اگر تشخیص دیابت نوع ۲ برای شما داده شده باشند، احتمالاً پزشک برای کنترل قند خون دارویی تجویز می‌کند. طبق اعلام انجمن دیابت آمریکا (ADA)، متفورمین یکی از داروهای رایج برای شروع درمان دیابت نوع ۲ است و در بسیاری از افراد به‌عنوان یکی از گزینه‌های اولیه درمانی استفاده می‌شود.

همچنین ADA توصیه می‌کند در افرادی که به دیابت نوع ۲ مبتلا هستند و هم‌زمان نارسایی قلبی، بیماری مزمن کلیوی یا بیماری قلبی‌عروقی دارند، صرف‌نظر از اینکه در حال حاضر متفورمین مصرف می‌کنند یا خیر، استفاده از داروهای مناسب از گروه آگونیست‌های گیرنده GLP-۱ یا مهارکننده‌های SGLT۲ بر اساس شرایط فرد مورد توجه قرار گیرد.

اگرچه متفورمین در مجموع دارویی ایمن است، مانند هر داروی دیگری می‌تواند عوارض جانبی ایجاد کند، از جمله موارد زیر:

ناراحتی‌های گوارشی

اگر عارضه‌ای از متفورمین ایجاد شود، احتمال زیادی دارد که علائم آن در دستگاه گوارش احساس شود. دکتر یتوند آسیدو (Yetunde Asiedu)، استادیار پزشکی در دانشکده پزشکی ییل، می‌گوید: «شایع‌ترین عوارض جانبی، ناراحتی‌های گوارشی هستند و افراد معمولاً اسهال را تجربه می‌کنند.» طبق متون پزشکی و گزارش‌های منتشرشده در مجله Clinical Diabetes، عوارض گوارشی، از جمله اسهال، در افراد مبتلا به دیابت که با متفورمین درمان می‌شوند نسبتاً شایع‌اند و در برخی مطالعات، میزان بروز عوارض گوارشی تا ۷۵ درصد نیز گزارش شده است.

طبق اعلام کتابخانه ملی پزشکی آمریکا، علاوه بر اسهال، سایر عوارض گوارشی متفورمین عبارت‌اند از:

• درد یا ناراحتی معده
• گاز و نفخ شکم
• یبوست
• سوزش سر دل یا ترش کردن
• تهوع
• استفراغ

سردرد، طعم فلزی و ضعف؛ سایر عوارض شایع متفورمین

اگرچه مشکلات گوارشی شایع‌ترین عوارض متفورمین هستند، این دارو ممکن است عوارض دیگری نیز ایجاد کند، از جمله:

• سردرد
• احساس طعم فلزی در دهان
• ضعف یا خستگی

بر اساس بررسی منتشرشده در مجله Diabetes Therapy که ایمنی و اثربخشی انواع مختلف متفورمین را مقایسه کرده است، افرادی که قرص‌های رهش فوری متفورمین را مصرف می‌کنند، ممکن است این عوارض را بیشتر از افرادی که از قرص‌های رهش‌پایدار استفاده می‌کنند گزارش کنند.

عوارض جانبی نادر متفورمین

چند عارضه دیگر نیز وجود دارد که شیوع بسیار کمتری دارند، اما آگاهی از آن‌ها اهمیت دارد.

افت قند خون (Hypoglycemia)

افت قند خون یا هیپوگلیسمی به حالتی گفته می‌شود که سطح گلوکز خون بیش از حد پایین بیاید. این وضعیت می‌تواند در افراد مبتلا به دیابت، به‌ویژه هنگام مصرف هم‌زمان چند داروی کاهنده قند خون، رخ دهد. علائم افت قند خون ممکن است شامل سرگیجه، گیجی و لرزش باشد. اگر قند خون بیش از حد کاهش پیدا کند، هیپوگلیسمی می‌تواند به یک وضعیت اورژانسی و تهدیدکننده زندگی تبدیل شود. متفورمین به‌تنهایی معمولاً باعث افت قند خون نمی‌شود، زیرا ترشح انسولین از پانکراس را به‌طور مستقیم تحریک نمی‌کند. بااین‌حال، اگر متفورمین همراه با داروهای دیگری که قند خون را کاهش می‌دهند، مانند انسولین یا سولفونیل‌اوره‌ها، مصرف شود، احتمال افت قند خون افزایش پیدا می‌کند.

خطر افت قند خون همچنین ممکن است در شرایط زیر بیشتر شود:

• مصرف بیش از حد الکل، به‌ویژه با معده خالی
• تنظیم نامناسب زمان‌بندی مصرف انسولین و دریافت کربوهیدرات؛ برای مثال، انتظار طولانی برای غذا خوردن پس از تزریق انسولین
• داشتن مشکلات کلیوی یا کبدی
• حذف وعده‌های غذایی یا غذا خوردن در ساعات نامنظم

کمبود ویتامین B۱۲

ویتامین B۱۲ ماده‌ای مغذی است که در مواد غذایی مختلفی مانند گوشت قرمز، مرغ، ماهی و تخم‌مرغ یافت می‌شود. این ویتامین نقش‌های مهمی در بدن دارد؛ از جمله کمک به تشکیل گلبول‌های قرمز خون، حفظ عملکرد طبیعی سیستم عصبی و ساخت ماده ژنتیکی سلول‌ها یا DNA. بر اساس مطالعه‌ای درباره کمبود ویتامین B۱۲ در افراد تحت درمان با متفورمین که در مجله Human Nutrition & Metabolism منتشر شده است، مصرف متفورمین می‌تواند خطر کمبود ویتامین B۱۲ را افزایش دهد؛ احتمالاً به دلیل کاهش جذب این ویتامین در روده. به دلیل این خطر، انجمن دیابت آمریکا توصیه می‌کند افرادی که متفورمین را برای مدت طولانی مصرف می‌کنند، سطح ویتامین B۱۲ خود را به‌صورت دوره‌ای بررسی کنند، به‌ویژه اگر علائم کمبود B۱۲ یا کم‌خونی داشته باشند. از آنجا که ویتامین B۱۲ در تشکیل گلبول‌های قرمز نقش دارد، کمبود آن می‌تواند باعث کم‌خونی (آنمی) شود. کم‌خونی نیز ممکن است باعث احساس خستگی یا ضعف شود.

سایر علائم احتمالی کمبود ویتامین B۱۲ طبق اعلام کلینیک کلیولند عبارت‌اند از:

• تپش قلب یا ضربان قلب سریع
• رنگ‌پریدگی پوست
• سوزش یا زخم شدن دهان و زبان
• احساس سوزن‌سوزن شدن یا بی‌حسی در دست‌ها یا پاها
• کاهش وزن

عارضه جانبی جدی متفورمین: اسیدوز لاکتیک

اگرچه متفورمین در مجموع دارویی بسیار ایمن محسوب می‌شود، یک عارضه جدی اما بسیار نادر به نام اسیدوز لاکتیک با مصرف آن ارتباط دارد.

اسیدوز لاکتیک

اسیدوز لاکتیک زمانی رخ می‌دهد که میزان لاکتات در خون بیش از حد افزایش پیدا کند و بدن نتواند آن را به‌خوبی تنظیم یا دفع کند. در حالت طبیعی، مقدار لاکتات خون پایین است. طبق اطلاعات کتابخانه ملی پزشکی، متفورمین می‌تواند تولید لاکتات را در برخی شرایط افزایش دهد و در شرایطی که دفع آن از بدن مختل شده باشد، احتمال تجمع لاکتات افزایش پیدا می‌کند. تجمع بیش از حد لاکتات می‌تواند باعث اسیدی شدن خون شود. اسیدوز شدید می‌تواند به اندام‌ها و بافت‌های بدن آسیب برساند و به همین دلیل اسیدوز لاکتیک یک اورژانس پزشکی محسوب می‌شود. افرادی که در معرض خطر بیشتری برای اسیدوز لاکتیک مرتبط با متفورمین قرار دارند، ممکن است شامل افرادی باشند که دچار اختلال قابل‌توجه عملکرد کلیه، بیماری شدید کبدی، برخی بیماری‌های قلبی یا شرایط شدید پزشکی هستند.

علائم اسیدوز لاکتیک ممکن است به‌طور ناگهانی ظاهر شوند یا به‌آرامی شروع شده و طی چند روز بدتر شوند. این علائم می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• اسهال
• سرگیجه
• تهوع
• خواب‌آلودگی یا خستگی شدید
• درد شدید معده
• تنگی نفس
• استفراغ

اگر سابقه اسیدوز لاکتیک دارید، حتماً پزشک معالج دیابت خود را در جریان بگذارید، زیرا ممکن است این سابقه بر مناسب بودن متفورمین برای شما تأثیر بگذارد. اگر هنگام مصرف متفورمین علائمی مانند تنگی نفس، ضعف یا خستگی شدید، استفراغ مداوم، درد شدید شکم یا خواب‌آلودگی غیرعادی ایجاد شد، باید فوراً ارزیابی پزشکی دریافت کنید.

عوارض جانبی متفورمین در دوران بارداری

دیابت درمان‌نشده در دوران بارداری می‌تواند خطراتی هم برای مادر و هم برای جنین ایجاد کند. کنترل مناسب قند خون بنابراین اهمیت زیادی دارد. متفورمین می‌تواند به کنترل قند خون کمک کند، اما بر اساس بررسی منتشرشده در مجله Cureus درباره مصرف متفورمین در دوران بارداری، از آنجا که پیامدهای طولانی‌مدت مصرف این دارو در دوران بارداری هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است، پزشک باید پیش از تجویز آن، فواید و خطرات احتمالی را برای هر فرد در نظر بگیرد. دکتر رابرت گابای (Robert Gabbay)، فوق‌تخصص غدد در مرکز دیابت جوزلین و مدیر علمی و پزشکی سابق ADA، می‌گوید: «به‌طور کلی، درمان‌هایی که بیشترین سابقه استفاده و بررسی را برای دیابت در دوران بارداری دارند، اصلاح سبک زندگی و استفاده از انسولین هستند.» تصمیم درباره استفاده از متفورمین در دوران بارداری باید توسط پزشک و با توجه به شرایط مادر و جنین گرفته شود.

چه کسانی در معرض خطر هستند؟ 

اگر از سلامت عمومی خوبی برخوردار باشید، احتمال بروز مشکلات عمده ناشی از متفورمین پایین است. بااین‌حال، برخی شرایط می‌توانند احتمال بروز عوارض، از جمله اسیدوز لاکتیک، را افزایش دهند. طبق اعلام مایو کلینیک، اگر یکی از شرایط زیر را داشته باشید، ممکن است لازم باشد از متفورمین اجتناب شود یا پزشک در طول درمان، شما را با دقت بیشتری تحت نظر داشته باشد:

مشکلات کلیوی یا کبدی

اگرچه بسیاری از افراد مبتلا به دیابت می‌توانند متفورمین مصرف کنند، اختلال قابل‌توجه عملکرد کلیه می‌تواند مصرف این دارو را نامناسب یا در برخی موارد ممنوع کند. متفورمین عمدتاً از طریق کلیه‌ها از بدن دفع می‌شود. بنابراین، هنگامی که عملکرد کلیه کاهش پیدا کرده باشد، دفع متفورمین دشوارتر می‌شود و در برخی شرایط خطر تجمع دارو و اسیدوز لاکتیک افزایش پیدا می‌کند. پزشک معمولاً پیش از شروع متفورمین، عملکرد کلیه را با آزمایشی مانند نرخ فیلتراسیون گلومرولی تخمینی (eGFR) بررسی می‌کند. این عملکرد در طول درمان نیز باید به‌صورت دوره‌ای ارزیابی شود؛ فاصله آزمایش‌ها به وضعیت کلیه و شرایط فرد بستگی دارد. بیماری شدید کبدی نیز می‌تواند خطر اسیدوز لاکتیک را افزایش دهد، زیرا کبد در تنظیم و پاک‌سازی لاکتات نقش دارد. در صورت اختلال قابل‌توجه عملکرد کبد، پزشک ممکن است درباره مناسب بودن متفورمین تصمیم متفاوتی بگیرد.

۶۵ سال یا بیشتر

خطر برخی عوارض با افزایش سن ممکن است بیشتر شود، زیرا عملکرد کلیه‌ها و کبد ممکن است مانند سال‌های جوانی نباشد. افراد ۶۵ ساله و بالاتر ممکن است همچنان بتوانند متفورمین مصرف کنند، اما پزشک ممکن است عملکرد کلیه و سایر عوامل خطر را با دقت بیشتری بررسی کند.

مصرف الکل

مصرف الکل هنگام مصرف متفورمین می‌تواند خطر اسیدوز لاکتیک را افزایش دهد، زیرا الکل می‌تواند توانایی کبد در پردازش لاکتات را مختل کند. الکل همچنین می‌تواند احتمال افت قند خون را افزایش دهد، به‌ویژه در شرایطی مانند مصرف آن با معده خالی یا همراه با سایر داروهای کاهنده قند خون.

آزمایش‌های تصویربرداری و ماده حاجب

برخی آزمایش‌های تصویربرداری، مانند بعضی انواع سی‌تی‌اسکن، ممکن است با استفاده از ماده حاجب یددار انجام شوند. در افرادی که مشکلات کلیوی یا برخی عوامل خطر دیگر دارند، استفاده از ماده حاجب می‌تواند عملکرد کلیه را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل ممکن است پزشک در شرایط خاص توصیه کند متفورمین پیش از آزمایش به‌طور موقت قطع شود و پس از بررسی مناسب عملکرد کلیه دوباره مصرف شود. لازم نیست همه افرادی که متفورمین مصرف می‌کنند پیش از هر نوع تصویربرداری آن را قطع کنند. پزشک بر اساس نوع تصویربرداری، وضعیت کلیه و شرایط فرد تصمیم می‌گیرد که آیا توقف موقت دارو لازم است یا خیر.

جراحی

در صورت انجام جراحی، ممکن است پزشک از شما بخواهد برای مدتی پیش از عمل ناشتا باشید یا مصرف برخی داروها را تغییر دهید. ناشتایی طولانی، کم‌آبی بدن، تغییر عملکرد کلیه یا برخی شرایط همراه با جراحی می‌تواند بر ایمنی مصرف متفورمین تأثیر بگذارد. زمان دقیق قطع متفورمین یک قانون یکسان برای تمام جراحی‌ها نیست. در برخی شرایط و بر اساس دستورالعمل‌ها، ممکن است لازم باشد دارو پیش از عمل برای مدتی قطع شود؛ در موارد دیگر چنین ضرورتی وجود ندارد. بنابراین تصمیم درباره زمان قطع و شروع دوباره متفورمین باید بر اساس نوع عمل، عملکرد کلیه، میزان ناشتایی و وضعیت عمومی بیمار توسط پزشک یا تیم درمانی گرفته شود.

مدیریت عوارض جانبی متفورمین

بروز عوارض جانبی متفورمین لزوماً به این معنا نیست که باید برای همیشه مصرف آن را کنار بگذارید. اگر متفورمین به کنترل مناسب دیابت کمک کند، روش‌هایی برای کاهش یا مدیریت برخی عوارض وجود دارد. بااین‌حال، در صورت بروز عوارض شدید یا علائم هشداردهنده، نباید صرفاً به تحمل آن‌ها ادامه داد و لازم است با پزشک تماس گرفت.

مدیریت ناراحتی‌های گوارشی

دکتر آسیدو می‌گوید شروع متفورمین با دوز پایین و افزایش تدریجی دوز در طول زمان می‌تواند به کاهش عوارض گوارشی کمک کند. او توضیح می‌دهد که این عوارض در بسیاری از افراد «با گذشت زمان بهتر می‌شوند». تغییر از نوع رهش فوری به نوع رهش‌پایدار نیز ممکن است برای افرادی که مشکلات گوارشی دارند مفید باشد. طبق مطالعه‌ای که پیش‌تر در مجله Diabetes Therapy منتشر شده است، برخی افراد نوع رهش‌پایدار را بهتر از نوع رهش فوری تحمل می‌کنند. همچنین بر اساس اطلاعات مایوکلینیک، مصرف متفورمین همراه با غذا، به‌خصوص در هفته‌های ابتدایی درمان، می‌تواند به کاهش ناراحتی‌های گوارشی کمک کند. اگر حال عمومی شما به‌شدت بد است، استفراغ دارید یا دچار اسهال شدید و مداوم شده‌اید، با پزشک خود تماس بگیرید. پزشک ممکن است بر اساس شدت علائم، وضعیت آب بدن و عملکرد کلیه توصیه کند مصرف دارو به‌طور موقت متوقف شود یا برنامه درمانی تغییر کند.

مدیریت افت قند خون (هیپوگلیسمی)

اگر هنگام مصرف متفورمین، به‌ویژه در ترکیب با داروهای دیگری مانند انسولین یا سولفونیل‌اوره‌ها، دچار افت قند خون شدید، پزشک خود را در جریان قرار دهید. پزشک ممکن است بر اساس اندازه‌گیری‌های قند خون در خانه و داروهای مصرفی، دوز داروهای شما را تغییر دهد. دکتر گابای توضیح می‌دهد که پزشک می‌تواند بر اساس نتایج اندازه‌گیری قند خون و میزان رسیدن آن به محدوده هدف، دوز داروها را تنظیم کند. پزشک همچنین باید به شما کمک کند تا برای مقابله با افت قند خون برنامه مشخصی داشته باشید.

شناخت علائم هیپوگلیسمی اهمیت دارد. این علائم می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• تحریک‌پذیری یا خشم
• گیجی یا دست‌پاچگی
• احساس لرزش، اضطراب یا نگرانی
• سبکی سر، سرگیجه یا ضعف
• گرسنگی شدید
• احساس سرما یا تعریق و چسبناک شدن پوست
• رنگ‌پریدگی پوست
• ضربان قلب سریع
• خواب‌آلودگی، ضعف یا کاهش انرژی
• سوزن‌سوزن شدن یا بی‌حسی در اطراف دهان یا صورت

اگر احساس کردید علائم افت قند خون در حال شروع شدن است، در صورت امکان قند خون خود را اندازه‌گیری کنید. اگر قند خون پایین است، طبق برنامه‌ای که پزشک یا تیم دیابت برای شما تعیین کرده است، از کربوهیدرات‌های سریع‌الاثر استفاده کنید.

گزینه‌های مناسب می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• آبمیوه
• قرص یا ژل گلوکز
• آب‌نبات‌های ساده و کم‌چرب

اگر افت قند خون شدید باشد یا فرد دچار گیجی شدید، کاهش سطح هوشیاری یا ناتوانی در خوردن و آشامیدن شود، باید فوراً کمک پزشکی دریافت شود.

مدیریت کمبود ویتامین B۱۲

کمبود ویتامین B۱۲ با یک آزمایش خون ساده قابل بررسی است. اگر آزمایش‌ها نشان دهند که سطح B۱۲ پایین است، پزشک ممکن است مکمل ویتامین B۱۲ خوراکی یا در برخی شرایط تزریقی تجویز کند. انجمن دیابت آمریکا توصیه می‌کند افرادی که متفورمین را برای مدت طولانی مصرف می‌کنند، سطح B۱۲ خود را به‌صورت دوره‌ای بررسی کنند؛ به‌خصوص اگر دچار کم‌خونی یا علائمی مانند بی‌حسی و سوزن‌سوزن شدن دست‌ها یا پاها باشند.

مدیریت اسیدوز لاکتیک

اسیدوز لاکتیک یک اورژانس پزشکی است. اگر هنگام مصرف متفورمین علائمی که می‌توانند با این عارضه مرتبط باشند، به‌ویژه تنگی نفس، ضعف یا خستگی شدید، استفراغ مداوم، درد شدید شکم یا خواب‌آلودگی غیرعادی، ایجاد شد، باید فوراً کمک پزشکی دریافت کنید. در بیمارستان، درمان بر اساس علت و شدت اسیدوز انجام می‌شود و ممکن است شامل مایعات وریدی، اکسیژن و درمان علت زمینه‌ای باشد. تشخیص و درمان سریع می‌تواند احتمال بهبودی را افزایش دهد.

در طول مصرف متفورمین از چه چیزهایی باید اجتناب کرد؟

کم‌آبی بدن

کم‌آبی بدن نیز می‌تواند در شرایط خاص خطر عوارض مرتبط با متفورمین را افزایش دهد، به‌ویژه اگر عملکرد کلیه تحت تأثیر قرار بگیرد. بنابراین، در صورت نداشتن محدودیت پزشکی برای مصرف مایعات، باید در طول روز به میزان کافی آب و مایعات دریافت کنید. در صورت ابتلا به استفراغ یا اسهال شدید و مداوم که احتمال کم‌آبی بدن را افزایش می‌دهد، با پزشک یا تیم درمانی خود تماس بگیرید تا درباره ادامه مصرف متفورمین راهنمایی شوید.

تداخلات دارویی متفورمین

متفورمین می‌تواند با برخی داروهای تجویزی، داروهای بدون نسخه، مکمل‌های غذایی و فرآورده‌های گیاهی تداخل داشته باشد. برخی تداخلات دارویی می‌توانند میزان متفورمین را در بدن افزایش دهند. برخی دیگر ممکن است کنترل قند خون را دشوارتر کنند یا در شرایط خاص خطر اسیدوز لاکتیک را افزایش دهند. پیش از شروع مصرف متفورمین، پزشک خود را در جریان تمام داروهای تجویزی، داروهای بدون نسخه، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی که مصرف می‌کنید قرار دهید. همچنین اگر داروی جدیدی برای شما تجویز شد، بهتر است پزشک یا داروساز بداند که متفورمین مصرف می‌کنید.

چه داروهایی می‌توانند جایگزین متفورمین شوند؟

اگر متفورمین برای شما مناسب نباشد یا نتوانید عوارض آن را تحمل کنید، گزینه‌های دارویی دیگری برای درمان دیابت نوع ۲ وجود دارند. انتخاب جایگزین به عواملی مانند میزان قند خون، عملکرد کلیه، بیماری‌های قلبی، وزن، خطر افت قند خون، سایر داروهای مصرفی و شرایط فردی بستگی دارد. برخی از این گزینه‌ها عبارت‌اند از:

مهارکننده‌های DPP-۴

مهارکننده‌های Dipeptidyl peptidase-۴ (DPP-۴) شامل داروهایی مانند:

• جانویا (سیتاگلیپتین)
• نسینا (آلوگلیپتین)
• اونگلیزا (ساکساگلیپتین)
• ترادجنتا (لیناگلیپتین)

آگونیست‌های گیرنده GLP-۱

این گروه شامل داروهایی مانند:

• سماگلوتاید با نام‌های تجاری اوزمپیک، ریبلسوس و ویگووی
• ترولیسیتی (دولاگلوتاید)
• ویکتوزا (لیراگلوتاید)

آگونیست گیرنده ترکیبی GLP-۱/GIP

• تیرزپاتاید با نام تجاری مونجارو

مهارکننده‌های SGLT۲

این گروه شامل داروهایی مانند:

• فارکسیگا (داپاگلیفلوزین)
• اینووکانا (کاناگلیفلوزین)
• جاردینس (امپاگلیفلوزین)
• استگلاترو (ئرتوگلیفلوزین)

سولفونیل‌اوره‌ها (SU)

این گروه شامل داروهایی مانند:

• آماریل (گلیمپیرید)
• گلوکوترول (گلیپیزید)
• میکروناز (گلی‌بورید)

تیازولیدین‌دیون‌ها (TZD)

این گروه شامل داروهایی مانند:

• آواندیا (روزیگلیتازون)
• پیوگلیتازون، با نام تجاری اکتوس و اوسنی

هر یک از این داروها مزایا، محدودیت‌ها و عوارض جانبی احتمالی خود را دارند و ممکن است برای همه افراد مناسب نباشند. بنابراین اگر متفورمین برای شما مناسب نیست، با پزشک خود مشورت کنید تا بر اساس شرایط پزشکی و اهداف درمانی شما، مناسب‌ترین گزینه را انتخاب کند.

آیا متفورمین باعث لاغری و کاهش وزن می‌شود؟

برخی افراد بدون ابتلا به دیابت، متفورمین را با هدف کاهش وزن مصرف می‌کنند؛ بااین‌حال، متفورمین داروی اختصاصی درمان چاقی نیست و نباید صرفاً با هدف لاغری و بدون نظر پزشک مصرف شود. شواهد نشان می‌دهند متفورمین می‌تواند در برخی افراد با کاهش وزن جزئی همراه باشد، اما این میزان معمولاً محدود است. در استانداردهای جدید مراقبت از دیابت، اثر متفورمین بر وزن بسیار کمتر از داروهای اختصاصی مدیریت چاقی (مانند آگونیست‌های GLP-1 و داروهای دوگانه GIP/GLP-1) توصیف می‌شود.

اگر پزشک متفورمین را برای شما تجویز کرده است، نباید دوز آن را به امید لاغری بیشتر خودسرانه افزایش دهید؛ چراکه این کار تنها احتمال بروز عوارضی مانند اسهال، تهوع و درد شکم را بالا می‌برد، بدون آنکه لزوماً باعث کاهش وزن شود. اگر هدف اصلی شما کاهش وزن است، بهتر است ابتدا شرایط زمینه‌ای (مانند پیش‌دیابت یا سندرم تخمدان پلی‌کیستیک) بررسی شده و مناسب‌ترین روش درمانی تحت نظر پزشک انتخاب شود.

نتیجه‌گیری

متفورمین یکی از داروهای رایج برای درمان دیابت نوع ۲ است و برای بیشتر افرادی که آن را مصرف می‌کنند، دارویی ایمن و مؤثر محسوب می‌شود. شایع‌ترین عارضه جانبی متفورمین مشکلات گوارشی، به‌ویژه اسهال است. تهوع، نفخ، درد یا ناراحتی معده، یبوست و استفراغ نیز ممکن است رخ دهند. این عوارض در بسیاری از افراد پس از مدتی کاهش پیدا می‌کنند. شروع درمان با دوز پایین، افزایش تدریجی دوز، مصرف دارو همراه غذا و در برخی افراد تغییر به نوع رهش‌پایدار می‌تواند به کاهش عوارض گوارشی کمک کند. متفورمین به‌تنهایی معمولاً باعث افت قند خون نمی‌شود، اما احتمال هیپوگلیسمی هنگام مصرف هم‌زمان آن با داروهایی مانند انسولین یا سولفونیل‌اوره‌ها افزایش می‌یابد. مصرف طولانی‌مدت متفورمین نیز می‌تواند خطر کمبود ویتامین B۱۲ را افزایش دهد؛ به همین دلیل ممکن است بررسی دوره‌ای سطح B۱۲، به‌ویژه در افراد پرخطر یا دارای علائم، لازم باشد. اگرچه بسیار نادر است، اسیدوز لاکتیک یکی از عوارض جدی مرتبط با متفورمین است و در صورت بروز علائم هشداردهنده نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد. خطر آن در برخی شرایط، از جمله اختلال قابل‌توجه عملکرد کلیه و برخی بیماری‌های شدید، بیشتر است.

اگر عوارض متفورمین برای شما غیرقابل‌تحمل است، خودسرانه دارو را قطع یا دوز آن را تغییر ندهید و با پزشک خود صحبت کنید. پزشک ممکن است دوز دارو را تغییر دهد، نوع رهش‌پایدار آن را در نظر بگیرد، یا در صورت مناسب نبودن متفورمین، یکی از گزینه‌های دارویی دیگر برای دیابت نوع ۲ را پیشنهاد کند.

در نهایت، انتخاب داروی مناسب برای دیابت به شرایط هر فرد بستگی دارد و باید بر اساس وضعیت قند خون، عملکرد کلیه و کبد، بیماری‌های همراه، سایر داروهای مصرفی و اهداف درمانی انجام شود.