«بس کن دیگه! گوشی رو بذار کنار» این جمله تبدیل به بخشی از مکالمه روزمره در خانهها شده. موضوعی که نشان میدهد وابستگی زیاد کودکان و نوجوانان به گوشیهای هوشمند، نگرانی جدی خانوادههاست و با فریاد و دعوا هم حریف بچهها نمیشوند.
اما روانشناسی کودک میگوید درگیری و کشمکش شدید بر سر زمان استفاده از گوشی، میتواند آسیبزاتر از خود استفاده کنترلنشده باشد. بنابراین راهحل، سختگیری دائمی و جدل نیست؛ حتی در در رها کردن کامل ماجرا و بیاهمیتی به وابستگی بچهها به گوشی هم نیست؛ بلکه در راههای میانبریست که در ادامه گزارش به آنها میپردازیم.
شناخت نیاز بچهها، نقطه شروع تغییر
وقتی نوجوان بعد از مدرسه مستقیم سراغ گوشی میرود، قبل از هر واکنشی، باید دلایل این رفتار را بررسی کنیم. آیا به دنبال سرگرمیست؟ نیاز به تخلیه روانی دارد؟ میخواهد با دوستانش ارتباط بگیرد؟
روانشناسی کودک میگوید پناه بردن افراطی به موبایل معمولا نشانهای از یک نیاز پاسخدادهنشده است مثل نیاز به ارتباط، تفریح، تخلیه روانی یا حتی فرار از تنهایی. تا زمانی که آن نیاز را نشناسیم، راهحلهای ما فقط صورت مسئله را پاک میکند.
قانونسازی با بچهها
اگر میخواهید استفاده از گوشی قانونمند باشد، بهترین کار این است که خود بچه هم در طراحی آن شریک باشد. بهجای آنکه مستقیم بگویید «از امشب گوشی بعد از ۱۰ شب ممنوع!»، با همراهی و مشارکت او قانون بسازید.
قوانین ساده و روشن مثل «سر میز غذا گوشی نباشه» یا «قبل از خواب گوشی کنار گذاشته بشه» وقتی روی کاغذ بیایند و جایی در خانه نصب شوند، بچهها را متعهدتر میکند. از طرفی بچهای که در تصمیمگیری نقش دارد، در اجرای آن هم بیشتر همراه میشود.
انعطاف در کنار قاطعیت، رمز همراه کردن بچهها
پایداری در اجرای قانون بسیار مهم است اما انعطافپذیری به رعایت قانونهایی که ساختهاید کمک میکند. مثلا اگر شب تولد دوست فرزندتان است یا همه همکلاسیها آنلایناند، میتوان بهصورت استثنا اجازه استفاده بیشتر داد، به شرطی که از روز بعد طبق قوانین و توافقات عمل کند. این مدل انعطاف همراه با دلیل منطقی، از لجبازی جلوگیری میکند.
آزادی تعریفشده بهتر از محدودیت مبهم است
وقتی نوجوانی نداند کی میتواند گوشیاش را استفاده کند، مدام برایش چانه میزند، لج میکند یا پنهانی سراغش میرود. اما اگر مثلا بداند هر روز از ساعت ۶ تا ۷ بعدازظهر میتواند آزادانه با گوشی وقت بگذراند، احتمال مقاومت کمتر میشود.
ذهن نوجوان به چارچوب نیاز دارد. مشخص کردن بازههای زمانی روشن، به او کمک میکند تا هم برنامهریزی داشته باشد و هم احساس کند دیده شده و کنترل نشده است.
اصلاح رفتار والدین مهمتر از هر قانون
نوجوانان بیش از آنکه از حرفهای والدین تبعیت کنند، رفتار آنها را الگو قرار میدهند. اگر والدین خودشان در هر موقعیتی که بچهها را منع میکنند، دائم درگیر استفاده از گوشی باشند (مثلا هنگام غذا یا در رختخواب)، پذیرفتن محدودیت برای بچههابسیار دشوار خواهد بود و لجبازترشان میکند. الگوی رفتاری ما، تأثیرگذارتر از هر حرف و نصیحتیست.
تشویق، انگیزه میسازد؛ نه ترس
تشویقهای کوچک، رفتار خوب را تقویت میکنند. مثلا بگویید: «اگه این هفته طبق برنامه استفاده کردی، جمعه با هم فیلم انتخابی تو رو میبینیم.» یا «اگه پایبند بودی، آخر هفته یک ساعت بیشتر گوشی داری.»
پاداشدادن به رفتار مشخص (و نه کلیگویی مثل «بچه خوبی بودی») باعث میشود کودک دقیقا بفهمد برای چه چیزی مورد تحسین قرار گرفته و انگیزه تکرار آن را داشته باشد.
ایجاد فعالیتهای جایگزین
بچهای که گزینه سرگرمکننده دیگری ندارد، طبیعیست که تمام وقتش را با گوشی بگذراند. راه حل چیست؟
فهرستی مشترک بنویسید از کارهایی که بچهها شوق انجام دادنشان را دارند مثل آشپزی، بازیهای تختهای، ساخت کاردستی، دوچرخهسواری یا حتی کمک کردن در کارهای خانه. سرگرمی جایگزین اگر خوشایند و در دسترس باشد، جنگ بر سر گوشی پایان مییابد.
تنبیه، آخرین راه
گاهی والدین از شدت خشم، گوشی را قایم میکنند یا با تهدید سعی میکنند بچهها را از گوشی محروم کنند اما این روشها اغلب نتیجه معکوس دارد چون بچه احساس بیاعتمادی میکند، پنهانکاری میآموزد یا وارد فاز لجبازی میشود. قاطعیت یعنی قانون را اجرا کنیم، اما نه با عصبانیت بلکه با ثبات و آرامش.
گفتوگو، نه کنترل؛ توافق، نه تقابل
قطعا هیچ والدینی دل خوشی ندارد از اینکه هر روز با فرزندش سر موبایل دعوا کند اما پشت خیلی از این بحث و جدلها دلنگرانی است؛ با این حال همین گوشی که باعث دور شدن بچهها از والدین میشود، میتواند نقطه همدلی هم باشد اگر بهجای جنگ و دعوا با هم قانون بچینیم، اگر بهجای تهدید با هم حرف بزنیم.
وقتی ما به بچهها کمک کنیم که برای استفاده از گوشی مرز و حدودی داشته باشند، داریم به آنها مهارتی میدهیم که فردا در دنیای پر از تکنولوژی، بتوانند مرز و حدودی داشته باشند.
پس گاهی لازم نیست فریاد بزنیم «گوشیتو بذار کنار»، کافیست کنارش بنشینیم و بپرسیم که دنبال کدام تکه پازل گمشده خود در گوشی میگردد.
پیام شما به ما