، آرامش ذهنی خود را حفظ کنیم؟
شما هم احساس میکنید که خواندن نظرات منفی آنلاین بر سلامت روان شما تأثیر منفی گذاشته؟ پس وقت آن رسیده که کاری برایش انجام دهید. این چند راهکار به شما کمک میکند.
- پلتفرمهای خود را آگاهانه انتخاب کنید. همچنین از فضاهایی که ناشناس بودن کاربران در آنها بیشتر است، کمتر استفاده کنید.
- زمان مشخصی برای خواندن بخش نظرات تعیین کنید و از مطالعه بیهدف آنها خودداری کنید.
- نگرشها، ارزشها و باورهای شخصی خود را تقویت کنید تا کمتر تحت تأثیر نظرات دیگران قرار بگیرید.
- برای کسب اطلاعات، به منابع معتبر مراجعه کنید و به جای بخش نظرات، بر دادهها و شواهد قابل اعتماد تکیه کنید.
- بیشتر بر نظرات مثبت و سازنده تمرکز کنید و تعامل خود را با کاربران حمایتگر افزایش دهید.
- با انتشار نظرات محترمانه و مثبت، به ایجاد فضای سالمتر در گفتوگوهای آنلاین کمک کنید.
- مدت زمان استفاده از تلفن همراه و شبکههای اجتماعی را کاهش دهید.
- پیش از خواب شبکههای اجتماعی را کنار بگذارید تا کیفیت خواب و آرامش ذهنیتان حفظ شود.
- برای اوقات فراغت خود فعالیتهای جایگزین مانند مطالعه، ورزش، هنر یا سایر سرگرمیهای مورد علاقه را انتخاب کنید.
- هنگام استفاده از شبکههای اجتماعی بر ایجاد و حفظ ارتباط با دوستان و خانواده تمرکز کنید، نه خواندن بخش نظرات.
- به جای درگیر شدن در بحثهای بینتیجه، انرژی خود را صرف فعالیتهای هدفمند و علایق شخصی یا اجتماعی کنید.
- از صفحات و وبسایتهایی که به انتشار بحثهای خصمانه و نظرات سمی معروف هستند، فاصله بگیرید.
- هنگام خواندن نظرات، نگاه انتقادی داشته باشید و اعتبار منبع، انگیزه نویسنده و صحت اطلاعات را بررسی کنید.
در نهایت، هدف، حذف کامل حضور در فضای آنلاین نیست، بلکه ایجاد تعادل و انتخاب آگاهانه در نحوه استفاده از آن است. با مدیریت زمان، انتخاب محتوای مناسب و تمرکز بر تعاملات مثبت، میتوان از مزایای اینترنت بهره برد و در عین حال از سلامت روان نیز محافظت کرد.
پیام شما به ما