اخیراً در توییت‌ها و شبکه‌های اجتماعی، CBD یا کانابیدیول که از گیاه ماریجوانا گرفته می‌شود را به عنوان راه‌حلی برای اختلال کمبود توجه و بیش‌فعالی (ADHD) تبلیغ می‌کنند. می‌گویند این ماده تمرکز را افزایش می‌دهد، اضطراب را کم می‌کند و حتی می‌تواند جایگزین داروهایی مثل Vyvanse (ویاس، یک داروی محرک برای ADHD) شود. اما بر اساس منابع علمی معتبر و مطالعات منتشرشده در مجلات دنیا، این ادعاها اغلب اغراق‌آمیز یا بدون پایه علمی هستند.

در ادامه، با استناد به شواهد علمی، توضیح می‌دهیم که سی‌بی‌دی چقدر مؤثر است، چه عوارضی دارد و چرا نباید به توییت‌ها اعتماد کرد.

نکته مهم: CBD یک ترکیب غیرروانگردان از گیاه کانابیس یا ماریجواناست و فقط برای برخی انواع صرع توسط سازمان غذا و داروی آمریکا تأیید شده، نه برای اختلال کمبود توجه و بیش‌فعالی و نه برای اضطراب.

عدم وجود شواهد علمی در مورد CBD برای ADHD

هیچ شواهد علمی قوی برای استفاده از این دارو در درمان اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی وجود ندارد. مطالعات محدود و کوچک مثل یک مطالعه در سال ۲۰۱۷ روی ۳۰ نفر که از اسپری بینی CBD استفاده کردند، فقط کاهش جزئی در بیش‌فعالی، تکانشگری و کمبود توجه نشان داده‌اند، اما نتایج بهتر از پلاسبو (دارونما یا قرص بی‌اثر) نبوده و نیاز به تحقیقات بیشتر دارد.

تکانشگری یعنی تمایل به انجام کار یا تصمیم‌گیری سریع بدون فکر کردن به عواقب آن.

یک بررسی دیگر در سال ۲۰۲۳ روی ۳۹ مطالعه نشان داد که کیفیت شواهد پایین است، تعداد افراد شرکت‌کننده کم بوده و دوز مصرفی مشخص نیست؛ بنابراین، سی‌بی‌دی برای ADHD توصیه نمی‌شود.
کارشناسانی مثل دکتر جان میچل از مجله ADDitude (منبع معتبر برای افراد مبتلا به اختلال کم‌توجهی بی‌فعالی) می‌گویند: «هیچ پایه علمی برای توصیه CBD در ADHD وجود ندارد و اطلاعات کافی درباره ایمنی یا دوز مناسب آن نیست.»

علاوه بر اینها هیچ شواهدی سی‌بی‌دی را به عنوان جایگزین ویاس یا دیگر محرک‌ها مثل متیل‌فنیدات تأیید نمی‌کند. ویاس توسط سازمان غذا و داروی آمریکا برای ADHD تأیید شده و از راه افزایش دوپامین کار می‌کند، در حالی که این مشتق ماریجوانا تأثیر غیرمستقیم روی سیستم اندوکانابینوئید بدن دارد.

مطالعات نشان می‌دهد سی‌بی‌دی نمی‌تواند جای داروهای استاندارد را بگیرد و حتی ممکن است تداخل ایجاد کند.

آکادمی پزشکی اطفال آمریکا (AAP) و دیگر منابع معتبر تأکید می‌کنند که درمان اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی باید بر پایه داروهای تأییدشده و رفتار درمانی باشد، نه  CBD.

شواهد علمی برای افزایش تمرکز و کاهش اضطراب

ممکن است CBD  به طور غیرمستقیم کمک کند، مثلاً با کاهش اضطراب که تمرکز را مختل می‌کند. اما هیچ مطالعه مستقیمی این اثر را برای تمرکز تأیید نمی‌کند. مثلاً یک مطالعه در سال ۲۰۱۱ روی ۲۴ نفر با اضطراب اجتماعی نشان داد که سی‌بی‌دی اضطراب سخنرانی در جمع را کاهش داد؛ اما در این مورد نیاز به تحقیقات بیشتری دارد و برای اضطراب شدید، جایگزین درمان‌های استاندارد نیست.

عوارض جانبی CBD بر اساس شواهد علمی

یک بررسی سیستماتیک در سال ۲۰۲۲ نشان داد مصرف این دارو به ویژه در دوز بالا یا استفاده طولانی‌مدت عوارض خفیف تا متوسطی دارد:

عوارض شایع: تهوع، خستگی، تحریک‌پذیری، اسهال، کاهش اشتها، سردرد و مشکلات گوارشی مثل درد معده.
عوارض جدی: آسیب به کبد و بالارفتن آنزیم‌های کبدی، به ویژه در دوز بالا یا در افراد با سابقه مشکل کبدی.

تداخلات داروها با  CBD

سازمان غذا و داوری آمریکا هشدار می‌دهد که این دارو می‌تواند به کبد آسیب بزند و با داروهای دیگر تداخل کند. داروهایی که تحت تأثیر قرار می‌گیرند عبارت‌اند از:

CBD یک ترکیب غیرروانگردان از گیاه کانابیس یا ماریجواناست و فقط برای برخی انواع صرع توسط سازمان غذا و داروی آمریکا تأیید شده، نه برای اختلال کمبود توجه و بیش‌فعالی و نه برای اضطرابکلوبازام (داروی ضدتشنج) : خواب‌آلودگی بیشتر

والپروات: افزایش خطر بالا رفتن آنزیم‌های کبدی و آسیب کبدی

وارفارین (رقیق‌کننده خون) : افزایش خطر خون‌ریزی

تاکرولیموس: خطر مسمومیت دارویی

سیکلوسپورین: افزایش خطر عوارض کلیوی و ایمنی

بنزودیازپین‌ها مثل لورازپام و دیازپام: تشدید خواب‌آلودگی، کاهش هوشیاری و تضعیف عملکرد شناختی

اوپیوئیدها؛ مثل اکسی‌کودون و مورفین: افزایش اثرات تضعیف‌کننده سیستم عصبی مرکزی و خطر خواب‌آلودگی شدید

داروهای ضدافسردگی: افزایش سطح دارو و افزایش تهوع، بی‌قراری یا خواب‌آلودگی

بتابلاکرها مثل متوپرولول: افزایش اثر دارو و احتمال افت ضربان قلب یا افت فشارخون

عوارض در کودکان و نوجوانان

سازمان بهداشت جهانی توصیه می‌کند به دلیل اثرات ناشناخته روی مغز در حال رشد، از این دارو در کودکان و نوجوانان پرهیز شود. خطر وابستگی پایین است، اما علائم ترک (وقتی مصرف ناگهان قطع شود و بدن عادت کرده باشد) ممکن است ظاهر شود.

علاوه بر اینها

محصولات سی‌بی‌دی معمولاً نظارت دقیق ندارند و ممکن است حاوی  THC یا تتراهیدروکانابینول (ماده فعال روان‌گردان ماریجوانا که باعث تغییرات در حالت ذهنی، ادراک و احساسات می‌شود)، سموم یا مواد افزودنی مضر باشند.

در نهایت اینکه

ادعاهای توییتری اغلب بر اساس تجربه شخصی هستند و شواهد علمی ندارند. خوددرمانی و مصرف بدون نظارت می‌تواند درمان واقعی را به تأخیر بیندازد، تداخل دارویی ایجاد کند و سلامتی شما را تهدید نماید؛ عواقب آن قابل پیش‌بینی نیست.