هانتا ویروسها در انسان دو سندرم اصلی ایجاد میکنند:
۱. سندرم ریوی هانتا (HPS یا HCPS)
این نوع بیشتر در قاره آمریکا دیده میشود و ریهها را درگیر میکند. بیماری میتواند بهسرعت پیشرفت کرده و باعث نارسایی شدید تنفسی شود.
۲. تب خونریزیدهنده همراه با سندرم کلیوی (HFRS)
این نوع بیشتر در اروپا و آسیا، بهویژه چین، روسیه و کره، دیده میشود و عمدتاً کلیهها و عروق خونی را درگیر میکند.
جوندگان ناقل معمولاً خودشان بیمار نمیشوند، اما ویروس را از طریق ادرار، مدفوع و بزاق دفع میکنند. انسانها میزبان اتفاقی محسوب میشوند و در اغلب انواع هانتا، انتقال انسان به انسان رخ نمیدهد.
به زبان ساده هانتا یک بیماری ویروسی نادر اما بالقوه بسیار خطرناک است که بیشتر هنگام تماس با فضولات یا ترشحات خشکشدهٔ موشها به انسان منتقل میشود؛ بهویژه زمانی که این ذرات در هوا پخش و استنشاق شوند.
راههای انتقال ویروس
انتقال ویروس تقریباً همیشه از جوندگان به انسان رخ میدهد.
شایعترین راه انتقال
مهمترین راه، استنشاق ذرات معلق (آئروسل) ناشی از ادرار، مدفوع یا بزاق خشکشدهٔ جوندگان آلوده است. این اتفاق معمولاً هنگام:
- جارو کردن انبار یا زیرزمین
- تمیز کردن خانههای قدیمی و متروکه
- ورود به کلبهها یا مکانهای بستهٔ روستایی
- جابهجایی وسایل آلوده
رخ میدهد.
راههای دیگر انتقال
- تماس مستقیم فضولات آلوده با چشم، دهان یا پوست زخمی
- گاز گرفتن یا خراش توسط جوندگان (نادر)
- مصرف غذای آلوده به فضولات جوندگان
آیا از انسان به انسان منتقل میشود؟
انتقال انسان به انسان بسیار نادر است و عمدتاً فقط در نوع خاصی به نام ویروس آندس (Andes virus) در آمریکای جنوبی گزارش شده است. این انتقال معمولاً در تماس نزدیک و طولانیمدت با بیمار رخ میدهد. در بیشتر انواع هانتا، انتقال بین انسانها مشاهده نمیشود.
نکته مهم: ویروس میتواند در فضولات خشک جوندگان ساعتها تا چند روز زنده بماند. به همین دلیل تمیز کردن محیط آلوده بدون تجهیزات محافظ میتواند خطرناک باشد.
دوره نهفتگی و علائم بیماری
دورهٔ نهفتگی بیماری، یعنی فاصلهٔ ورود ویروس تا شروع علائم، معمولاً بین ۱ تا ۸ هفته است و اغلب حدود ۲ تا ۳ هفته طول میکشد.
مرحلهٔ اولیه بیماری
علائم اولیه معمولاً شبیه آنفلوآنزای شدید یا عفونت ویروسی شدید هستند:
- تب ناگهانی و بالا
- خستگی شدید
- درد عضلانی شدید، بهویژه در رانها، کمر و شانهها
- سردرد و لرز
- سرگیجه
- تهوع و استفراغ
- درد شکم و گاهی اسهال
همین شباهت باعث میشود بیماری در مراحل اولیه با آنفلوآنزا یا کووید-۱۹ اشتباه گرفته شود.
علائم پیشرفته در سندرم ریوی هانتا (HPS)
ویروس هانتا بیماریای نادر اما بالقوه بسیار خطرناک است که عمدتاً از طریق تماس با فضولات یا ترشحات خشکشدهٔ جوندگان منتقل میشود. خطر اصلی هنگام تمیز کردن محیطهای آلوده، انبارها، خانههای قدیمی و مکانهای روستایی رخ میدهدپس از چند روز، بیماری ممکن است بهسرعت وارد مرحلهٔ خطرناک شود:
- سرفهٔ خشک
- تنگی نفس شدید
- تجمع مایع در ریهها
- افت فشار خون
- شوک
- نارسایی تنفسی
در موارد شدید، مرگ ممکن است طی روزهای ۷ تا ۱۰ بیماری رخ دهد. میزان مرگومیر این نوع بیماری حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد است.
علائم نوع کلیوی (HFRS)
در نوع کلیوی، علائم اولیه مشابه هستند اما بعداً مشکلات زیر ظاهر میشوند:
- خونریزی از لثه یا بینی
- کبودی و خونریزی پوستی
- کاهش حجم ادرار
- افت عملکرد کلیه
- نارسایی کلیه
شدت بیماری بسته به نوع ویروس متفاوت است و میزان مرگومیر آن معمولاً بین ۱ تا ۱۵ درصد گزارش میشود.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
برخی افراد بیشتر در معرض مواجهه با هانتاویروس قرار دارند، از جمله:
- کشاورزان
- دامداران
- کارکنان انبارها و سولهها
- جنگلبانان
- افرادی که در مناطق روستایی یا جنگلی زندگی میکنند
- کسانی که خانهها یا ساختمانهای قدیمی را تمیز میکنند
- کمپینگ و اقامت در مکانهای متروکه یا آلوده به جوندگان
تشخیص بیماری
پزشک معمولاً با توجه به علائم بیمار و سابقهٔ تماس با جوندگان یا فضولات آنها به بیماری مشکوک میشود.
آزمایشهای تشخیصی شامل موارد زیر هستند:
- PCR برای تشخیص مستقیم ویروس
- آزمایش سرولوژی جهت بررسی آنتیبادیهای IgM و IgG
- آزمایش خون برای بررسی کاهش پلاکت، اختلالات کلیوی یا نشانههای التهاب
علائم هانتا ممکن است با بیماریهایی مانند آنفلوآنزا، کووید-۱۹، لپتوسپیروز، تب کریمهکنگو و ذاتالریههای شدید اشتباه گرفته شود.
درمان
در حال حاضر درمان ضدویروسی اختصاصی و قطعی برای هانتا ویروس وجود ندارد و درمان اصلی بر مراقبت حمایتی استوار است.
درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- بستری در ICU
- اکسیژندرمانی
- استفاده از دستگاه تنفس مصنوعی در موارد شدید
- کنترل دقیق فشار خون و مایعات
- دیالیز در نارسایی کلیه
تشخیص زودهنگام و بستری سریع میتواند شانس بقا را بهطور چشمگیری افزایش دهد.
برخی داروهای ضدویروسی مانند ریباویرین و فاویپیراویر در مطالعات بررسی شدهاند، اما هنوز بهعنوان درمان استاندارد و قطعی تأیید نشدهاند.
پیشگیری؛ مهمترین راه مقابله
از آنجا که واکسن عمومی و در دسترس برای هانتا ویروس وجود ندارد، پیشگیری مهمترین اقدام محسوب میشود.
کنترل جوندگان
- سوراخها و راههای ورود موشها را ببندید.
- مواد غذایی را در ظروف دربسته نگهداری کنید.
- زبالهها را مرتب خارج کنید.
- محیطهای انباری و متروکه را تمیز نگه دارید.
تمیز کردن ایمن فضولات جوندگان
اگر محیطی آلوده به فضولات موش است:
- ابتدا ۳۰ تا ۶۰ دقیقه محیط را تهویه کنید.
- از ماسک N۹۵، دستکش و عینک محافظ استفاده کنید.
- فضولات را با محلول سفیدکننده ۱۰٪ مرطوب کنید.
- هرگز از جارو یا جاروبرقی استفاده نکنید، چون ذرات آلوده در هوا پخش میشوند.
- پس از پایان کار، دستها را کامل با آب و صابون بشویید.
هنگام سفر و طبیعتگردی
- از لمس جوندگان زنده یا مرده خودداری کنید.
- در مکانهای بسته و متروکه بدون تهویه اقامت نکنید.
- مواد غذایی را دور از دسترس جوندگان نگه دارید.
واکسن و تحقیقات آینده
در حال حاضر واکسن تأییدشدهٔ عمومی برای هانتا ویروس وجود ندارد، اما چندین واکسن آزمایشی از جمله واکسنهای DNA، mRNA و پروتئینی در مراحل تحقیق و کارآزمایی بالینی قرار دارند. پژوهشگران همچنین در حال بررسی داروهای ضدویروسی جدید و روشهای ایمنیدرمانی هستند، اما احتمالاً چند سال زمان لازم است تا درمانها یا واکسنهای مؤثر بهطور گسترده در دسترس قرار گیرند.
جمعبندی کاربردی
ویروس هانتا بیماریای نادر اما بالقوه بسیار خطرناک است که عمدتاً از طریق تماس با فضولات یا ترشحات خشکشدهٔ جوندگان منتقل میشود. خطر اصلی هنگام تمیز کردن محیطهای آلوده، انبارها، خانههای قدیمی و مکانهای روستایی رخ میدهد.
اگر پس از تماس با محیط آلوده دچار تب، درد عضلانی شدید، تنگی نفس یا ضعف شدید شدید، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید و سابقهٔ تماس با جوندگان را اطلاع دهید.
مهمترین راه محافظت در برابر هانتا ویروس:
- کنترل جوندگان
- رعایت بهداشت محیط
- استفاده از تجهیزات محافظ هنگام تمیزکاری
است.
پیام شما به ما