سالهاست سیاستمداران و فرماندهان نظامی آمریکا، با بازی با واژهها مرز میان «هدف» و انسان، «عملیات» و جنگ، «خسارت جانبی» و مرگ واقعی انسانها را از بین میبرند. در این ادبیات آمریکایی، کشتن انسانها «خسارت جانبی» و نابودی یک زیرساخت حیاتی، «خنثیسازی» نام میگیرد.
زیباسازی جنگهای آمریکایی
آمریکا در جنگ ویتنام از عبارتهایی مانند «استفاده گسترده از مهمات انفجاری» سخن میگفت. اما در جنگهای بعدی، ادبیات خود را تغییر داد.
در جنگ خلیج فارس ۱۹۹۱ و حمله به عراق ۲۰۰۳، اصطلاح ملایمترِ «حملات جراحیشده» را به کار برد.
حتی نامگذاری عملیاتها نیز معنادارتر شد: «عملیات آزادی عراق» و «عملیات ضربه شجاعانه» در افغانستان.
فقط یک خسارت جانبی ساده!
یکی دیگر از اصطلاحات پرتکرار در ادبیات ارتش آمریکا، «خسارت جانبی» است؛ واژهای که کشته و مجروح شدن دهها و صدها غیرنظامی را به یک پیامد فنی و ظاهراً بیطرفانه تبدیل میکند.
اما اگر حتی یک سرباز آمریکایی توسط نیروهای مقابل کشته شود، این ادبیات تغییر میکند و واژههایی مانند «اقدام تروریستی» جای «خسارت جانبی» را میگیرد.
شوک و وحشت؛ نامی برای یک کشتار
فرماندهان آمریکایی، عملیات گسترده علیه بغداد را بخشی از کارزاری با عنوان «شوک و وحشت» معرفی میکردند؛ کارزاری که قرار بود با نمایش قدرت و بمباران گسترده، جنگ را کوتاهتر و تلفات را کمتر کند.
اما واقعیت میدان چیز دیگری بود: برآوردها از کشته شدن بیش از ۶۶۴۰ غیرنظامی در سه هفته نخست حکایت داشت؛ یعنی بیش از ۳۰۰ نفر در روز.
رقمی که فاصله زیادی با روایت رسمی از حملات «جراحیشده» و «حداقل خسارت جانبی» داشت.
عملیات خشم حماسی
جنگ تحمیلی سوم نیز یکی از نقاط اوج این استعارههای خونین است.
ترامپ کشتار مستقیم مردم ایران را «عملیات خشم حماسی» نامید؛ عملیاتی که در همان ساعات نخست، جان بیش از ۱۲۰ کودک دبستانی را گرفت.
نکته مهم اینجاست که در بسیاری از این حملات، واژه «جنگ» به کار نمیرود. سیاستهای جنگطلبانه در پوشش واژه «عملیات» پنهان میشوند.
ویرانی به سبک آمریکایی
سنتکام برای توضیح رسمی این جنگ از عبارت «برچیدن دستگاه امنیتی رژیم ایران» استفاده کرده؛ عبارتی که در نگاه اول، چندان خشونتآمیز به نظر نمیرسد.
درباره دقت حملات آمریکا نیز گفته میشود که هدف، ایجاد «اثرات موردنیاز» است.
اما «برچیدن» و «ایجاد اثرات موردنیاز» در میدان جنگهای آمریکایی، معنای روشنتری دارد: کشتن نظامیان و غیرنظامیان، تخریب ساختمانها و از بین بردن زیرساختهای حیاتی.
تبدیل جنایت به فرصت آموزشی
وقتی هم ارتش آمریکا یک مراسم عروسی در سیریک را مستقیماً بمباران کرد، بهجای عذرخواهی یا پذیرش مسئولیت، از آن بهعنوان «فرصتی برای بهتر شدن ارتش آمریکا» یاد شد!
ونس در واکنش به این حادثه به خبرنگاران گفت: «وقتی ارتش ما اشتباه میکند، از آن درس میگیرد تا عملکردش را بهتر کند.»
یعنی شهادت غیرنظامیان، مجروح شدن شهروندان و رنج خانوادههای داغدار، در نهایت به یک «تجربه» و فرصتی برای یادگیری تقلیل پیدا میکند.
پیام شما به ما