کرانه باختری منطقه‌ای واقع در شمال شرقی فلسطین و غرب رود اردن است که بین سال‌های 1920 تا 1947 تحت قیمومیت بریتانیا بود. بعد از پایان قیمومیت انگلستان، این منطقه از سال 1949 تا 1988 به عنوان بخشی از قلمرو خاندان هاشمی و جزو پادشاهی اردن محسوب می‌شد اما از سال 1967 توسط رژیم اسرائیل اشغال شد. این منطقه به استثنای اورشلیم شرقی، در سرزمین‌های اشغالی با نام‌هایی از کتاب مقدس مثل یهودیه و سامره نیز شناخته می‌شود.

برزویه صدری
یکشنبه ۱۴ آبان ۱۴۰۲ - ۰۰:۰۰
 از کرانه باختری چه می‌دانید؟

مرزهای فعلی این منطقه بعد از صلح موقت بس اردن و رژیم اسرائیل در 3 آوریل 1949 تعیین شد. در دهه‌های بعد، اردن، رژیم اسرائیل و سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) هر کدام ادعای مالکیت حدود (5650 کیلومتر مربع) از این منطقه را داشتند. کرانه طبق آخرین سرشماری در سال 2022 نزدیک به 4 میلیون نفر جمعیت دارد و مساحت آن معادل 5,655 کیلومتر مربع است. جغرافیا از نظر جغرافیایی، کرانه باختری عمدتاً از تپه‌های آهکی شمال-جنوب (که معمولاً تپه‌های سامری در شمال اورشلیم و تپه‌های یهودی در جنوب اورشلیم نامیده می‌شوند) تشکیل شده است که ارتفاع متوسط ​​آن‌ها بین 700 تا 900 متر است. تپه‌ها به سمت شرق به دره بزرگ ریفت در رودخانه اردن و دریای مرده قرار گرفته‌اند. کرانه باختری به طور کامل در داخل سیستم زهکشی رودخانه اردن قرار نمی گیرد، زیرا مناطق مرتفع آن در سمت غربی نهرهایی را به وجود می‌آورد که به دریای مدیترانه می ریزند. بارندگی سالانه بیش از 685 میلی متر در مرتفع ترین مناطق شمال غربی رخ می‌دهد و در جنوب غربی و جنوب شرقی و در امتداد دریای مرده، به کمتر از 100 میلی متر کاهش می‌یابد. به دلیل در دسترس بودن آب زمین‌های این منطقه کاربری‌های متفاوتی دارند. زمین‌های نسبتاً خوب در تپه‌ها برای چرای گوسفندان، کشت غلات، زیتون و میوه‌هایی مانند خربزه استفاده می‌شود. زمین‌های آبی در تپه‌ها و دره رود اردن به شدت برای کاشت انواع میوه‌ها و سبزیجات مناسب است. توسعه صنعتی کرانه باختری در دوران حاکمیت اردن هیچ‌وقت قوی نبود و تا اواسط دهه 1960 کمتر از 12 مؤسسه صنعتی با بیش از30 کارمند در این منطقه وجود داشت. اشغال رژیم اسرائیل منجر به ایجاد محدودیت در توسعه صنعتی کرانه باختری شد. سرمایه گذاری هم در کرانه باختری و هم درغزه به شدت کم بود و تنها زیرساخت‌های حمل و نقل پس از سال 1967 بهبود زیادی را شاهد بود. این بهبود بیشتر به دلایل نظامی رخ داد و تا حدی هم به صنعت کشاورزی کمک کرد. شهرهای اصلی کرانه باختری؛ جنین، نابلس و رام الله در شمال بیت المقدس و بیت‌لحم و الخلیل در جنوب آن هستند. همچنین شهر اریحا یا(جریکو) که از قدیمی‌ترین شهرهای تاریخ با قدمتی بیش از9000 سال در این منطقه واقع شده است. در کرانه باختری چندین دانشگاه کوچک که عموما در دهه 1970 تأسیس شدند وجود دارد. بسیاری از فلسطینی‌ها پس از جنگ‌های 1948 و 1967 آواره شدند. حدود 300000 فلسطینی (که اکثر آن‌ها اصالتاً از سرزمین‌هایی بودند که در سال 1948 به تصرف رژیم اسرائیل درآمد) پس از جنگ 1948، کرانه باختری را به مقصد اردن ترک کردند. حدود 380000 فلسطینی نیز پس از تصرف کرانه باختری توسط رژیم اسرائیل در سال 1967 از آن منطقه گریختند. بین سالهای 1967 و 1977 حدود 6300 فلسطینی از بیت المقدس شرقی بیرون شدند و مهاجران صهیونیست جای آن‌ها را گرفتند. تاریخچه با خروج نیروهای اشغالگر انگلیس در می 1948 و اعلام استقلال رژیم اسرائیل، ارتش پنج کشور عربی وارد فلسطین شدند. در درگیری بعدی (جنگ اول اعراب و اسرائیل)، رژیم صهیونیستی مرزهای خود را فراتر از حدی که قرار بود گسترش داد. کرانه باختری، همانطور که توسط آتش بس اردن و اسرائیل در سال 1949 مرزبندی شد، به طور کلی شبیه (اما کوچکتر از) یکی از مناطقی بود که توسط طرح تقسیم فلسطین توسط سازمان ملل متحد در سال 1947 به عنوان یک کشور عربی تعیین شده بود (قطعنامه 181). بر اساس آن طرح، بیت‌المقدس یک منطقه بین‌المللی بود. با این حال، شهر درعوض به دو بخش رژیم اسرائیل در غرب و اردن در شرق تقسیم شد. کشور عربی که ایجاد آن در طرح تقسیم سازمان ملل در سال 1947 پیش بینی شده بود، هرگز به وجود نیامد و کرانه باختری به طور رسمی در 24 آوریل 1950 توسط اردن ضمیمه شد، اگرچه این الحاق تنها توسط بریتانیا و پاکستان به رسمیت شناخته شد. کرانه باختری از سال 1950 تا زمانی که در جنگ شش روزه 1967 توسط رژیم اسرائیل اشغال شد، به عنوان بخشی از اردن اداره می‌شد. رابطه بین کرانه‌های شرقی و غربی، هم به دلیل سوء ظن فلسطینیان به خاندان هاشمی و هم به دلیل آرزوهای فلسطینیان در کرانه باختری برای داشتن کشوری جداگانه، ناآرام بود. شبکه روابطی که دو نیمه اردن را به هم متصل می‌کرد در این دوره رشد داشت و تا سال 1967 کرانه باختری حدود 47 درصد از جمعیت اردن و حدود 30 درصد از تولید ناخالص داخلی اردن را تشکیل می‌داد. در طول جنگ 1967، رژیم اسرائیل، کرانه باختری رود اردن را اشغال کرد و یک اداره نظامی در سراسر این به جز در اورشلیم شرقی منطقه ایجاد کرد و شهروندی، قانون و مدیریت مدنی خود را در آن منطقه گسترش داد. در طول دهه اول اشغال، مقاومت مدنی نسبتا کمی در برابر مقامات صهیونیست و حمایت بسیار کمی در میان ساکنان فلسطینی از فعالیت‌های مقاومت وجود داشت. این دوره از آرامش نسبی در اواخر دهه 1970 و اوایل دهه 80 با آغاز روند تهاجمی رژیم صهیونیستی برای ایجاد شهرک‌سازی شروع به کاهش کرد. در اوایل دهه 80، تعداد سکونتگاه‌ها به اوج رسید. زمین، مشاغل و ساختمان‌ها از ساکنان فلسطینی سلب مالکیت شد، بسیاری از آن زمین‌ها برای مردمی بود که به خاطر جنگ‌های سال 1948 و 1967 از خانه و کاشانه خود فرار کرده بودند. به طور متقابل تعداد شهرک نشینان بیش از پنج برابر شد. ادعاهای  رژیم اسرائیل مبنی بر حق اداره زمین در کرانه باختری که کشت نشده یا مالکیت خصوصی ندارد (مقوله ای که بسته به تعاریف اتخاذ شده ممکن است بین 30 تا 70 درصد از کرانه باختری باشد) این ظن را به وجود آورد که آن‌ها در نهایت قصد ضمیمه کردن آن را به نقشه خود دارند. در طول دهه های 1970 و 1980، موضوع حاکمیت رژیم اسرائیل بر فلسطینیان ساکن کرانه باختری حل نشده باقی ماند. رژیم اسرائیل مالکیت کرانه باختری را برای امنیت خود حیاتی می‌دانست و افزایش تعداد شهرک‌های آن‌ها منجر به تمایل بیشتر برای کنترل این منطقه شد. در همان زمان، نماینده ارشد سیاسی فلسطینیان کرانه باختری(سازمان آزادی‌بخش فلسطین) از مذاکره با رژیم اسرائیل امتناع ورزید و تا سال 1988 تمایلی به به رسمیت شناختن حق موجودیت آن‌ها نداشت. رژیم اسرائیل هم سال‌ها پس از آن تاریخ از مذاکره با ساف یا به رسمیت شناختن آن خودداری کرد. در سال 1988، ملک حسین پادشاه اردن از تمامی مسئولیت‌های اداری کرانه باختری چشم پوشی کرد و در نتیجه ارتباطات باقی مانده کشورش با این منطقه را قطع کرد. در همین حال، اعتراضات ضد اسرائیلی در دسامبر 1987 در میان فلسطینیان کرانه باختری آغاز شد و علیرغم تلاش‌های مستمر ارتش رژیم اسرائیل برای سرکوب آن‌ها، این اعتراضات عملاً به یکی از ویژگی‌های دائمی زندگی کرانه باختری برای چند سال آینده تبدیل شد. در نتیجه مذاکرات محرمانه‌ای که در آوریل 1993 آغاز شد، رژیم اسرائیل و ساف در ماه سپتامبر بر سر طرحی برای گسترش تدریجی حکومت خودمختار به فلسطینیان کرانه باختری (و نوار غزه) در یک دوره پنج ساله قبل از نهایی شدن توافق کردند. حل و فصل مسئله تشکیل دولت فلسطین طبق این طرح، منجر به اداره غیرنظامی و خروج نظامیان صهیونیست از مناطق پرجمعیت فلسطینی می‌گشت. در کرانه باختری، اجرای واقعی این طرح در می 1994 با عقب نشینی صهیونیست‌ها از شهر اریحا و اطراف آن آغاز شد. تا سال 2000، تشکیلات خودگردان فلسطین کمتر از یک پنجم کرانه باختری را تحت کنترل داشت، در حالی که اشغال رژیم اسرائیل (در برخی مناطق، همراه با مدیریت محلی خودگردان فلسطین) در بقیه مناطق ادامه داشت. در انتخابات پارلمانی سال 2006، جنبش فتح متحمل شکست قاطعی به حماس شد که نشان دهنده سال‌ها نارضایتی از حکومت فاسد و ناکارآمد فتح بود که بارها مورد انتقاد قرار گرفت. پیروزی حماس منجر به تحریم‌های شدید رژیم اسرائیل، آمریکا و اتحادیه اروپا شد. در سال 2007، با تشدید خشونت‌ها در نوار غزه و شکست دولت ائتلافی، محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان، دولت تحت رهبری حماس را منحل کرد و به جای آن یک کابینه اضطراری به نفع فتح ایجاد کرد. نبرد خشونت آمیز فزاینده قدرت بین حماس و فتح منجر به شکافی بین کرانه باختری (جنبش فتح) که توسط دولت اضطراری خودگردان فلسطین اداره و نوار غزه (حماس) شد. رژیم صهیونیستی و دیگر اعضای جامعه بین‌المللی برای کمک به کرانه باختری حرکت کردند و ضمن محاصره نوار غزه، حمایت اقتصادی و دیپلماتیک خود را از محمود عباس و فتح ارائه کردند. محمودعباس، سلام فیاض را به نخست وزیری کابینه اضطراری منصوب کرد. در دوران تصدی او، تشکیلات خودگردان یک برنامه دولت‌سازی نئولیبرالی را در کرانه باختری دنبال کرد تا آن را برای دولت نهایی آماده کند. در سال 2011، پس از سال‌ها توقف مذاکرات صلح، تشکیلات خودگردان لابی برای به رسمیت شناختن بین المللی کشور را آغاز کرد و در سال 2012 به رسمیت شناختن نسبی آغاز کرد. با این حال، فیاض نتوانست حمایت گسترده‌ای را در میان فلسطینی‌ها جلب کند و در سال 2013 استعفا داد زیرا تشکیلات خودگردان با بحران مالی مواجه بود. دهه 2010 با ادامه یکجانبه گرایی در کرانه باختری همراه بود. تشکیلات خودگردان تحت تسلط فتح همچنان به کار خود در جهت ایجاد یک دولت مستقل در مناطق شهری کرانه باختری ادامه می‌دهد و در طرف مقابل رژیم اسرائیل هم فعالیت‌های شهرک سازی خود را در این سرزمین گسترش می‌دهد. در پایان آن دهه، بسیاری در سرزمین‌های اشغالی خواستار الحاق بخش‌هایی از کرانه باختری بودند. موج حمله به رژیم صهیونیستی در اوایل سال 2022، نیروهای دفاعی اسرائیل (IDF) را به انجام حملات مکرر در کرانه باختری، به ویژه در شهرهای جنین و نابلس در شمال کرانه باختری، در تلاش برای ریشه‌کن کردن شبه‌نظامیان سوق داد. رویارویی بین فلسطینی‌ها و ارتش اسرائیل منجر به مرگبارترین سال در این سرزمین در نزدیک به دو دهه گذشته شد. در 7 اکتبر 2023، حماس یک حمله زمینی، دریایی و هوایی غافلگیرکننده به اسرائیل از نوار غزه انجام داد که منجر به مرگبارترین روز اسرائیل از زمان استقلال این رژیم در سال 1948 شد و همچنان هم ادامه دارد. 

برچسب‌ها

پربازدیدها

پربحث‌ها