در بسیاری از خانواده‌ها، والدین سال‌ها خودشان را فدای فرزندان و خانواده می‌کنند، ساعت‌ها کار می‌کنند، خسته می‌شوند و حتی احساسات و نیازهای خودشان را نادیده می‌گیرند تا همه چیز «به‌درستی» پیش برود. تجملات و کلیپ‌های زرد روانشناسی و بلاگرهایی که هم در شغلشان موفقند، هم ورزشکارند، هم مادر و هم همسر خوبی نشان داده می‌شوند نیز در این روند کمال‌گرایی بی‌تأثیر نبوده‌ است. بسیاری از والدین با دیدن این تصویرهای ایده‌آل و زندگی «کامل» احساس فشار و ناکافی بودن می‌کنند، گویی همیشه باید مثل آن‌ها باشند.

اما تجربه نشان داده که این تلاش برای بی‌نقص بودن نه‌تنها فشار روانی والدین را زیاد می‌کند، بلکه گاهی باعث می‌شود ارتباط واقعی با فرزندان کمتر شود. به تازگی اما با یک ترند جدید سروکار داریم: «والدگری به اندازه‌ کافی خوب» (Good Enough Parenting)؛ یک نگاه تازه و رهایی‌بخش به فرزندپروری که رسانه‌هایی مثل گاردین آن را به عنوان یک ترند مهم در سال‌های اخیر معرفی کرده‌اند، چون به والدین یادآوری می‌کند که برای داشتن رابطه سالم و رشد کودک، نیازی به کامل بودن و تقلید از تصاویر ایده‌آل نیست.

این رویکرد نه‌فقط در رسانه‌ها بلکه سازگار با واقعیت‌های زندگی مدرن است و با یافته‌های علمی در روانشناسی رشد و سلامت روان هم مطابقت دارد و به والدین اجازه می‌دهد به جای تلاش برای کامل بودن، روی روابط واقعی، پذیرش اشتباهات و ایجاد محیطی امن و گرم برای رشد کودک تمرکز کنند.

آیا این ترند جدید است؟

 ریشه این رویکرد به روانشناسی رشد بازمی‌گردد. در دهه ۱۹۵۰، روانکاو انگلیسی دونالد وینیکات این اصطلاح را در رابط با مادران معرفی کرد تا نشان دهد یک مادر نیازی نیست کامل باشد، بلکه باید پاسخ‌دهنده و پایدار باشد تا کودک بتواند احساس امنیت کند. این ایده بعدها به‌طور عام در رویکردهای جدید تربیتی به والدگری و نه فقط مادران توسعه یافت.

 در پژوهشی منتشرشده در گاردین، نویسنده با مقایسه تصویر سنتی مادر کامل با تصویر واقع‌بینانه‌تر والدین امروزی، توضیح می‌دهد که تلاش برای دستیابی به استانداردهای غیرواقعی می‌تواند فشار روانی زیادی به والدین وارد کند. در مقابل، پذیرفتن اشتباهات، تمرکز بر روابط واقعی، و تطبیق انتظارات با واقعیت زندگی روزمره می‌تواند یک مسیر سالم‌تر برای والدین باشد.

 نویسنده مقاله می‌گوید: والدین با این رویکرد به‌جای تکیه بر ایده‌آل‌های آرمانی، واقعیت پیچیده و چندوجهی والدگری را می‌پذیرند.

 این نگاه به‌خصوص در شرایط پراسترسِ زندگی مدرن به والدین اجازه می‌دهد از فشار ذهنی «همیشه باید بهترین باشم» آزاد شوند و تمرکز بر آگاهی از احساسات، پذیرش تضادها و یافتن مسیر خود در والدگری می‌تواند به سلامت روانی بهتر منجر شود.

فواید کنار گذاشتن کمال‌گرایی برای والدین

 تحقیقات روانشناسی نیز نشان می‌دهد که کمال‌گرایی در نقش والد می‌تواند پیامدهای منفی برای سلامت روان والدین و فرزندان داشته باشد.  پژوهشی جدید و منتشر شده در ScienceDirect که از معتبرترین منابع انتشار پژوهش‌های علمی در دنیاست و توسط انتشارات الزویر در هلند ارائه می‌شود، نشان می‌دهد کمال‌گرایی والدین با افسردگی پس از زایمان، تنظیم هیجانی دشوار و نگرش منفی نسبت به نقش والدینی ارتباط مستقیم دارد.

وقتی والدین مدام خودشان را با استانداردهای غیرواقعی مقایسه می‌کنند و تلاش می‌کنند بی‌نقص باشند، احتمال افسردگی پس از زایمان بیشتر می‌شود، یعنی والد بعد از تولد فرزند دچار احساس غم و بی‌انرژی بودن می‌کند. همچنین این افراد در کنترل احساسات خود (تنظیم هیجانی) مشکل بیشتری دارند؛ یعنی خستگی، عصبانیت یا اضطراب را سخت‌تر مدیریت می‌کنند و ممکن است ناگهان این احساسات را شدید نشان دهند یا سرکوب کنند. در کنار این، نگرش‌شان نسبت به نقش والدینی منفی می‌شود و فکر می‌کنند «به اندازه کافی خوب نیستم» یا «والد بدی هستم»، در حالی که مشکل از تلاش برای کامل بودن است، نه از خود والدگری.

به زبان ساده این سبک والدگری یعنی پدر و مادری که قرار نیست همیشه آرام، صبور و بی‌اشتباه باشند، بلکه کافی است واقعی باشند و بعد از اشتباه، رابطه را ترمیم کنند. وقتی والد می‌پذیرد که خستگی، عصبانیت و اشتباه بخشی از زندگی است، هم حال روانی خودش بهتر می‌شود و هم کودک احساس امنیت بیشتری می‌کند. به‌جای این‌که یک روز بد را نشانه‌ی «والد بد بودن» بدانیم، این نگاه می‌گوید رابطه‌ گرم و قابل‌اعتماد حتی با خطا و نقص برای رشد کودک کافی و حتی سالم‌تر است.

چه کاری می‌توانید انجام دهید؟

 بر اساس این چارچوب، گزارش گاردین و Psychology Today؛ دو رسانه شناخته‌شده در حوزه مسائل اجتماعی و روان‌شناسی چند راهکار عملی برای والدین پیشنهاد می‌کنند:

 انتظارات واقع‌بینانه داشته باشید: هیچ پدر و مادری کامل نیست و اشکال در همه‌جا رخ می‌دهد. پذیرش اشتباهات نشانه ضعف نیست، بلکه نشان‌دهنده‌ی انسان بودن است.

 بر روابط تمرکز کنید، نه عملکرد لحظه‌ای: به صحبت‌های کودک گوش دهید، به او زمان دهید تا احساساتش را بیان کند، و به جای اصلاح لحظه‌ای رفتار، به‌طور مستمر ارتباط عمیق‌تر برقرار کنید.

 خودتان را ببخشید و رشد کنید: اشتباهات را به‌عنوان فرصت آموزش برای خود و فرزندتان ببینید، این کار به بهبود اعتماد به نفس و خودکارآمدی والدینی کمک می‌کند.

 مراقبت از سلامت روانی خودتان: پژوهش‌ها نشان داده‌اند که کمال‌گرایی والدین می‌تواند اثرات منفی روی سلامت روان داشته باشد، بنابراین تلاش برای کاهش فشارهای بیرونی و تمرکز بر راحتی و رضایت شخصی می‌تواند مفید باشد.