شواهد علمی اخیر نشان می‌دهند کاهش وزن می‌تواند تا حد زیادی از پیشرفت بیماری جلوگیری کرده و در برخی موارد حتی آن را متوقف کند؛ بدون نیاز به دارو!

دیابت نوع ۲ بیش از ۵۳۰ میلیون نفر را در جهان تحت‌تأثیر قرار داده و چاقی عامل اصلی ۸۰-۹۰% موارد جدید است.

چاقی و دیابت نوع ۲

چاقی، به‌ویژه چربی احشایی، یکی از عوامل اصلی ایجاد مقاومت به انسولین و افزایش سطح گلوکز خون است. تحقیقات نشان داده‌اند کاهش وزن به میزان حداقل ۵% می‌تواند خطر پیشرفت دیابت را تا ۵۸% کاهش دهد و در برخی افراد حتی به بهبودی کامل منجر شود.

بهبودی یعنی سطح HbA۱c (هموگلوبین گلیکوزیله) به زیر ۶.۵% برسد و این وضعیت به مدت حداقل ۶ ماه بدون استفاده از دارو پایدار بماند.

سازوکارهای بیولوژیکی کاهش وزن

کاهش وزن به‌ویژه کاهش چربی احشایی تأثیر زیادی بر بهبود حساسیت به انسولین دارد. همچنین با کاهش التهاب و بهبود عملکرد سلول‌های بتا پانکراس (که انسولین تولید می‌کنند)، تولید انسولین بهینه می‌شود.
علاوه بر این، کاهش وزن به کاهش گلوکونئوژنز در کبد و بهبود جذب گلوکز در عضلات کمک می‌کند. علاوه بر رژیم کم‌کالری، ورزش مقاومتی (مثل وزنه‌برداری ۲-۳ بار در هفته) توده عضلانی را حفظ می‌کند و حساسیت انسولین را ۲۰-۳۰% افزایش می‌دهد. ترکیب رژیم و ورزش، بهبودی را ۳ تا ۴ برابر پایدارتر می‌کند

شواهد مطالعات کلیدی

مطالعه DiRECT که در انگلستان انجام شد، نشان داد رژیم‌های کم‌کالری (تحت‌نظر متخصصین تغذیه) می‌توانند در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ کاهش وزن سریع و بهبودی ایجاد کنند. در سال اول این مطالعه، ۴۶% از شرکت‌کنندگان در گروه مداخله به بهبودی رسیدند. حتی پس از ۵ سال، ۱۳% از افراد توانستند بهبودی خود را حفظ کنند.

نرخ بهبودی بر اساس میزان کاهش وزن

کاهش وزن کمتر از ۵%: ۵-۶% احتمال بهبودی

کاهش وزن ۵-۱۰%: ۱۳% احتمال بهبودی

کاهش وزن ۱۰% یا بیشتر: ۲۰% احتمال بهبودی

کاهش وزن ۱۵% یا بیشتر: احتمال بهبودی تا ۶۱% در مدت ۱ سال

فواید بلندمدت و چالش‌ها

فواید کاهش وزن شامل کاهش فشارخون، افزایش کلسترول خوب، کاهش تری‌گلیسرید و کاهش خطر بیماری‌های قلبی و عروقی است. علاوه بر این، کاهش وزن می‌تواند خطر ابتلا به مشکلات میکروآنژیوپاتی (اختلالات رگ‌های خونی کوچک) را ۱۶% کاهش دهد. بااین‌حال، یکی از چالش‌های اصلی، حفظ کاهش وزن است؛ چرا که ۷۴% از افراد پس از ۲ سال ممکن است وزن خود را دوباره افزایش دهند.

کاهش وزن در دیابت نوع ۲ چه زمانی مؤثرتر است؟

در مراحل ابتدایی دیابت یا پیش‌دیابت: کاهش وزن می‌تواند نیاز به دارو را کاهش دهد یا حذف کند.

افراد چاق با BMI بالای ۳۰: کاهش وزن ≥۵% پیشرفت بیماری را کند می‌کند.

کاهش وزن تدریجی و تحت نظارت پزشک: برای نتایج پایدار ضروری است.

هدف کاهش وزن ۱۰-۱۵%: در ۶-۱۲ ماه، به بهبودی پایدار کمک می‌کند.

کاهش وزن ممکن است برای این افراد مفید نباشد:

افراد لاغر یا با وزن طبیعی: کاهش وزن ممکن است منجر به کاهش توده عضلانی و ضعف شود.

افراد با مشکلات پزشکی دیگر: افرادی که مشکلات کلیوی یا قلبی دارند باید با پزشک مشورت کنند.

افراد با مشکلات روانی یا اختلالات غذایی: کاهش وزن ممکن است مضر باشد و نیاز به درمان روان‌شناختی دارد.

افرادی که از دارو استفاده می‌کنند: کاهش وزن سریع ممکن است نیاز به تنظیم دوز داروهای کاهش قند خون داشته باشد.

توصیه‌ها

برای دستیابی به بهترین نتیجه، توصیه می‌شود که برنامه رژیم کم‌کالری تحت نظارت پزشک آغاز شود و هدف کاهش وزن حداقل ۱۵% در ۶ تا ۱۲ ماه تعیین شود. پیگیری منظم HbA۱c هر ۳-۶ ماه و مشاوره پزشکی نیز ضروری است. پس از کاهش وزن، HbA۱c را هر ۳-۶ ماه چک کنید. اگر بهبودی حاصل شد، حمایت مداوم (مثل گروه‌های حمایتی یا اپ‌های پیگیری) بازگشت وزن را تا ۵۰% کم می‌کند.