نوجوان امروز ما، جنگ و درگیری را بیشتر در فیلمهای هالیوودی یا بازیهای کامپیوتری میبیند؛ جایی که پیروزی یعنی از بین بردن دشمن با فشردن چند دکمه و گرفتن امتیاز! اما در دنیای واقعی و در تاریخ پرفراز و نشیب ایران، «پیروزی» معنایی بسیار عمیقتر، انسانیتر و ماندگارتر دارد.
چطور میتوانیم به نسلی که روزهای سخت جنگ را کامل ندیده، از ارزش یکپارچگی وطن، ایستادگی جمعی و قدرت بینظیر کشور برای عبور از بحرانها بگوییم، بدون اینکه خستهکننده به نظر برسیم یا شعار بدهیم؟
تغییر لنز دوربین: پیروزی یعنی «ماندن و ساختن»، نه فقط شکست دادن
انجمن روانشناسی آمریکا (APA) در مقالاتی که پیرامون آموزش تابآوری به نوجوانان منتشر کرده، تاکید میکند که نوجوانان باید درک کنند پیروزی همیشه به معنای برندهشدن در یک مسابقه نیست.
در فرهنگ ما، به ویژه در تجربه هشت سال دفاع مقدس، جنگ ۱۲ روزه خرداد ماه و جنگ رمضان، پیروزی واقعی زمانی رخ داد که با وجود تمام فشارها، یک وجب از خاک کشور کم نشد.
باید به نوجوانتان بگویید:
«پیروزی در جنگ ما، شبیه یک بازی کامپیوتری نبود که در آن شهرها ویران شوند و ما خوشحال باشیم. پیروزی ما یعنی وقتی تمام دنیا میخواستند خانه ما (ایران) را خراب کنند، ما دست به دست هم دادیم، جلوی در ایستادیم و اجازه ندادیم کسی وارد شود. پیروزی یعنی ما هنوز هستیم، هویت داریم و کشورمان یکپارچه مانده است.»
قدرت «ما» بودن: داستان تار و پود یک فرش ایرانی
موسسات معتبر بینالمللی مانند یونیسف (UNICEF) در راهنمای گفتوگو با کودکان و نوجوانان درباره بحرانها، روی مفهوم «همبستگی» (Solidarity) تاکید ویژهای دارند. نوجوان به شدت به دنبال حس تعلق به یک گروه است.
ایران ترکیبی از اقوام، زبانها و فرهنگهای مختلف است. جنگ نشان داد که این تنوع، نه نقطه ضعف، بلکه نقطه قوت ماست.
به نوجوانتان بگویید: «ایران مثل یک فرش دستباف است. هر قوم (کرد، لر، ترک، بلوچ، عرب، فارس و...) یک رنگ و یک تار و پود از این فرش هستند. در زمان سختیها و جنگ، این تار و پودها آنچنان به هم گره خوردند که هیچ طوفانی نتوانست این فرش را پاره کند. مقاومت جمعی یعنی وقتی خرمشهر یا آبادان در خطر بود، جوانی از تبریز یا مشهد برای دفاع از آن رفت، چون همه ما اعضای یک پیکریم.»
قهرمانهای واقعی سوپرمن نیستند؛ آدمهای معمولی با ارادههای غیرمعمولیاند
دکتر ویکتور فرانکل، روانپزشک مشهور و نویسنده کتاب «انسان در جستجوی معنا»، معتقد است انسانی که برای رنجهایش «معنا» پیدا کند، از هر شرایط سختی عبور میکند. نوجوانان عاشق قهرمانها هستند، اما باید بدانند قهرمان واقعی کیست.
در تاریخ جنگ ایران، قهرمانان ما افراد عجیب و غریب نبودند؛ معلم، دانشآموز، دانشجو، کشاورز و کارگر بودند که برای یک هدف بزرگتر از خودشان (حفظ وطن و ناموس) به پا خاستند.
به جای ارائه تصویر یک انسان شکستناپذیر و رویینتن، از ترسها و شجاعتهای واقعی بگویید. مثلاً: «قهرمانهای ما هم مثل تو گاهی میترسیدند، آنها هم دلتنگ خانواده میشدند، اما تفاوتشان این بود که به خاطر یک هدف بزرگتر، بر ترس خود غلبه کردند. آنها تابآوری داشتند. تابآوری یعنی خم شوی، اما نشکنی.»
عبور از سختیها: ایران، ققنوسی که از خاکستر بلند میشود
جامعهشناسان معتقدند آشنایی با تاریخچه عبور از بحرانها، به نسل جدید «امیدواری واقعبینانه» میدهد. نوجوان باید بداند که سختیها پایان دنیا نیستند.
تاریخ را برایش ورق بزنید (بدون اغراق) مثلا بگویید: «کشور ما در طول هزاران سال، بارها با قحطی، جنگهای جهانی و حملات مختلف روبرو شده است. هشت سال جنگ تحمیلی یکی از سختترینِ این دورانها بود. خیلی از شهرها ویران شدند و خانوادههای زیادی عزیزانشان را از دست دادند. اما نگاه کن! ما دوباره خانهها را ساختیم، جادهها را کشیدیم و روی پای خودمان ایستادیم. این یعنی کشور ما ژن زنده ماندن و دوباره جوانه زدن دارد.»
چند راهکارهای عملی برای والدین و مربیان
مستندها و فیلمهای درست را با هم ببینید: به جای سخنرانی، فیلمهایی که زاویه انسانی جنگ را نشان میدهند (مثل فیلمهای دفاع مقدس که روی رفاقتها، فداکاریها و خانواده تمرکز دارند) را با هم تماشا کنید و دربارهشان حرف بزنید.
از خاطرات خانوادگی بگویید: اگر پدربزرگ، دایی یا عمویی در خانواده دارید که جبهه بوده، یا مادربزرگی که در پشت جبهه کمک میکرده (پختن نان، بافتن لباس)، داستان آنها را تعریف کنید. تاریخ شفاهی خانواده، تاثیرگذارترین ابزار است. البته حضور خانوادگی در میدان این شبها تاثیرگذاری بیشتری دارد.
به آنها حق پرسش بدهید: اگر نوجوان پرسید «اصلاً چرا جنگ شد؟» یا «چرا زودتر تمام نشد؟»، گارد نگیرید. با استفاده از منابع تاریخی معتبر و به صورت منطقی برایش توضیح دهید که دفاع در برابر کسی که به خاک شما تجاوز کرده، یک حق و وظیفه قطعی عقلی و بینالمللی است.
پلی به آینده بزنید: به نوجوان یادآوری کنید که مقاومت امروز او، خوب درس خواندن، یادگیری مهارت و تلاش برای ساختن ایرانی بهتر، دقیقاً ادامه همان راهی است که جوانان دهههای گذشته و جوانان پای لانچر در جنگ رمضان برای حفظ این آب و خاک طی کردند.
پدر و مادر عزیز
به نوجوانانمان بیاموزیم که پیروزی در فرهنگ ما صدای تپش قلب ملتی است که در سختترین شرایط، دست از دوست داشتن یکدیگر و سرزمینشان برنداشتند. این همان راز بقای ایران است.
پیام شما به ما