هزینه خانوارهای فقیر و غنی چقدر است؟ برآورد مرکز آمار و بانک مرکزی از میزان هزینه و درآمد خانوار در دهک های مختلف درآمدی نشان می دهد که اختلاف زیادی میان دهک های بالا و پایین وجود دارد. فرآوری : ه.هدایتی-بخش اقتصاد تبیان بحران تقاضا در اقتصاد ایران، به عنوان پدیده ای جدید مورد توجه اقتصاددانان قرار گرفته است. آن طور که سعید لیلاز کارشناس اقتصاد و تاریخ برآورد کرده است، طی 70 سال گذشته که تاریخ اقتصاد ایران مکتوب شده، رکود اقتصادی که ناشی از بحران تقاضا باشد، سابقه نداشته است. او معتقد است که فروپاشی قدرت خرید طبقه متوسط و پایین تر از متوسط در سال های 89 تا 92 ریشه اصلی این بحران تقاضا است. بر این اساس شکافی چشمگیر در میزان درآمد و هزینه خانوار طی این سال ها ایجاد شد که ناشی از تورم بالا و همچنین سه برابر شدن نرخ ارز بود و در مقابل میزان افزایش دستمزدها در طبقه متوسط و پایین تر از آن بسیار کمتر از رشد هزینه بوده است. برآورد مرکز آمار و بانک مرکزی از میزان هزینه و درآمد خانوار در دهک های مختلف درآمدی نشان می دهد که اختلاف زیادی میان دهک های بالا و پایین وجود دارد. بر اساس گزارش بانک مرکزی، مجموع هزینه یک خانواده از دهک اول (فقیر) در طول سال 7 میلیون و 138 هزار تومان برآورد شده است. در مقابل مجموع هزینه یک خانواده از دهک دهم (ثروتمند) طی سال 93 معادل 104 میلیون و 292 هزار تومان بوده است. این موضوع اختلاف 97 میلیون و 154 هزار تومانی را در هزینه پایین ترین طبقه و بالاترین طبقه طی یک سال نشان می دهد. روایت بانک مرکزی از درآمد و هزینه این گزارش نشان می دهد که از کل هزینه سالانه خانوارهای شهری پنج میلیون و 800 هزار تومان آن با سهم 24.7 درصدی مربوط به هزینه خوراکی و دخانی و 17 میلیون و 673 هزار تومان آن با سهم 75.3 درصدی مربوط به هزینه های غیرخوراکی بوده است. در بین هزینه های خوراکی و دخانی بیشترین سهم با 21.6 درصد مربوط به هزینه گوشت و در بین هزینه های غیرخوراکی بیشترین سهم با 44.4 درصد مربوط به مسکن بوده است آمارهای رسمی از میزان درآمد و هزینه خانوار نشان می دهد که در سال 93 متوسط هزینه خانوار شهری بیشتر از متوسط درآمد آن بوده است. طبق گزارش بانک مرکزی هزینه سالانه یک خانوار شهری سال گذشته ۳۲ میلیون و ۸۷۶ هزار تومان و درآمد سالانه آن 31 میلیون و 382 هزار تومان بود. بر این اساس درآمد خانوار ایرانی به طور متوسط نسبت به سال 1392 معادل 13.3 درصد افزایش داشته و هزینه های آن نسبت به سال 92 معادل 15.6 درصد رشد کرده است. خانوار شهری به طور متوسط از کل مبلغ هزینه خود ٢٤.٦ درصد را برای خوراکی و آشامیدنی صرف کرده است. بر اساس نتایج این بررسی از کل هزینه خانوار، 0.4 درصد به دخانیات اختصاص داشته که در مقایسه با سال ١٣٩٢ حدود ١.٤ درصد کاهش داشته است. ٤.٦ درصد هزینه، صرف تأمین هزینه پوشاک و کفش شده که نسبت به سال ماقبل ١٥.٩ درصد افزایش داشته است. طبق اعلام بانک مرکزی 33.4 درصد از کل هزینه خانوار شهری صرف تأمین هزینه مسکن، آب، برق و گاز و سایر سوخت ها شده که نسبت به سال گذشته حدود ١٣.٢ درصد افزایش داشته است. خانوارهای شهری در سال ٩٣، ٤.١ درصد از هزینه های خود را به خرید اثاث و لوازم منزل اختصاص داده اند که حدود یک میلیون و ٣٦٠ هزار تومان می شود و نسبت به سال گذشته حدود ١٤.١ درصد رشد داشته است. براساس نتایجی که بانک مرکزی به دست آورده است، از کل هزینه های ناخالص خانوار، 5.8 درصد به گروه بهداشت و درمان، 10.4 درصد به حمل ونقل، ٢.١ درصد به گروه ارتباطات، ٢.٣ درصد به گردش و تفریح و امور فرهنگی، ١.٩ درصد به تحصیل، ٢ درصد به رستوران و هتل و ٨.٤ درصد به کالا و خدمات متفرقه اختصاص یافته است. بررسی نحوه تصرف محل سکونت خانوارها درسال 1393 نشان می دهد که 64.4 درصد از خانوارها در مسکن شخصی (مالک نشین)، 25.6 درصد در مسکن اجاری، 0.8 درصد در مسکن در برابر خدمت و 9.2 درصد در مسکن رایگان سکونت داشته اند. روایت مرکز آمار از دخل و خرج خانواده ها گزارش مرکز آمار در مورد درآمد و هزینه خانوار با برآورد بانک مرکزی تفاوت دارد. طبق گزارش مرکز آمار ایران در سال 93 متوسط درآمد یک خانوار شهری حدود 24 میلیون تومان و هزینه متوسط آن حدود 23 میلیون و 486 هزار تومان بوده است که به طور متوسط هر خانوار شهری توانسته نزدیک 645 هزار تومان در طول سال پس انداز کند. بر این اساس متوسط درآمد خانواده شهری نسبت به سال 92 افزایشی 18 درصدی داشته است. متوسط درآمد یک خانواده روستایی در سال 93 معادل 13 میلیون و 905 هزار تومان برآورد شده که افزایش 14.8 درصدی نسبت به سال ماقبل داشته است. متوسط هزینه خالص سالانه یک خانوار روستایی نیز در سال گذشته 13 میلیون و 850 هزار تومان بوده است که این رقم نسبت به سال پیش از آن 6.9 درصد رشد داشته است. این گزارش نشان می دهد که از کل هزینه سالانه خانوارهای شهری پنج میلیون و 800 هزار تومان آن با سهم 24.7 درصدی مربوط به هزینه خوراکی و دخانی و 17 میلیون و 673 هزار تومان آن با سهم 75.3 درصدی مربوط به هزینه های غیرخوراکی بوده است. در بین هزینه های خوراکی و دخانی بیشترین سهم با 21.6 درصد مربوط به هزینه گوشت و در بین هزینه های غیرخوراکی بیشترین سهم با 44.4 درصد مربوط به مسکن بوده است. در حالی که رشد متوسط درآمد سالانه خانوارهای شهری چهار درصد بیشتر از رشد هزینه کل سالانه آنها است، این یافته ها نشان می دهد که منبع تامین درآمد خانوار های شهری بیشتر از محل درآمد های متفرقه ای تامین می شود که سهم آن به 51 درصد می رسد. مشاغل مزد و حقوق بگیری سهمی 32 درصدی و مشاغل آزاد و کشاورزی و غیرکشاورزی نیز سهمی حدود 16 درصدی در تامین درآمد خانوارهای شهری دارد. رتبه 8 منطقه ای ایران از نظر شکاف درآمدی ایران میان 142 کشوری که در این گزارش مورد بررسی قرار گرفته اند از نظر میزان ضریب جینی در رتبه 77 قرار گرفته است که بدین ترتیب شکاف درآمدی در ایران طی این دوره کمتر از 76 کشور بوده است در سطح خاورمیانه رتبه ایران از نظر توسعه انسانی 8 اعلام شده است. قطر با کسب نمره 0.85 در شاخص توسعه انسانی رتبه نخست منطقه را به خود اختصاص داده است. عربستان در رتبه دوم منطقه و امارات در رتبه سوم از این نظر قرار گرفته اند. کشورهای بحرین، کویت، عمان و لبنان نیز پیش از ایران به ترتیب در رتبه های چهارم تا هفتم قرار گرفته اند. کشورهای اردن، عراق و یمن نیز پس از ایران و در رتبه های نهم تا یازدهم قرار گرفته اند. همچنین برآورد سازمان ملل نشان می دهد ضریب جینی در ایران طی سال های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۳ به ۳۸.۳ واحد رسیده و نابرابری درآمدی در ایران طی این مدت کمتر از ۷۶ کشور از جمله آمریکا، روسیه و ترکیه بوده است. ضریب جینی ارقامی بین 0 تا 100 را در برمی گیرد که هرچه این رقم بیشتر باشد دلالت بر شکاف و نابرابری درآمدی بیشتر در یک کشور است. سازمان ملل در گزارش توسعه انسانی 2015 متوسط ضریب ایران بین سال های 2005 تا 2013 را 38.3 اعلام کرده است. این رقم نسبت به گزارش قبلی این سازمان که در سال گذشته منتشر شد تغییری نداشته است. ایران میان 142 کشوری که در این گزارش مورد بررسی قرار گرفته اند از نظر میزان ضریب جینی در رتبه 77 قرار گرفته است که بدین ترتیب شکاف درآمدی در ایران طی این دوره کمتر از 76 کشور بوده است. در میان کشورهای جهان سوئد کمترین نابرابری درآمدی را دارد و نمره این کشور در ضریب جینی 26.1 اعلام شده است. بر اساس این گزارش شکاف درآمدی در برخی از کشورهای صنعتی و توسعه یافته بیشتر از ایران و یا تقریبا در سطح ایران است. از جمله این کشورها آمریکاست که شکاف درآمدی بیشتری از ایران دارد. ضریب جینی آمریکا 41.1 اعلام شده است. انگلیس نیز با ضریب جینی 38 نزدیک ایران قرار دارد. برخی دیگر از کشورها که شکاف درآمدی بیشتری نسبت به ایران دارند عبارتند از: روسیه با ضریب جینی 39.7، برزیل با ضریب جینی 52.7، ترکیه با ضریب جینی 40، و آرژانتین با ضریب جینی 43.6. کشور جزیره ای سیشلز در اقیانوس هند بالاترین شکاف درآمدی را دارد. ضریب جینی این کشور 65.8 اعلام شده است. برخی کشورها که شکاف درآمدی کمتری نسبت به ایران دارند عبارتند از: نروژ با ضریب جینی 26.8، سوئد با ضریب جینی 32.4، ایتالیا با ضریب جینی 35.5، اردن با ضریب جینی 33.7، چین با ضریب جینی 37، مصر با ضریب جینی 30.8، هند با ضریب جینی 33.6، پاکستان با ضریب جینی 29.6، و یمن با ضریب جینی 35.9. منابع : خبر آنلاین / اقتصاد آنلاین