دونالد توسک، نخستوزیر لهستان، در ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ به پارلمان گفت که ارزیابیهای اطلاعاتی نشان میدهد که روسیه ممکن است در ماههای آینده حملهای را با پهپاد یا موشک به خاک ناتو آغاز کند. امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، هشدارهای توسک را «معتبر و مستند» خواند. سپس روز جمعه رهبران احزاب و نامزدهای ریاست جمهوری ۲۰۲۷ را برای جلسهای اضطراری در پاریس فراخواند، جایی که آنها درباره اطلاعات مربوط به تهدید فزاینده از سوی روسیه به همراه مسائل دیگر بحث کردند.
به گفته CNN، بریتانیا به شهروندان خود گفته است که برای احتمال جنگ آماده باشند و غذاهای کنسروی و آب آشامیدنی ذخیره کنند. رئیس دفاع این کشور گفت که بریتانیا با «خطرناکترین» دوره در دهههای اخیر روبرو است.
آلمان در حال آمادهسازی بیمارستانهای خود برای حمله احتمالی روسیه است. صدراعظم آن، فریدریش مرتس، در مورد «لحظات تعیینکننده» در «دفاع از آزادی و صلح قاره ما» هشدار داد. حتی سوئیس که به بیطرفی مشهور است، یک استراتژی امنیت ملی جدید را تصویب کرد که خواستار تابآوری بیشتر و توانایی دفاع از خود در برابر حمله مسلحانه است.
آیا روسیه میدان نبرد را به فراتر از اوکراین افزایش میدهد؟
برای پاسخ به این سوال، باید به گذرگاه سووالکی نگاهی بیندازیم. این یک نوار مرزی تقریباً ۱۰۴ کیلومتری میان لهستان و لیتوانی است که تنها راه اتصال زمینی بین کشورهای بالتیک ناتو (شمالشرق اروپا) و بقیه ناتو است.
این هفته، بلاروس، نزدیکترین متحد نظامی روسیه، رزمایشهای بزرگی را در نزدیکی گذرگاه سووالکی، انجام داد. جغرافیایی که مدتهاست یکی از آسیبپذیرترین نقاط ناتو محسوب میشود. طبق گزارش CNN، در یک سناریوی فرضی ممکن است که روسیه با همکاری بلاروس وارد بخشی از این گذرگاه شود. همین مسئله هم باعث نگرانی کشورهای اروپایی شده است، چون درگیری احتمالی ناتو بر سر این منطقه، میتواند کشورهای اروپایی را در بحرانی بزرگ گرفتار کند.
در ضمن مسکو بارها گفته است که ارائه تسلیحات، اطلاعات و مشاوران نظامی به اوکراین، کشورهای غربی را به مشارکتکنندگان در جنگ و اهداف مشروع تبدیل میکند. با اینحال روسیه تاکنون از اقدامی که ممکن است واکنش هماهنگ ناتو را برانگیزد، اجتناب کرده است.
البته کشورهای اروپایی در دو سال اخیر، بارها روسیه را متهم کردهاند که پهپادهایش مرزهای هوایی کشورهای همسایه را رد کردهاست. موضوعی که روسیه آن را معمولا رد کرده است. وزارت دادگستری آمریکا نیز در ۱۵ سپتامبر اعلام کرد که پنج نفر را در پروندهای مرتبط با شبکهای که به گفته دادستانها برای سرویسهای اطلاعاتی روسیه کار میکرده، متهم کرده است. همه اینها به همراه هشدارهای اطلاعاتی باعث شده است که اروپا احتمال تنش را بالا بداند.
میخال کودلکا، رئیس سرویس امنیتی BIS جمهوری چک، در اینباره به گاردین گفته که استراتژی فعلی روسیه «تشدید برای کاهش تنش» است. کرملین مشتاق است تا به نقاط ضعف جوامع غربی فشار بیاورد تا حمایت آنها از تلاشهای جنگی اوکراین را کاهش دهد. او گفت: «آنها معتقدند اگر به اندازه کافی تنش ایجاد کنند، کشورهای اروپایی تصمیم میگیرند که از اوکراین حمایت نکنند.»
جنگ، آزمون تابآوری ملی
جنگ اوکراین نشان داد که کشورها برای پیروزی یا حتی ادامه دادن جنگ، به چیزی فراتر از تجهیزات نظامی نیاز دارند. آنها به شبکههای برق مقاوم در برابر حملات، بیمارستانهایی با ظرفیت رسیدگی به شمار زیادی از مجروحان، سیستمهای ارتباطی پشتیبان (اضطراری)، شبکههای حملونقل کارآمد و دولتهایی که بتوانند تحت فشارهای مداوم به فعالیت خود ادامه دهند، نیازمندند.
مهمتر از همه، آنها به جوامعی نیاز دارند که بتوانند بدون فروپاشی یا دچار شدن به دوقطبیشدگی شدید، بارِ هزینهها را تاب بیاورند. به بیان دیگر، آمادگی برای جنگ فقط به تعداد جنگندهها و موشکها بستگی ندارد؛ به این هم بستگی دارد که یک جامعه در صورت قطع برق، اختلال ارتباطات، حمله سایبری، تلفات گسترده یا اختلال در زنجیره تأمین، چقدر میتواند به کار خود ادامه دهد.
با توجه به این موضوع و نگرانیهای فزاینده از گسترش جنگ روسیه، کشورهای اروپایی مشغول اتخاذ تدابیری هستند.
همچنین در هفته جاری، ناتو بهطور علنی الزامات بهروزرسانیشدهای را برای «تابآوری ملی» منتشر کرد. الزاماتی که طیف وسیعی از موارد، از تداوم فعالیت دولت و تأمین انرژی گرفته تا دسترسی به غذا، آب، خدمات درمانی و ارتباطات در شرایط «بحران و درگیری» را در بر میگیرد.
چرا اروپا بیش از همیشه احساس ضعف میکند؟
پایگاه هوایی میخائیل کوگالنیچانو در رومانی با این هدف ساخته شد که آمریکاییها در آن احساس کنند در خانه خود هستند. نام خیابانهای آن آلاباما، اوهایو، آلاسکا و جورج واشنگتن است. این پایگاه از سال ۱۹۹۹ میزبان نیروهای آمریکایی بوده و از جنگهای آمریکا در عراق و افغانستان پشتیبانی کرده است.
بر اساس گزارش رویترز، سال گذشته، همزمان با آغاز بازآرایی بنیادین حضور نظامی آمریکا در اروپا توسط دولت ترامپ، حدود نیمی از تقریباً ۲۰۰۰ نیروی آمریکایی مستقر در رومانی آنجا را ترک کردند. این خروج نیروها باعث نگرانی کشورهای اروپایی شد، چون رومانی عضوی از ناتو و هممرز با اوکراین است.
با این حال، بررسی عملیات نظامی آمریکا در اروپا توسط رویترز نشان میدهد که دولت ترامپ همچنان به سرمایهگذاری در تأسیسات نظامی کلیدی ناتو ادامه میدهد و برای اعمال قدرت در سراسر اروپا، خاورمیانه و فراتر از آن، به این تأسیسات متکی است.
با این وجود ترامپ دائم اروپا را به کاهش نیروها تهدید میکند و متحدانش را بر سر هزینههای دفاعی تحت فشار میگذارد. او همچنین دولتهای اروپایی را به دلیل خودداری از حمایت بیقید و شرط از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، مورد انتقاد شدید قرار داده است. حتی ترامپ بارها تهدید کرده است که از ناتو خارج خواهد شد.
البته به گفته چند مقام کنونی و پیشین آمریکایی که با رویترز گفتوگو کردهاند، جمهوریخواهان و دموکراتهای کنگره، به همراه پیمانکاران قدرتمند دفاعی آمریکا که مشتریان اروپایی بزرگی دارند، از نفوذ سیاسی لازم برای جلوگیری از خروج آمریکا از ناتو برخوردارند. با این وجود، حملات ترامپ به این ائتلاف ۷۷ ساله، آسیبهایی وارد میکند که به گفته استراتژیستهای اروپایی و آمریکایی، جبران آنها دشوار است.
یافتههای رویترز نشان میدهد که اروپا بهطور فزایندهای قابلیت اطمینان آمریکا به عنوان یک شریک امنیتی را زیر سوال میبرد. این تردیدها اکنون بر هزینههای دفاعی، خرید تسلیحات و برنامهریزیهای امنیتی بلندمدت در سراسر این قاره تأثیر میگذارد. موضوعی که روسیه نیز به خوبی از آن آگاه است.
و البته چالشهای نظامی آمریکا را نیز نباید فراموش کرد. آمریکا همزمان در اروپا حضور نظامی دارد، در خاورمیانه با ایران درگیر است، به دنبال حمایت از اسرائیل در صورت تشدید تنشها است و در هند و اقیانوس آرام به دنبال بازدارندگی در برابر چین است. سامانههای پدافند هوایی، نیروهای دریایی، پلتفرمهای اطلاعاتی و ذخایر مهمات آمریکا محدودند و نمیتوانند بدون هزینه و محدودیت، همزمان در همه جبههها به کار گرفته شوند. و البته بسیاری از این تجهیزات در جنگ با ایران از دست رفته و تامین دوباره آنها به چندین سال زمان نیاز دارد.
همه این موارد باعث شده است که آسیبپذیری اروپا در برابر روسیه بیش از پیش خود را نشان دهد. در واقع، اروپا در سه دهه پس از جنگ سرد، اجازه داده تا آمادگی ملیاش تحلیل برود. خطر وقوع جنگ دور از ذهن به نظر میرسید. بودجههای نظامی و روند جذب نیرو بهشدت کاهش یافت و پدافند غیرعامل به امری متعلق به گذشته تبدیل شد؛ ضمن آنکه تصور میشد آمریکا در مواقع اضطراری حضور خواهد داشت. اما آن دوران به سر آمده است.
اکنون اروپا در حال آمادهشدن برای جنگ است، زیرا رهبران آن بهتدریج حقیقتی ناخوشایند را درک میکنند: بازدارندگی به باورهای پوتین بستگی دارد و واکنش آمریکا به گسترش احتمالی جنگ، نامشخص خواهد بود.
به همین دلیل، نگرانی اصلی اروپا فقط این نیست که روسیه چه زمانی ممکن است به ناتو حمله کند. مسئله مهمتر این است که اگر بحران تشدید شود، اروپا تا چه اندازه میتواند بدون اتکا به دیگران، مقاومت کند، به کار خود ادامه دهد و از فروپاشی زیرساختها و انسجام اجتماعی جلوگیری کند.
پیام شما به ما