آتشبس با اسلحهای روی شقیقه؛ این دقیقترین توصیف از وضعیت امروز خلیج فارس است. اخبار ضد و نقیض از احتمال حضور در دور دوم مذاکرات در حالی به گوش میرسد که ناوگان جنگی آمریکا حلقۀ محاصره را تنگتر کرده و توقیف و گروگانگیری سه کشتی ایرانی، نشان از یک باجگیری آشکار و سازمانیافته دارد. ترامپ، با همان رویکرد تاجر مآبانۀ همیشگی، یکطرفه آتشبس را تمدید میکند تا توپ را در زمین ما بیندازد. در این بازی رسانهای، اگر ایران برای آزادسازی کشتیهایش دست به اقدام متقابل بزند، ناقض صلح و جنگطلب معرفی میشود و اگر سکوت کند، هیمنۀ بازدارندگیاش فرومیریزد. اما چگونه میتوان از این بنبست تاکتیکی خارج شد؟
مرو؛ زندانی که تریبون شد
هجرت امام رضا علیهالسلام از مدینه به مرو، یک «تبعید دیپلماتیک» بود و نه یک سفر داوطلبانه. مأمون با هوشیاری شیطانی، میخواست امام را در بنبست کاخ قرار دهد تا هم نفوذ اجتماعی او کنترل کند و هم با تحمیل ولایتعهدی، مشروعیتی برای خلافت لرزان خود بخرد. این دقیقاً همان مدلی است که امروز در «جنگ تحمیلی سوم» مشاهده میکنیم. آمریکا با محاصره دریایی و پیشنهاد مذاکره زیر سایه ناوها، میخواهد ایران را در بنبست «تسلیم یا قحطی» قرار دهد. مأمون هم میخواست امام رضا علیهالسلام را در بنبست «سکوت یا همکاری» محبوس کند. اما امام چه کرد؟ او محاصره را با «قدرت نرم» شکست. مرو، که قرار بود مدفن نفوذ امام باشد، با «مناظرات رضوی» به پایتخت اندیشه جهان تبدیل شد.
مناظره؛ سلاح برتر در برابر قلدری
مأمون بزرگترین اندیشمندان ادیان و مکاتب مختلف را فراخواند تا در مناظراتی سخت، امام را در موضع ضعف قرار دهد. او میخواست نشان دهد که منطق اسلام و اهلبیت در برابر تمدنهای دیگر حرفی برای گفتن ندارد. اما امام رضا علیهالسلام با استناد به کتب خودِ آنها و با زبانی عقلانی، چنان درخشید که «جاثلیق» مسیحی و «راسالجالوت» یهودی در برابر عظمت علمی او سر خم کردند.
امروز، «مناظرات مرو» در ابعادی جهانی در حال تکرار است. وقتی ترامپ تهدید به نابودی تمدن ایرانی میکند، در واقع در حال جنگ با «منطق» ماست. اما وقتی پاپ لئو چهاردهم صراحتاً علیه او موضع میگیرد، یعنی قدرت نرم ایران که ریشه در عقلانیت رضوی دارد توانسته مرزهای دینی را درنوردد و وجدانهای بیدار جهان را با خود همراه کند. این همان پیروزی «کلمه» بر «ناو» است.
درس امام برای بنبست پاکستان
در روزهای اخیر، واشینگتن با دروغپراکنی مدعی شد ایران برای دور دوم مذاکرات در پاکستان آماده است، اما تهران با صلابت اعلام کرد که «زیر سایه تهدید و محاصره، مذاکره نمیکنیم». این موضعگیری، دقیقاً ترجمانِ رفتار امام رضا علیهالسلام در برابر مأمون است. امام ولایتعهدی را پذیرفت اما با شرطی که تمام نقشههای مأمون را نقشبرآب کرد: «در هیچ عزل و نصبی دخالت نمیکنم و هیچ مسئولیتی در ساختار قدرت تو نمیپذیرم.» امام با این «نهِ استراتژیک»، اجازه نداد از نام او برای توجیه جنایات بنیعباس استفاده شود. امروز هم دیپلماسی ایران با الگوبرداری از همین سیره، به ترامپ میفهماند که تمدید آتشبس یکطرفه در حالی که سه کشتی ما در گروگان است، تنها یک «فریب مأمونی» است و ایران هرگز چک سفید امضای ذلت را نخواهد کشید.
محاصره دریایی و «حصنِ» امن رضوی
آمریکا با گروگان گرفتن کشتیهای ما، به دنبال شکستن «انسجام ملی» است. آنها میخواهند با ایجاد تنگنای معیشتی، خیابان را علیه میدان بشورانند. اما تقارن این روزها با دهه کرامت، یادآور حدیث مشهور «سلسلهالذهب» است: «کلمه لا اله الا الله حصنی...». امام رضا علیهالسلام در میان آن همه هیاهوی سیاسی مرو، امنیت واقعی را در «توحید و ولایت» معرفی کرد. امروز هم، آنچه ایران را در برابر سه ناوگان فوقپیشرفته آمریکا مصون ساخته، تجهیزات نظامی صرف نیست؛ بلکه «ایمانِ اجتماعی» و پیوند عمیق مردم با ارزشهایی است که امام هشتم پرچمدار آن بود. شادی مردم در میادین شهر در آستانه میلاد امام رضا علیهالسلام ، علیرغم سایه جنگ، بزرگترین شکست برای جنگ روانی ترامپ است. این «قدرت نرم»، محاصره سخت را از درون تهی میکند.
پایان بازی مأمونهای زمان
تاریخ گواهی میدهد که مأمون با تمام دهها و فریبهایش، در نهایت مغلوب قدرت نرم امام رضا علیهالسلام شد. او میخواست امام را منزوی کند، اما خودش در تاریخ منزوی شد و امام رضا علیهالسلام «سلطانِ قلبها» باقی ماند. امروز نیز، ترامپ با گروگانگیری کشتیها و تمدیدهای صوری آتشبس، راه به جایی نخواهد برد.
پیام شما به ما