احساس وقوع فاجعهٔ قریب‌الوقوع چه حسی دارد؟

این تجربه ممکن است بسته به علت، علائم عاطفی و جسمی گوناگونی ایجاد کند. افراد مختلف ممکن است این علائم را به شکل متفاوتی تجربه کنند.

تأثیرات عاطفی

احساس وقوع فاجعهٔ قریب‌الوقوع می‌تواند علائم عاطفی مختلفی ایجاد کند که بر خلق‌وخو و رفتار شما اثر می‌گذارند.

ممکن است موارد زیر را تجربه کنید:

. اضطراب دربارهٔ حملات آینده

. ترس از مرگ ناگهانی، آسیب شدید یا یک فاجعهٔ در حال وقوع

. احساس جداشدگی از خود یا اینکه انگار «عقلت را از دست می‌دهی»

. ترس، اضطراب یا وحشتی شدید بدون محرک مشخص

. احساس اینکه همه‌چیز از کنترل خارج شده یا قرار است بد پیش برود

حملات مکرر این علائم می‌توانند به مرور زمان بر زندگی روزمرهٔ شما اثر بگذارند و سلامت عاطفی‌تان را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهند. به همین دلیل، اختلالات پانیک و اضطراب که از علت‌های رایج احساس وقوع فاجعهٔ قریب‌الوقوع هستند ارتباط نزدیکی با افسردگی دارند.

بر اساس پژوهش‌ها، حدود ۴۵٪ از افراد مبتلا به اضطراب، افسردگی نیز دارند.

تأثیرات جسمی

احساس وقوع فاجعهٔ نزدیک اغلب می‌تواند به علائم جسمی مشابه حملهٔ پانیک یا حملهٔ قلبی منجر شود، مانند:

. ناراحتی، فشار یا درد در قفسهٔ سینه، به‌ویژه سمت چپ

. دشواری در تنفس

. سبکی سر، سرگیجه یا ضعف

. تهوع یا استفراغ

. بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن دست‌ها

. درد یا ناراحتی در فک، مچ‌ها، بازوها، گردن، پشت یا معده

. تپش سریع یا شدید قلب

. تعریق

. لرزش یا احساس سرما

چه چیزی باعث احساس وقوع فاجعهٔ قریب‌الوقوع می‌شود؟

پژوهش دربارهٔ علت‌های دقیق احساس وقوع فاجعهٔ قریب‌الوقوع همچنان ادامه دارد. پژوهشگران برخی از علائم جسمی همراه با این احساس را به پاسخ شدید سیستم عصبی سمپاتیک و گاهی به «پاسخ وازوواگال» مرتبط دانسته‌اند: واکنش سراسری بدن به استرس یا ترس. این پاسخ شامل افت ناگهانی فشار خون و گشادشدن رگ‌ها است؛ یعنی کاهش جریان خون در سراسر بدن.

شرایط و بیماری‌های مختلفی می‌توانند احساس وقوع فاجعهٔ نزدیک و پاسخ وازوواگال را تحریک کنند. این احساس اغلب نشانهٔ یک اختلال سلامت روان است، اما ممکن است علت‌های جسمی نیز داشته باشد.

اختلالات اضطرابی

اختلالات اضطرابی با احساس نگرانی و ترس بیش‌ازحدی شناخته می‌شوند که از بین نمی‌روند. احساس وقوع فاجعهٔ قریب‌الوقوع می‌تواند بخش اصلی حملات این اختلالات، از جمله فوبیاهای خاص، باشد.

انواع رایج شامل موارد زیر هستند:

اختلال پانیک: اختلال پانیک باعث حملات مکرر ترس و ناراحتی شدید می‌شود و احساس وقوع فاجعهٔ نزدیک می‌تواند پیش از حملات رخ دهد. نشانه‌های دیگر حملهٔ پانیک شامل تپش یا کوبش قلب، تعریق، لرزش، مشکلات تنفسی، درد معده، مورمور یا بی‌حسی دست‌ها و درد قفسهٔ سینه هستند.

اختلال اضطراب فراگیر (GAD): این اختلال شامل اضطراب و ترس مداومی است که در زندگی روزمره اختلال ایجاد می‌کند. این وضعیت می‌تواند باعث بی‌قراری یا تحریک‌پذیری، خستگی و مشکل در تمرکز شود. همچنین ممکن است بی‌خوابی (ناتوانی در خوابیدن یا در خواب ماندن) و علائم جسمی مانند سردرد یا معده‌درد ایجاد کند.

اختلال استرس پس از سانحه (PTSD): این اختلال در پاسخ به یک رویداد آسیب‌زا یا ترسناک ایجاد می‌شود. علائم گسترده‌ای دارد، از جمله مرور ناگهانی خاطرات، خواب‌های آزاردهنده، افکار یا فراموشی مربوط به رویداد، مشکل در تمرکز، پرخاشگری یا تحریک‌پذیری و مشکلات خواب.

اختلال دوقطبی

اختلال دوقطبی باعث تغییرات شدید در خلق‌وخو، سطح انرژی و تمرکز می‌شود. افراد بین دوره‌های «شیدایی»  که در آن احساس سرخوشی، انرژی زیاد و تحریک‌پذیری دارند و دوره‌های «افسردگی» جابه‌جا می‌شوند.

احساس وقوع فاجعهٔ نزدیک می‌تواند همراه دوره‌های افسردگی باشد. ممکن است علاقهٔ خود را به فعالیت‌ها از دست بدهید و احساس غم، ناامیدی، بی‌ارزشی، افکار خودکشی و خواب خیلی کم یا خیلی زیاد داشته باشید.

افسردگی

افسردگی که گاهی افسردگی بالینی یا اختلال افسردگی اساسی نامیده می‌شود، یکی دیگر از علت‌های رایج احساسات کنترل‌ناپذیر ترس و هراس است. نشانه‌های معمول شامل احساس غم، بی‌ارزشی، ناامیدی، بی‌تفاوتی و احساس گناه هستند.

علائم جسمی مانند سردرد نیز ممکن است ایجاد شوند. این علائم شامل مشکلات خواب، دشواری در تمرکز یا به خاطر سپردن مسائل و افکار خودکشی هستند.

اختلال وسواس فکری-عملی

اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) یک اختلال سلامت روان است که باعث وسواس‌های فکری، رفتارهای اجباری یا هر دو می‌شود. احساس وقوع فاجعهٔ قریب‌الوقوع می‌تواند با یک وسواس فکری مرتبط باشد؛ یعنی میل کنترل‌ناپذیر، افکار تکرارشونده یا تصاویر ذهنی‌ای که اضطراب ایجاد می‌کنند.

نمونه‌هایی از وسواس‌های فکری شامل موارد زیر هستند:

. ترس از آلودگی یا میکروب‌ها

. اضطراب دربارهٔ گم کردن یا جا گذاشتن چیزی

. افکار مزاحم و ناخواسته یا افکاری دربارهٔ موضوعات «تابو» (مثل رابطهٔ جنسی، مذهب یا مرگ)

. ترس از دست دادن کنترل رفتار خود

. تمایل به چیدن وسایل به‌صورت متقارن یا منظم

رفتارهای اجباری اغلب در پاسخ به وسواس‌ها ایجاد می‌شوند. این‌ها میل‌های شدیدی برای انجام رفتارهای تکراری خاص هستند، مانند شستن دست‌ها یا تمیزکاری، شمردن، چند بار چک کردن درها یا قفل‌ها، گفتن واژه‌های خاص و چیدن وسایل به ترتیبی مشخص.

حملهٔ قلبی

حملهٔ قلبی (انفارکتوس میوکارد) وضعیتی بالقوه مرگبار است که زمانی رخ می‌دهد که عضلات قلب به دلیل گردش خون ضعیف یا مسدودشده از بین می‌روند. احساس وقوع فاجعهٔ قریب‌الوقوع می‌تواند یکی از نشانه‌های اولیهٔ حملهٔ قلبی باشد و اغلب پیش از علائم جسمی ظاهر می‌شود.

نشانه‌های هشداردهندهٔ دیگر شامل موارد زیر هستند:

. ناراحتی، فشار، فشردگی یا درد در قفسهٔ سینه (آنژین)

. تهوع، استفراغ، سبکی سر یا سرگیجه

. درد در فک، گردن یا پشت

. درد، فشار یا ناراحتی در شانه یا بازو

. دشواری در تنفس (مثلاً تنفس سریع یا سطحی)

آنافیلاکسی

احساس ناگهانی و شدید وقوع فاجعه می‌تواند نشانهٔ آنافیلاکسی باشد؛ یک واکنش آلرژیک شدید و تهدیدکنندهٔ زندگی. آنافیلاکسی یک وضعیت اورژانسی پزشکی است که باعث می‌شود بدن وارد شوک شود.

نشانه‌های دیگر شامل موارد زیر هستند:

حملهٔ قلبی (انفارکتوس میوکارد) وضعیتی بالقوه مرگبار است که زمانی رخ می‌دهد که عضلات قلب به دلیل گردش خون ضعیف یا مسدودشده از بین می‌روند. احساس وقوع فاجعهٔ قریب‌الوقوع می‌تواند یکی از نشانه‌های اولیهٔ حملهٔ قلبی باشد و اغلب پیش از علائم جسمی ظاهر می‌شود. خارش

. کهیر یا بثورات پوستی

. تورم، اغلب در صورت، لب‌ها یا اندام‌ها (گاهی زبان)

. دشواری در تنفس، تنگی نفس، گرفتگی صدا، خس‌خس سینه یا سرفه

. سبکی سر یا غش

. افزایش ضربان قلب

. افت فشار خون

. تهوع و استفراغ

. گیجی

اورای صرع

صرع یک اختلال عصبی مرتبط با مغز و اعصاب است که باعث انفجارهای ناگهانی فعالیت غیرطبیعی مغز، به نام تشنج، می‌شود. تشنج کانونی نوعی تشنج است که می‌تواند هنگام یا درست پیش از تجربهٔ «اورا» رخ دهد؛ دوره‌هایی از تغییر در حس و ادراک.

احساس وقوع فاجعهٔ قریب‌الوقوع یکی از انواع اورای صرع است. بسته به بخشی از مغز که درگیر شده، احساسات دیگر می‌توانند شامل توهمات دیداری مانند نورهای چرخان، شنیدن موسیقی، دژاوو (احساس اینکه قبلاً چیزی را تجربه کرده‌اید) یا داشتن خاطره‌ای غیرقابل‌کنترل باشند.

نشانه‌های دیگر تشنج کانونی شامل موارد زیر هستند:

. از دست دادن هوشیاری

. خیره شدن به فضا

. رفتارهای خودکار یا تکراری، پرش‌های عضلانی یا تیک‌ها

. حرکات غیرارادی دهان، چشم‌ها یا دیگر بخش‌های بدن

. تغییرات ناگهانی خلق‌وخو

. چشیدن، بوییدن، دیدن یا شنیدن چیزهایی که وجود ندارند

آمبولی ریه

آمبولی ریه زمانی رخ می‌دهد که یکی از شریان‌های ریه مسدود شود؛ معمولاً به‌علت جدا شدن تکه‌ای از لختهٔ خون از بخش دیگری از بدن.

وحشت و احساس وقوع فاجعهٔ نزدیک می‌توانند از نشانه‌های این وضعیت اورژانسی پزشکی باشند، همراه با علائمی مانند تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، غش، سرفهٔ مداوم، سرفهٔ خونی و ضربان نامنظم قلب.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر احساس وقوع فاجعهٔ نزدیک به یک اختلال سلامت روان یا اضطراب مرتبط نباشد، می‌تواند نشانهٔ یک وضعیت اورژانسی پزشکی باشد.

با اورژانس تماس بگیرید، به‌ویژه اگر علائم وضعیت‌های اورژانسی مانند حملهٔ قلبی یا تشنج را نیز دارید، از جمله:

. درد قفسهٔ سینه

. مشکلات تنفسی

. ضربان نامنظم یا سریع قلب

. درد یا ناراحتی در بازو یا شانه

. تهوع

. از دست دادن هوشیاری

اگر اضطراب یا حملات پانیک شما بدتر می‌شوند یا بر کیفیت کلی زندگی‌تان اثر می‌گذارند، با پزشک تماس بگیرید. پزشک می‌تواند در صورت نیاز برنامهٔ درمانی شما را تنظیم یا اصلاح کند.

آزمایش‌های تشخیصی

چندین آزمایش می‌توانند به پزشکان کمک کنند علت علائمی مانند احساس وقوع فاجعهٔ قریب‌الوقوع را مشخص کنند، از جمله:

ارزیابی علائم: پزشکان اختلالات اضطرابی و شرایطی مانند افسردگی را عمدتاً با ارزیابی علائم بر اساس معیارهای مشخص تشخیص می‌دهند. آن‌ها دربارهٔ ماهیت، دفعات و شدت علائم سؤال خواهند کرد. معاینهٔ فیزیکی معمولاً شامل بررسی علائم مرتبط با حرکت، مانند سفتی یا ناتوانی در حرکت است.

سابقهٔ پزشکی: این مورد شامل بررسی دقیق وضعیت فعلی سلامت، داروها و مکمل‌ها و سابقهٔ پزشکی شماست.

آزمایش خون: بررسی بالینی نمونه‌های خون می‌تواند به تشخیص بیماری‌های جسمی مانند حملهٔ قلبی و همچنین اختلالات سلامت روان مانند حملات پانیک کمک کند.

الکتروکاردیوگرام (EKG یا ECG): پزشکان فعالیت الکتریکی قلب را با استفاده از الکترودهایی روی قفسهٔ سینه بررسی می‌کنند.

اکوکاردیوگرام: این روش تصویربرداری با استفاده از امواج صوتی، جریان خون در قلب را نمایش می‌دهد تا شریان‌های مسدود یا آسیب‌دیده شناسایی شوند.

آنژیوگرام: پزشکان گردش خون در ریه‌ها و قلب را با استفاده از اشعهٔ ایکس، تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) یا سی‌تی‌اسکن (CT) بررسی می‌کنند.

عکس‌برداری با اشعهٔ ایکس از قفسهٔ سینه: تصویربرداری از قفسهٔ سینه ممکن است ضروری باشد، به‌ویژه در موارد آمبولی ریه. MRI و سایر آزمایش‌های تصویربرداری نیز گزینه‌هایی هستند.

گزینه‌های درمانی

درمان احساس وقوع فاجعهٔ قریب‌الوقوع به علت زمینه‌ای بستگی دارد. این احساس معمولاً زمانی از بین می‌رود که بیماری یا مشکل زمینه‌ای درمان شود.

روان‌درمانی و داروها از گزینه‌های درمانی در موارد ناشی از اختلالات سلامت روان هستند. ممکن است درمان‌هایی مانند رفتاردرمانی شناختی (CBT) را امتحان کنید؛ روشی که بر تغییر افکار و رفتارها تمرکز دارد تا بتوانید بهتر با اضطراب کنار بیایید.

پزشک همچنین ممکن است برای علائم سلامت روان، داروهای ضدافسردگی، ضداضطراب یا داروهای مسدودکننده بتا (مانند پروپرانولول) تجویز کند.

کنار آمدن با احساس وقوع فاجعه

اضطراب، حملات پانیک و دیگر لحظات ترس کنترل‌نشده می‌توانند فشار زیادی بر سلامت و کیفیت زندگی شما وارد کنند. به همین دلیل، دریافت حمایت پزشکی و مدیریت وضعیت بسیار مهم است.

راهکارهای احتمالی برای کنار آمدن شامل موارد زیر هستند:

. اطلاعات مربوط به داروهای خود را ثبت و پیگیری کنید.

. روش‌های سالم آرام‌سازی مانند ورزش سبک، تمرین‌های ذن‌آگاهی و تکنیک زمین‌گیر شدن ۵-۴-۳-۲-۱ (تمرکز بر ۵ دیدنی، ۴ لمس‌کردنی، ۳ شنیدنی، ۲ بو و ۱ مزه) را یاد بگیرید.

. به‌طور منظم فعالیت بدنی داشته باشید.

. روی تغذیهٔ سالم و مغذی تمرکز کنید.

. مطمئن شوید خواب کافی و باکیفیت دارید.

. از عزیزان یا اعضای خانواده حمایت بگیرید.

. گروه‌های شبکه‌های اجتماعی مرتبط با اضطراب و افسردگی را پیدا کنید.