دیابت بارداری تقصیر شما نیست. در دوران بارداری، هورمونهای تولیدشده توسط جفت میتوانند باعث شوند سلولهای بدن نسبت به انسولین مقاومت بیشتری نشان دهند. در نتیجه، کنترل قند خون دشوارتر میشود. تغذیه مناسب، فعالیت بدنی در صورت نداشتن منع پزشکی و پایش منظم قند خون، بخشهای اصلی کنترل دیابت بارداری هستند. در برخی افراد، تغییر سبک زندگی بهتنهایی کافی نیست و ممکن است درمان دارویی نیز لازم شود.
رژیم غذایی دیابت بارداری چیست؟
رژیم دیابت بارداری در واقع یک الگوی غذایی متعادل و شخصیسازیشده است؛ نه یک رژیم سخت و کمکربوهیدرات. در این الگو، کربوهیدراتها در مقدار مناسب و در طول روز توزیع میشوند و در کنار آنها از پروتئین، چربیهای غیراشباع، سبزیجات، فیبر و سایر مواد مغذی مورد نیاز دوران بارداری استفاده میشود. نکته مهم این است که همه کربوهیدراتها بد نیستند. کیفیت، مقدار و زمان مصرف کربوهیدرات و همچنین واکنش قند خون شما اهمیت دارد. در دوران بارداری نباید بدون نظر پزشک یا متخصص تغذیه، کربوهیدرات را بهشدت محدود یا حذف کرد. نیاز مادر و جنین به انرژی و مواد مغذی باید همچنان تأمین شود.
چرا تغذیه در دیابت بارداری اهمیت دارد؟
جفت در دوران بارداری هورمونهایی تولید میکند که میتوانند اثر انسولین را کاهش دهند. به همین دلیل، قند خون بهویژه بعد از وعدههای غذایی ممکن است افزایش پیدا کند. قند خون کنترلنشده در دوران بارداری میتواند خطر برخی عوارض، از جمله رشد بیش از حد جنین، عوارض هنگام زایمان و نیاز به سزارین را افزایش دهد. بنابراین هدف از برنامه غذایی، پایین آوردن قند خون به هر قیمتی نیست؛ بلکه باید قند خون در محدودهای که تیم درمان تعیین کرده قرار گیرد، بدون اینکه مادر یا جنین از مواد مغذی و انرژی کافی محروم شوند.
چه غذاهایی در دیابت بارداری انتخابهای بهتری هستند؟
۱. پروتئینها
پروتئین به احساس سیری کمک میکند و برای رشد و تکامل جنین ضروری است. انتخابهای مناسب میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- مرغ و گوشت کمچرب
- تخممرغ
- ماهیهای کمجیوه
- لبنیات بدون قند افزوده
- حبوبات
- توفو و سایر منابع پروتئین گیاهی
مصرف یک منبع پروتئین در کنار کربوهیدرات میتواند به متعادلتر شدن وعده غذایی کمک کند.
نکته: ماهی در دوران بارداری میتواند منبع مهم پروتئین و اسیدهای چرب مفید باشد، اما باید از انواع ماهیهای پرجیوه پرهیز یا مصرف آنها را طبق توصیههای پزشکی محدود کرد.
۲. سبزیجات غیرنشاستهای
سبزیجات غیرنشاستهای معمولاً کربوهیدرات قابلتوجهی ندارند و سرشار از فیبر، ویتامینها و مواد معدنی هستند. نمونهها:
- بروکلی
- خیار
- کاهو و سبزیهای برگدار
- فلفل دلمهای
- گوجهفرنگی
- کدو
- گلکلم
- قارچ
- لوبیا سبز
این سبزیجات میتوانند بخش قابل توجهی از بشقاب شما را تشکیل دهند. اما «بدون محدودیت» به معنی مصرف نامحدود نیست؛ مقدار کل غذا و نیازهای فردی همچنان اهمیت دارد.
۳. کربوهیدراتهای باکیفیت و پرفیبر
کربوهیدرات منبع مهم انرژی در دوران بارداری است و نباید خودسرانه حذف شود. انتخابهای مناسبتر میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- نان سبوسدار یا غلات کامل
- جو دوسر
- برنج قهوهای و سایر غلات کامل
- حبوبات
- عدس
- لوبیا
- سیبزمینی و سیبزمینی شیرین در مقدار مناسب
- میوه کامل
کربوهیدراتهای پرفیبر معمولاً نسبت به کربوهیدراتهای تصفیهشده و بسیار شیرین، تأثیر ملایمتری بر قند خون دارند.
نکته مهم: حتی غذاهای سالم هم حاوی کربوهیدرات هستند؛ بنابراین مقدار مصرف آنها اهمیت دارد.
۴. میوه؛ ممنوع نیست!
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد مبتلا به دیابت بارداری تصور کند باید میوه را حذف کند. میوه کامل میتواند بخشی از یک رژیم سالم در دوران بارداری باشد. با این حال، مقدار و نوع میوه و همچنین واکنش قند خون فرد اهمیت دارد. بهتر است میوه کامل را به آبمیوه ترجیح دهید؛ زیرا آبمیوه، حتی در صورت نداشتن شکر افزوده، میتواند مقدار قابل توجهی قند را در مدت کوتاهی وارد بدن کند.
دیابت بارداری در بسیاری از زنان پس از زایمان برطرف میشود؛ اما سابقه دیابت بارداری احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ در سالهای آینده را افزایش میدهد. به همین دلیل، پیگیری قند خون پس از زایمان اهمیت زیادی دارد
۵. چربیهای سالم
چربیهای غیراشباع میتوانند بخشی از یک الگوی غذایی سالم باشند و به تأمین انرژی و احساس سیری کمک کنند. منابع مناسب شامل:
- مغزها و آجیل بدون شکر افزوده
- دانهها
- کره مغزها
- روغن زیتون
البته این مواد پرانرژی هستند و بهتر است در مقدار متناسب مصرف شوند.
قانون ساده برای چیدن بشقاب
اگر نمیدانید یک وعده غذایی را چطور تنظیم کنید، این الگو میتواند نقطه شروع خوبی باشد:
نصف بشقاب: سبزیجات غیرنشاستهای
یکچهارم بشقاب: منبع پروتئین
یکچهارم بشقاب: منبع کربوهیدرات باکیفیت و پرفیبر
مقدار دقیق کربوهیدرات مورد نیاز هر فرد میتواند متفاوت باشد و بهتر است بر اساس قند خون، مرحله بارداری، وزن، سطح فعالیت و نظر تیم درمان تعیین شود.
چه غذاهایی را بهتر است محدود کنیم؟
دیابت بارداری به این معنی نیست که یک فهرست طولانی از غذاهای «ممنوع» دارید؛ اما بعضی انتخابها احتمال افزایش سریع قند خون را بیشتر میکنند.
نوشیدنیهای شیرین
- نوشابه
- آبمیوه
- چای و قهوه شیرینشده
- نوشیدنیهای انرژیزا و شیرین
آب معمولاً بهترین انتخاب برای نوشیدنی روزانه است.
خوراکیهای سرشار از قند افزوده
- شیرینیها
- کیک و کلوچه
- شکلات و آبنبات
- دسرهای شیرین
- غلات صبحانه بسیار شیرین
کربوهیدراتهای تصفیهشده
مصرف زیاد نانهای بسیار تصفیهشده، برنج سفید در حجم زیاد و سایر منابع کربوهیدرات کمفیبر میتواند کنترل قند خون را دشوارتر کند.
غذاهای فوقفرآوریشده و سرخشده
این غذاها معمولاً مقدار زیادی کالری، نمک، چربی اشباع یا قند افزوده دارند و بهتر است مصرفشان محدود شود. محدود کردن به معنی ممنوعیت مطلق نیست. برنامه غذایی باید واقعبینانه و قابل ادامه دادن باشد.
وعدههای غذایی را چگونه تنظیم کنیم؟
وعدههای غذایی را حذف نکنید
حذف وعده غذایی یا گرسنگی طولانیمدت راه مناسبی برای کنترل دیابت بارداری نیست. بسیاری از افراد با سه وعده اصلی و یک یا چند میانوعده در صورت نیاز بهتر میتوانند قند خون و گرسنگی خود را مدیریت کنند. با این حال، تعداد و زمان وعدهها باید با برنامه درمانی و پاسخ قند خون شما هماهنگ شود.
صبحانه ممکن است حساستر باشد
برخی زنان باردار صبحها نسبت به کربوهیدرات حساستر هستند و ممکن است قند خون بعد از صبحانه بیشتر افزایش پیدا کند. بنابراین اگر قند خون شما بعد از صبحانه مرتب بالا میرود، به جای حذف کامل صبحانه یا کربوهیدرات، درباره تغییر مقدار و ترکیب آن با متخصص تغذیه یا پزشک خود صحبت کنید.
قند خون خود را با غذاها بشناسید
ممکن است یک وعده غذایی برای یک فرد مناسب باشد اما برای فرد دیگری باعث افزایش قابل توجه قند خون شود. اگر پزشک برای شما پایش قند خون را تجویز کرده است، نتایج را ثبت کنید و به الگوها توجه داشته باشید. برای مثال، اگر یک غذای خاص مرتباً باعث بالا رفتن قند خون شما میشود، میتوان مقدار آن را تغییر داد یا ترکیب وعده را اصلاح کرد. هدف این نیست که هر بار قند خون بالا رفت، غذای بیشتری را از رژیم حذف کنید. اگر قند خون مرتباً بالاتر از محدوده هدف است، باید با تیم درمان مشورت کنید.
فعالیت بدنی هم اهمیت دارد
اگر پزشک یا ماما برای شما محدودیتی در فعالیت تعیین نکرده است، فعالیت بدنی منظم و متناسب با شرایط بارداری میتواند به کنترل قند خون کمک کند. برای بعضی افراد، فعالیت سبک پس از غذا، مانند پیادهروی، میتواند مفید باشد. اما در صورت وجود شرایط پزشکی خاص، نوع و میزان فعالیت باید توسط پزشک تعیین شود.
آیا رژیم غذایی همیشه کافی است؟
خیر. برخی زنان با وجود رعایت رژیم غذایی و فعالیت بدنی، همچنان قند خون بالاتری از محدوده هدف دارند. در این شرایط، نباید خودسرانه غذا را بیشتر و بیشتر محدود کرد. پزشک ممکن است درمان دارویی را توصیه کند. انسولین یکی از درمانهای اصلی دیابت بارداری است و در صورت نیاز میتواند برای کنترل مناسب قند خون استفاده شود. نیاز به دارو به معنی شکست شما یا «بد بودن رژیم غذایی» نیست؛ تغییرات هورمونی بارداری میتواند کنترل قند خون را دشوار کند.
چند نکته مهم برای یک بارداری سالم
- آب را نوشیدنی اصلی خود قرار دهید.
- میوه کامل را جایگزین آبمیوه کنید.
- کربوهیدرات را حذف نکنید؛ مقدار و کیفیت آن را مدیریت کنید.
- وعدههای غذایی را منظم نگه دارید.
- پروتئین، سبزیجات و کربوهیدرات باکیفیت را در کنار هم قرار دهید.
- قند خون را طبق دستور تیم درمان اندازهگیری کنید.
- در صورت نداشتن منع پزشکی، فعالیت بدنی متناسب داشته باشید.
- از رژیمهای بسیار کمکربوهیدرات یا کاهش وزن خودسرانه در دوران بارداری پرهیز کنید.
- برای تنظیم مقدار کربوهیدرات و کالری مورد نیاز خود، از متخصص تغذیه آشنا با دیابت بارداری کمک بگیرید.
بعد از زایمان چه میشود؟
دیابت بارداری در بسیاری از زنان پس از زایمان برطرف میشود؛ اما سابقه دیابت بارداری احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ در سالهای آینده را افزایش میدهد. به همین دلیل، پیگیری قند خون پس از زایمان اهمیت زیادی دارد و باید طبق برنامهای که پزشک تعیین میکند انجام شود.
حرف آخر
دیابت بارداری به معنی رژیم سخت، حذف نان و برنج یا محروم شدن از میوه نیست. هدف این است که با یک الگوی غذایی متعادل و قابلادامه، مقدار و توزیع کربوهیدرات را مدیریت کنیم، مواد مغذی کافی به مادر و جنین برسد و قند خون در محدودهای که تیم درمان تعیین کرده باقی بماند. اگر با وجود رعایت برنامه غذایی، قند خون شما همچنان بالا است، این موضوع را با پزشک یا متخصص تغذیه در میان بگذارید. گاهی رژیم غذایی بهتنهایی کافی نیست و درمان دارویی لازم میشود.
پیام شما به ما