در شرایطی که دیپلماسی به میدان جنگ کشیده شده، یک صدای آرام از واتیکان برخاست و طنینش به تمام جهان رسید. پاپ لئو چهاردهم، نخستین پاپ آمریکایی کاتولیکهای جهان، ترجیح داد در مناقشه کارگزاران قدرت با ایران، سمت درست تاریخ بایستد و با محکوم کردن «نسلکشی تمدنی» که دونالد ترامپ ایرانیها را به آن تهدید کرده بود، خشم رئیسجمهور آمریکا را برانگیخت. این یک موضعگیری عمیقاً الهیاتی بود؛ و ترامپ، با ناآگاهی از وزن آنچه در برابرش قرار گرفته بود، به زشتترین شکل پاسخ داد.
لئو، رهبر ۱.۴ میلیارد کاتولیک در سراسر جهان، در پاسخ به توهین ترامپ نوشت: «جنگ، خشونت، بیعدالتی و دروغ، دل خداوند را به درد میآورد. قلب پدر ما با بدسیرتان، مغروران و متکبران نیست. قلب خدا همراه فروتنان است؛ او با آنان پادشاهی عشق و صلح خود را روز به روز بنا میکند.»
این جملات نیاز به رمزگشایی ندارند. پاپ نه از سیاست، که از خدا سخن میگوید؛ اما مخاطبش کاملاً مشخص است: دونالد ترامپ. کسی که به تمدن دیگری اعلام جنگ کرده، «بدسیرت» و «متکبر» است. کسی که کودکان میناب را میکشد، «جنگطلب» است. پاپ با این کلمات در قالب زبان دینی، شخصیت اخلاقی ترامپ را داوری کرد و محکوم کرد. این شجاعانهترین اقدامی بود که رهبر یک میلیارد و چهارصد میلیون کاتولیک میتوانست انجام دهد.
ترامپ و هنر توهین!
در مقابل، ترامپ نیز در موضعی بیسابقه پاپ را «ضعیف» و «وحشتناک» خواند و تصویری از خود در قامت مسیح منتشر کرد که موجی از انتقادهای جهانی را به دنبال داشت. این تصویر مسیحوارانه که برای تحقیر پاپ نشر داده شد، بومرنگی شد که به خود او بازگشت. بسیاری از کاتولیکهای ایالات متحده از حملۀ بیسابقۀ رئیسجمهور به اولین پاپ آمریکایی نگران شدند و از انتشار تصویر او در قامت حضرت مسیح انتقاد کردند. طیف سیاسی گستردۀ کاتولیکها در ایالات متحده و حتی اسقفهای متمایل به محافظهکار از این حملۀ لفظی بیسابقه ابراز نگرانی کردند.
اینجا دیگر موضوع از «کاتولیک در برابر کاتولیک» فراتر رفته است. کاری که پاپ میتواند انجام دهد، دقیقاً همان چیزی است که ژان پل دوم در برابر کمونیسم انجام داد: سلب مشروعیت اخلاقی از قدرت. او میتواند به جهان یادآوری کند که یک جنگ «غیرعادلانه» نمیتواند فقط به این دلیل که یک رئیسجمهور دستور داده، «مقدس» شود.
حمایت مراجع تقلید شیعه از این مواضع شجاعانه پاپ
از سویی دیگر، آیتالله نوری همدانی، از مراجع عظام تقلید، در نامهای به پاپ لئو چهاردهم نوشت: «سلام خدای بزرگ، عادل و آگاه بر شما و بر همه صداهای شجاع، صالح و مصلح در مقابل ظلم و ستمهای ناحق جاری بر مظلومان جهان. بیشک موضعگیری شجاعانۀ شما در مقابل استکبار آمریکا و صهیونیسم، از لازمترین موضعگیریها بود که نام و رفتار شما را ثبت جهانی و جاودان خواهد کرد.»
این نامه از سوی سفیر جمهوری اسلامی ایران در واتیکان تقدیم شد و در آن آمده بود: «ما به نوبۀ خود از موضعگیری به حق شما، به عنوان رهبر محترم کاتولیکهای جهان و حامل دعوت عیسی مسیح، تشکر میکنیم. روشن است آنچه شما بیان کردید در عمیقترین لایههای نصوص دینی اسلام وجود دارد. به امید شکلگیری ائتلاف جهانی پیروان ادیان بر اساس تعالیم انبیاء الهی.»
یک فرصت تاریخی
آنچه در این روزها در قالب یک جدل دیپلماتیک و رسانهای نمود یافته، در باطن چیزی بیش از این است: نقطهای نادر در تاریخ که اسلام و مسیحیت ناب، در یک جبهۀ مشترک قرار گرفتهاند.
تاریخ نشان داده است که امپراتوریها وقتی سقوط میکنند که ابتدا «مشروعیت» خود را از دست میدهند، نه «قدرت» خود را. و امروز، همزمان از کلیسای کاتولیک و حوزۀ علمیۀ قم این پیام صادر میشود که قدرتی که کودکان را میکشد و به پیامبران توهین میکند، هیچ مشروعیت دینیای ندارد.
پاپ لئو چهاردهم اولین پاپی نیست که در مورد جنگ و صلح صحبت میکند؛ پاپ ژان پل دوم نیز با حمله نظامی جورج دبلیو بوش به عراق در سال ۲۰۰۳ مخالفت کرده بود. اما اینبار، صدای اعتراض نهتنها از واتیکان که از قم نیز میآید. و این ائتلاف الهیاتی، اگر بالید و در چارچوبی گفتگومحور سازمان یافت، میتواند یکی از مهمترین دستاوردهای این دوران تلخ باشد.
پاپ میگوید قلب خدا با متواضعان است. فقهای شیعی میگویند آنچه پاپ بیان کرد «در عمیقترین لایههای نصوص دینی اسلام وجود دارد.» شاید لحظهای فرا رسیده که جهان اسلام و مسیحیت، نه در برابر هم، بلکه رو در روی سلطهای بایستند که به هیچ خدایی باور ندارد، جز خدای قدرت و پول.
موضع شجاعانۀ پاپ در برابر تهدیدات جنگطلبانۀ آمریکا، تطابق حیرتانگیزی با توصیفات قرآن کریم از مسیحیان حقیقی دارد. خداوند متعال در قرآن، شرط اصلی نزدیکی و مودت میان پیروان مسیح و مسلمانان را دوری از خوی استکبار معرفی میکند و میفرماید: ﴿...وَلَتَجِدَنَّ أَقْرَبَهُمْ مَوَدَّةً لِلَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَیٰ ۚ ذَٰلِکَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّیسِینَ وَرُهْبَانًا وَأَنَّهُمْ لَا یَسْتَکْبِرُونَ﴾ (المائدة:۸۲).
عبارت لا یستکبرون به معنای تکبر نمیورزند، رمز اتحاد امروز ماست. وقتی عالیترین مقام کلیسای کاتولیک، در برابر گردنکشی و استکبار یک سیاستمدار مغرور میایستد و از تمدن یک کشور اسلامی دفاع میکند، در واقع زمینۀ تحقق این آیۀ شریفه را در عصر حاضر فراهم آورده است. این یک فرصت بینظیر برای دیپلماسی دینی است تا جبهۀ متحدی از موحدان عالم علیه استکبار جهانی شکل بگیرد.
پیام شما به ما