به گفته متخصصان، فشار برای مثبت بودن تحت هر شرایطی میتواند نتیجه معکوس داشته باشد و حتی آسیبرسان باشد. به این پدیده «مثبتاندیشی سمی» (Toxic Positivity) میگویند. در این مقاله میآموزید که متخصصان مثبتاندیشی سمی را چگونه تعریف میکنند، چطور آن را تشخیص دهید، چه تأثیری بر سلامت دارد و چگونه میتوان به آن پاسخ داد.
مثبتاندیشی سمی چیست؟
ویتنی گودمن، درمانگر رسمی ازدواج و خانواده و نویسنده کتاب مثبتاندیشی سمی میگوید: «مثبتاندیشی سمی، همان فشار بیامان برای شاد بودن یا بهدنبال شادی رفتن است، بدون توجه به اینکه شرایط چقدر سخت و ناگوار است.»
انجمن اضطراب و افسردگی آمریکا (ADAA) اشاره میکند که مثبتاندیشی سمی اغلب در واکنش به احساسات دردناک بروز میکند و نگاهی بیش از حد خوشبینانه را به یک موقعیت تزریق میکند که بستر واقعی و تأثیر عمیق آن مشکل را کاملاً نادیده میگیرد.
برای شفافیت بیشتر: همه انواع مثبتاندیشی سمی نیستند. وقتی با وجود پذیرش سختیِ شرایط، همچنان امیدوارید که اوضاع میتواند تغییر کند، این یک «مثبتاندیشی مفید» است. در مقابل، مثبتاندیشی سمی شما را تشویق میکند که هرگونه احساس منفی را بهطور کلی انکار کنید و این کار میتواند آسیب سختی به سلامت بزند (که در ادامه به آن میپردازیم).
نمونههایی از مثبتاندیشی سمی
مثبتاندیشی سمی بسیار رایج است، بنابراین احتمالاً خودتان هم آن را تجربه کردهاید؛ چه در طرز نگاهی که به زندگی خود دارید و چه در واکنش دیگران به شرایطتان. در ادامه جملاتی آمده است که احتمالاً بارها شنیدهاید و گاهی ریشه در مثبتاندیشی سمی دارند:
«به نیمه پر لیوان نگاه کن!»
«هر اتفاقی یه حکمتی داره.»
«نگران نباش!»
«همه چیز درست میشه.»
«فقط کمتر استرس داشته باش!»
«از این مرحله هم عبور میکنی.»
«این نیز بگذرد.»
«حداقلش اینه که...»
در ظاهر، این جملات ممکن است مهربانانه یا حتی برای کسی که ناراحت است مفید به نظر برسند. مثلاً اگر در یک روز بارانی چتر خود را فراموش کنید، شنیدن این جملات چندان مهم یا آزاردهنده نخواهد بود.
دکتر مری جو کرایتزر، استاد پرستاری و مدیر مرکز معنویت و شفا در دانشگاه مینهسوتا میگوید: «مثبت بودن در یک موقعیت خنثی یا مثبت، کاری کاملاً طبیعی و اصیل است. اما مشکل زمانی شروع میشود که این مثبتاندیشی با موقعیت همخوانی ندارد و این پیام را به طرف مقابل میدهد که احساسی که دارد، اشتباه است.»
برای اینکه تشخیص دهید یک رفتار مثبتگرایانه، مفید است یا سمی، به این چراغهای قرمز (هم در گفتگو با خودتان و هم در تعامل با دیگران) توجه کنید:
احساس فشار برای داشتن یک حس خاص: گودمن میگوید در پشت این یادآوریهای بهظاهر شاد، یک پیام بالقوه آسیبرسان نهفته است: «تو باید حسی متفاوت از حس فعلیات داشته باشی.»
احساس نادیده گرفته شدن: دکتر کرایتزر میگوید وقتی با مثبتاندیشی سمی مواجه میشوید، این رفتار راه گفتگو را روی شما میبندد و احساسات واقعی شما انکار و کوچک شمرده میشوند.
احساس تحقیر شدن: به گفته کرایتزر، مثبتاندیشی سمی تمایل دارد نگاهی سطحی به یک موقعیت پیچیده داشته باشد و از روی سختیهایی که با آنها روبرو هستید، سُر بخورد.
نامناسب بودن یا حسِ بیربط بودن شادمانی: بستر و موقعیت، همهچیز است و هر شرایطی ظرفیت یک چرخش مثبت را ندارد. کرایتزر میگوید: «مثبتاندیشی سمی، تعمیم بیش از حد و بیفایدهی یک حالت شاد و خوشبینانه به تمامی موقعیتهاست.»
چه چیزی باعث مثبتاندیشی سمی میشود؟
گودمن میگوید بسیاری از ما مثبتاندیشی سمی را از محیط پیرامون و انتظارات جامعه یاد میگیریم. او میگوید: «فکر میکنم همه ما به نوعی شرطی شدهایم که فکر کنیم هر زمان کسی در حال مبارزه با مشکلی است، وظیفه ما این است که سعی کنیم او را شاد کنیم.»
بر اساس مقالهای که توسط بخش علوم پزشکی دانشگاه واشنگتن منتشر شده، این بدان معناست پدیدهای که در نهایت به مثبتاندیشی سمی تبدیل میشود، ممکن است در ابتدا از یک نیت خوب برای کمک کردن سرچشمه گرفته باشد.
به عنوان مثال، دکتر کرایتزر اشاره میکند که بعد از وقوع یک تراژدی، مردم گاهی واقعاً نمیدانند به افراد آسیبدیده چه بگویند. او میگوید پناه بردن به مثبتاندیشی سمی میتواند آسانتر از غوطهور شدن در مسائل سخت و برقراری یک ارتباط اصیل و واقعی باشد. اما متأسفانه، مثبتاندیشی سمی اغلب باعث میشود افرادی که این جملات را دریافت میکنند، به جای احساس حمایت، احساس تنهایی و قطع ارتباط با دیگران داشته باشند.
مثبتاندیشی سمی چطور به سلامت شما آسیب میزند؟
اگرچه مثبتاندیشی (بهویژه خوشبینی) بهطور کلی برای سلامتی مفید است، اما این موضوع در مورد مثبتاندیشی سمی صدق نمیکند.
۱. باعث سرکوب احساسات و سختتر شدن مدیریت آنها میشود
همه انواع مثبتاندیشی سمی نیستند. وقتی با وجود پذیرش سختیِ شرایط، همچنان امیدوارید که اوضاع میتواند تغییر کند، این یک «مثبتاندیشی مفید» است. در مقابل، مثبتاندیشی سمی شما را تشویق میکند که هرگونه احساس منفی را بهطور کلی انکار کنیددکتر سوزان سی. سگرستروم، استاد روانشناسی دانشگاه کنتاکی که در زمینه تأثیر تنظیم هیجانی بر سلامت تحقیق میکند، میگوید یکی از بزرگترین دلایل برای اجتناب از مثبتاندیشی سمی این است که این روش بر کوچکشماری و انکار احساسات واقعی شما تکیه دارد؛ استراتژیهایی که کارآمد نیستند و معمولاً در درازمدت شکست میخورند.
بهطور کلی، سرکوب کردن احساسات فقط آنها را قویتر میکند. دکتر کرایتزر این فرآیند را به تلاش برای نگه داشتن تعدادی توپ ساحلی زیر آب تشبیه میکند؛ در نهایت آنها از دست شما لیز میخورند و با شتاب به سطح آب میپرند؛ آن هم اغلب به روشهایی غیرمنتظره و غیرقابل کنترل.
علم نیز این ایده را تأیید میکند که سرکوب عواطف (کاری که مثبتاندیشی سمی انجام میدهد)، احساسات را شدیدتر و مدیریت آنها را سختتر میکند. یک تحلیل آماری درباره راههای مقابله با استرس در کادر درمان در طول پاندمی کووید-۱۹ که در نوامبر ۲۰۲۲ در مجله Psychiatry Research منتشر شد، نشان داد که سرکوب احساسات با پریشانی عاطفی بیشتر، از جمله افزایش افکار خودکشی، مرتبط است.
۲. میتواند منجر به احساس شرم شود
دکتر کرایتزر میگوید از آنجا که مثبتاندیشی سمی این پیام را صادر میکند که احساسات شما اشتباه هستند و میتواند حس گناه و شرمساری ایجاد کند. تحقیقات علمی، احساس شرم را با بسیاری از مشکلات سلامت روان، از جمله اختلالات خوردن و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) مرتبط میدانند.
۳. باعث پنهان کردن «خودِ واقعی» فرد میشود
کرایتزر توضیح میدهد که مثبتاندیشی سمی شما را تشویق میکند که خودِ واقعیتان نباشید. مجبور کردن خود به مثبت بودن در موقعیتهایی که این حس در آن طبیعی نیست، در نهایت به بیارزش جلوه دادن تجربیات عادی و انسانی شما ختم میشود.
۴. فرد را منزوی میکند
گودمن میگوید وقتی به شما گفته میشود نگران یک مسئله نگرانکننده نباشید، ممکن است به این باور برسید که تنها کسی هستید که با احساسات منفی ناشی از آن چالش دستوپنجه نرم میکند. در نتیجه، احساسات خود را درون خود نگه میدارید. او میگوید: «مثبتاندیشی سمی در نهایت همه ما را مجبور میکند که بسیار منزویتر شویم و در زمان نیاز به حمایت، به دیگران تکیه نکنیم.»
۵. فرد را منفعل میکند
دکتر کلودیا ترودل فیتزجرالد، روانشناس و استادیار دانشگاه کبک میگوید اگر معتقد باشید که حفظ لبخند روی چهرهتان کلید عبور از یک موقعیت دشوار است، احتمالاً مشکلات را نادیده میگیرید و کمتر اقدام لازم را برای عبور از آن انجام میدهید. او میگوید: «این نگرش افراد را در موقعیتی کاملاً منفعل قرار میدهد و اگر به اهداف مدنظر نرسند، میتواند باعث احساس گناه در آنها شود.»
۶. به سلامت جسمانی آسیب میزند
دکتر سگرستروم میگوید رویکردهایی مانند مثبتاندیشی سمی گاهی اوقات منجر به بدتر شدن سلامت عمومی و وارد شدن استرس و فشار بیشتر به بدن میشوند.
در مطالعهای که در مجله Psychosomatic Research منتشر شد، محققان نتایج نظرسنجی درباره سبکهای تنظیم عاطفی را با سوابق سلامتی شرکتکنندگان در ۱۲ سال بعد مقایسه کردند. آنها به یافتهای نگرانکننده رسیدند: افرادی که احساسات خود را سرکوب میکردند و با جملاتی مانند "من سعی میکنم خوشرو باشم تا دیگران ناراحت نشوند" موافق بودند، با احتمال بیشتری در طول دوره مطالعه به دلایل مختلف از جمله سرطان جان خود را از دست داده بودند. اگرچه برای تأیید نهایی این یافتهها به تحقیقات بیشتری نیاز است، اما این مطالعه نشان میدهد که پذیرش احساسات منفی بسیار سالمتر از تلاش برای مثبت بودن در تمام طول زمان است.
نحوه واکنش و برخورد با مثبتاندیشی سمی
کلید مقابله با مثبتاندیشی سمی این است که به جای بیرون راندن احساسات دشوار، فضا را برای حضور آنها در هر موقعیتی باز کنیم. در ادامه توصیههایی برای مواجهه با مثبتاندیشی سمی از سوی دیگران یا خودتان آورده شده است:
برخورد با مثبتاندیشی سمی دیگران
به گفته گودمن، بهطور کلی بهترین پاسخ به مثبتاندیشی سمی این است که آن را نادیده بگیرید یا یک جمله ساده مثل «باشه، ممنون» بگویید.
اما در رابطههای نزدیک، یعنی جایی که میخواهید به طرف مقابل یاد بدهید چطور بهتر از شما حمایت کند، گودمن پیشنهاد میکند این استراتژی را امتحان کنید:
. تأیید کنید که آنها قصد کمک دارند: بیشتر اوقات افرادی که از مثبتاندیشی سمی استفاده میکنند، میخواهند حامی شما باشند، اما فقط راه را اشتباه رفتهاند.
. توضیح دهید که حرفشان چه تأثیری روی شما میگذارد: به یاد داشته باشید که این افراد اغلب متوجه نیستند حرفشان چقدر میتواند آسیبرسان باشد. معمولاً همینقدر که به آنها بگویید حرفشان حس خوبی به شما نمیدهد، کافی است.
. پیشنهاد دهید که به جای آن چه کاری میتوانند انجام دهند: به آنها بگویید که در حال حاضر فقط نیاز دارید به حرفهایتان گوش کنند، یک راهکار عملی میخواهید، یا نیاز به یک حمایت خاص (مثل پختن و آوردن شام) دارید.
مقابله با مثبتاندیشی سمی در خودتان
اگر متوجه شدید که خودتان هم (در واکنش به دیگران یا به خودتان) به مثبتاندیشی سمی متوسل میشوید، میتوانید آن را با یک رویکرد حمایتی جایگزین کنید:
. واقعاً گوش کنید: مکث کنید، سکوت کنید و زمان بگذارید تا حرفهای طرف مقابل را کامل بشنوید. این کار نشان میدهد که شما اهمیت میدهید و میتوانید بفهمید او در آن لحظه واقعاً به چه چیزی نیاز دارد (و از یک پاسخ مثبت کلیشهای و عادتزده خودداری کنید). دکتر کرایتزر میگوید حضور داشتن و گوش دادن، اغلب بسیار مهمتر از گفتن هر حرفی برای بهتر کردن حال آنهاست. او اضافه میکند وقتی نوبت به نگرش خودتان نسبت به شرایط خودتان میرسد نیز از روی احساسات منفی خود سُر نخورید. انکار غم، فقدان، ترس یا خشم به سلامتی ختم نمیشود؛ به جای آن، آگاهی از احساسات خود را تمرین کنید.
. سؤال بپرسید: گودمن میگوید بهتر است قبل از هرگونه اقدامی در پاسخ به فرد، اول درک کنید که او چه احساسی دارد.
. بیشتر روی تایید احساس تمرکز کنید تا حل مسئله: دکتر کرایتزر میگوید اگر دیدید دارید شدتِ بدیِ یک اتفاق را برای خودتان کوچک جلوه میدهید، سعی کنید به جای انکار، آن را بپذیرید. گودمن نیز توصیه میکند در تعامل با دیگران، به جای عجله برای حل مسئله، ابتدا با همدلی و معتبر دانستن شرایط سخت آنها شروع کنید.
در این مواقع میتوانید از این جملات استفاده کنید:
«به نظر سخت میاد.»
«شرایط واقعاً دشواریه.»
«درک میکنم چرا چنین حسی داری.»
«اگر من هم بودم ناراحت میشدم.»
«من جایی نمیرم (کنارت میمونم).»
«من اینجا در کنارت هستم.»
دکتر کرایتزر در پایان یادآوری میکند: به خاطر داشته باشید که تجربه کردن تمام طیف احساسات و نه فقط احساسات مثبت، بخشی از یک تجربه طبیعی، نرمال و سالم انسانی است.
پیام شما به ما