«در آیندهای نهچندان دور، ما جزیرهی خارک و دیگر نقاط زیرساختی نفتی را در اختیار خواهیم گرفت و کنترل کامل بازارهای نفت و گاز ایران را به دست خواهیم گرفت. همانگونه که این کار را با ونزوئلا انجام دادهایم که برای هر دو کشور، یعنی ونزوئلا و ایالات متحدهی آمریکا، بهطرز درخشانی پیش میرود.» پست ترامپ در ۲۱ خرداد ۱۴۰۵
از اواسط خرداد تا روزهای اخیر، ترامپ چندین بار به این موضوع اشاره کرده است که به اشغال جزیرهی خارک فکر میکند. گاهی میگوید که نیروهای آمریکایی این کار را انجام میدهد و گاهی هم به دیگران اشاره میکند.
اما چرا به تازگی ترامپ توجه زیادی به جزیرهی خارک نشان میدهد؟ آیا در واقعیت چنین کاری به همان اندازه که ترامپ ادعا میکند، آسان است؟ این تصمیم ترامپ چه عواقبی خواهد داشت؟
چرا جزیره خارک مهم است؟
جزیرهی خارک در استان بوشهر و در حدود ۲۵ کیلومتری سواحل جنوبی ایران واقع شده است. جزیرهی خارک مدتهاست که بهعنوان یکی از مهمترین داراییهای استراتژیک تهران در نظر گرفته میشود.
آبهای عمیق اطراف این جزیره به تانکرهای نفتی بزرگ اجازه میدهد تا پهلو بگیرند و نفت خام را به مقصد بازارهای آسیایی بارگیری کنند. در واقع در این جزیره، نفتی را که از طریق خط لوله از بزرگترین میادین نفتی ایران میآید، جمعآوری و به تانکرها منتقل میشود.
خارک مهمترین پایانهی صادراتی نفتی ایران است. ظرفیت ذخیرهسازی نفت خارک تقریباً ۳۰ میلیون بشکه تخمین زده میشود. برآورد میشود که سالانه حدود ۹۵۰ میلیون بشکه نفت از طریق این جزیره جابهجا میشود. بخش عمدهای از صادرات نفت خام ایران (حدود ۸۵ تا ۹۵ درصد) از طریق این جزیره مدیریت میشود.
بیشتر منابع به این نکته اشاره کردهاند که اگر تأسیسات بارگیری این جزیره از کار بیفتد، توانایی ایران برای صادرات نفت تقریباً بلافاصله از بین میرود. با اینحال، ایران گزینههای جایگزین دیگری مانند پایانهی نفتی جاسک را هم دارد. همچنین اشغال این جزیره به این آسانیها هم که ترامپ میگوید، نیست.
آیا خارک پیش از این هم تهدید شده بود؟
پس از ۱۳ آبان ۱۳۵۸ و تسخیر سفارت آمریکا (لانهی جاسوسی) نیروهای انقلابی تعدادی از افراد حاضر در این سفارت را گروگان گرفتند. این گروگانگیری باعث شد که دولت کارتر، تحت فشار زیادی قرار گیرد.
در همین حین، برژینسکی به کارتر پیشنهاد داده بود که به صورت زمینی به جزیرهی خارک حمله و این جزیره را اشغال کند. هدف از اجرای چنین طرحی، قطع کامل درآمدهای نفتی ایران و فروپاشی اقتصادی ایران بود. با اینحال کارتر این پیشنهاد را نپذیرفت و از گزینههایی چون تحریم ایران و حمله به طبس استفاده کرد.
در طول جنگ تحمیلی هشت ساله نیز صدام هواپیماهای عراقی را برای بمباران مکرر خارک فرستاد تا درآمد نفتی ایران را قطع کند. در پی این حملات، تأسیسات این جزیرهی نفتی به شدت آسیب دیدند. اما ایران به تعمیر آنها ادامه داد و صادرات نفت حتی در روزهای جنگ نیز ادامه یافت.
در جریان جنگ نفتکشها (از سال ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۷)، آمریکا برخی شناورها، سکوهای نفتی و اهداف نظامی ایران را هدف قرار داد. اما جزیرهی خارک که مهمترین پایانه صادرات نفت ایران بود، هدف حملهی مستقیم آمریکا قرار نگرفت.
البته از آن زمان، سالها گذشته است. در این سالها، نیروهای نظامی ایران، زیرساختهای دفاعی خارک را به شدت تقویت کردهاند. آنها پدافند هوایی، زیرساختهای مستحکم و انبارهای زیرزمینی را برای حفظ جریان نفت حتی تحت حملات مداوم ایجاد کرده است. کارشناسان نظامی اذعان کردهاند که ایران نمیتواند از نظر نظامی متعارف با ایالات متحده یا اسرائیل رقابت کند. با این حال نمیتوان تواناییهای ایران برای جنگ نامتقارن را نیز دستکم گرفت.
در اسفند ۱۴۰۴ نیز ترامپ ادعا کرده بود که نیروهای آمریکایی به تأسیسات نظامی این جزیره حمله کردهاند. او همچنین گفته بود که این نیروها عمداً از تخریب زیرساختهای نفتی آن خودداری کردهاند.
ترامپ در Truth Social نوشته بود: «به دلایل شرافتمندانه، تصمیم گرفتم که زیرساختهای نفتی جزیره را نابود نکنم. با این حال، اگر ایران یا هر کس دیگری کاری برای ایجاد اختلال در عبور آزاد و ایمن کشتیها از تنگه هرمز انجام دهد، فوراً در این تصمیم تجدیدنظر خواهم کرد.»
چرا اشغال خارک برای ترامپ مهم شده است؟
ترامپ رویاهای دور و درازی دربارهی جنگ با ایران داشت. او فکر میکرد که با به شهادت رساندن رهبر و سران نظامی مهم کشور، ایران ظرف چند روز تسلیم خواهد شد. در نتیجه رژیم ایران نیز تغییر پیدا میکند. در واقع ترامپ دنبال تکرار ماجرای ونزوئلا در ایران بود.
با این حال در واقعیت، ماجرا به گونهای دیگر پیش رفت. نه تنها ایرانیان نترسیدند، بلکه هر شب به میدان آمدند تا امنیت را در محلات و شهرهای خود برقرار کنند. نیروهای نظامی نیز پرقدرت به دفاع از ایران و حمله به پایگاههای آمریکا در منطقه ادامه دادند. در نتیجه آمریکا نه تنها ظرف چند روز پیروز این میدان نشد، بلکه بدون نقشهی مشخصی پیش میرود.
ترامپ نیز اکنون با فشار زیادی مواجه است. او به اهداف اصلی خود از جنگ با ایران نرسیده است. تنگهی هرمز بسته شده است و قیمت نفت هم دائما بالاتر میرود. همهی این موارد باعث شده است که ترامپ دنبال یک برگ برنده بگردد. به جای تصمیمگیری منطقی، ترامپ اشغال خارک را بهعنوان برگ برنده انتخاب کرده است.
سناریوی فرضی ترامپ برای اشغال خارک اینگونه است: با اشغال خارک، صادرات نفت ایران متوقف و تولید آن به نصف کاهش مییابد. در نتیجه در مدت زمان کوتاهی، اقتصاد ایران فرو میپاشد. سپس بر اثر حملات نظامی آمریکا به ایران و اعتراضهای مردم، حکومت فعلی کنار میرود. ترامپ نیز حکومت جدیدی در ایران ایجاد میکند. این حکومت جدید نیز به نشانهی دوستی با آمریکا، کنترل کامل بازار نفت و گاز ایران را به آمریکا واگذار میکند. در نتیجه آمریکا منابع نفتی ایران را همانند ونزوئلا غارت میکند.
با این حال همانند سایر سناریوهای ترامپ، ایرادات این طرح نیز بیشتر از مزیتهای آن است.
اشغال خارک توسط ترامپ چه عواقبی خواهد داشت؟
اولین و سادهترین پیامد حملهی ترامپ به خارک، خطر ایجاد یک شوک نفتی جهانی است. در صورت حملهی آمریکا به خارک، قیمت نفت به بیش از ۲۰۰ دلار خواهد رسید. معلوم نیست که بازارهای جهانی انرژی تا چه زمانی بتوانند این ضربات را تحمل کنند.
همچنین طبق نظر بیشتر کارشناسان نظامی، اشغال خارک به این سادگیها که ترامپ فکر میکند، نیست. تصرف این جزیره تنها به اجرای یک عملیات آبی-خاکی محدود نمیشود. چنین عملیاتی مستلزم برتری پایدار دریایی و هوایی است. همچنین باید سامانههای موشکی و دفاع ساحلی ایران سرکوب شوند. علاوه بر این، نیروهای مهاجم به ظرفیت لجستیکی گستردهای برای تقویت و پشتیبانی از نیروهای خود در مجاورت سرزمین اصلی ایران نیاز خواهند داشت.
حتی اگر حملهی اولیه موفقیتآمیز باشد، حفظ این جزیره احتمالاً بسیار دشوارتر خواهد بود. هر نیروی اشغالگری در معرض حملات موشکی، پهپادی و دریایی ایران قرار خواهد گرفت که از پایگاههای ساحلی نزدیک انجام میشود. در نتیجه تعداد سربازان آمریکایی کشتهشده در این جزیره از آنچه ترامپ فکر میکند، بیشتر و بیشتر خواهد بود.
همچنین اگر جزیرهی خارک به طور جدی تهدید شود، تهران احتمالاً از چندین جبهه پاسخ خواهد داد. همانگونه که در این چند روز اخیر به جهان ثابت کردیم، ایران هنوز هم ظرفیتهای نظامی قابل توجهی دارد.
بنابراین به جای اینکه اشغال جزیرهی خارک به برگ برندهای برای آمریکا تبدیل شود، یادآور طبسی دیگر خواهد بود.
پیام شما به ما