لباس محلی یزد
آثار باستانی به دست آمده در سراسر استان یزد سوابق زندگی در این منطقه را به سالهای بسیار دور میرساند.
آثار باستانی به دست آمده در سراسر استان یزد سوابق زندگی در این منطقه را به سالهای بسیار دور میرساند. این آثار خود به عنوان بهترین راهنمای ما برای شناخت چگونگی زندگی اسلاف در این آب و خاک است. پوشاک یزدیان در گذشتههای دور نیز بر این شناخت میافزاید.
پوشاک مردان یزدی موارد زیر را شامل می شده است. پیراهن مردان از جنس چلوار یا مكمل بود یک نوع پارچه نازک سفید با آستین گشاد كه مچ نداشت با یقه زبانهدار كه از روی شانه بسته می شد.
تنبون: شلوار مردانهای كه جنس آن از چلوار سفید، كرباس رنگ سره، متقال بود كه به جای كمربند و زیپ و دكمه داخل بند گاهش بند میكشیدند.
شال: مردان به جای كلاه امروزی شال میبستند كه انواع مختلف داشت شال هراتی حاشیهدار، شال شیر و شكری.
عرقچین: عرقچین از پارچه چلوار بود كه دور آن را با قلم نقش و نگار میكشیدند و دستدوزی میكردند. بهترین نوع عرقچین فلفل نمكی بود
.
قبا: قبا لباس تابستانی بود كه از پارچه چلوار آبی یا شكری رنگ دوخته میشد.
ارخالق: لباسی از جنس نخی یا ابریشمی بود كه معمولاً زیر قبا میپوشیدند.
ردا یا عبا: معمولاً مردان روی قبا به تن میكردند كه هم نازک و هم كلفت بود.
لباده: فراخ و بلند بود و مردان كه در برخی از اوقات به تن میكردند.
شال كمر: مردان معمولاً روی لباس شال كمر میبستند كه از جنسهای مختلف از جمله شال ترمه، شال چلوار، شال سفید مكمل، شال سبز جنس رفس، دبیت. كفشهایی كه مردان قدیم در یزد میپوشیدند شامل گیوه ملكی سفید رنگ، گیوه چینی، نعلین كه از چرم خوب زرد یا سفید، نخودی رنگ بود.
پوشاک زنان یزدی نیز شامل موارد زیر می شده است. پیراهن بانوان در دورههای گذشته كوتاه بود و تا روی زانو میآمد. جنس آن بیش تر از چیت و آستین این پیراهن گشاد بود، دور بقیه آن یا بند میكشیدند و یا با قیطون به جای دكمه گره میزدند و زیر آن شلوا پا میكردند كه جنس این شلوارها شلر مشكی، پارچه می و گاندی یزدی بود.
شلیته: یک نوع دامن پرچین كه معمولاً از پارچه چیت گلدار بود.
چارقد: زنان یزدی از روسری استفاده نمیكردند بلكه به جای آن چارقد میبستند كه معمولاً مثلثی بود و انواع متعددی داشت از جمله تور مروارید، تور اشرفی، تور خیابانی یا عالیم پسند و چارقد چیتدار گلدار.
چاقچور: چاقچور شبیه دامن شلواری است كه دو تا پاچه دارد كه دور مچ پاچین میخورد كه با كفی و روپایی بسته میشد كه معمولاً از پارچه مشكی یا آبی بود.
چادر: در گذشته چادر زنان از پارچه پشمی بود كه در زمستان و از پارچههای فاق یا مسی، تافته مشكی یزدی در ایام دیگر استفاده میكردند. كفش هایی كه زنان قدیم میپوشیدند میتوان، نعلین، ساغری، پاشنهدار، ارسی، پاشنه صناری، ترا،گالش، گالش نو سرج، راسی و گیوه را نام برد.
روبند: روبند معمولاً پارچه چلوار سفید دراز و باریک بود كه تا حدود كمر میرسید كه از روی چادر با قلاب به روسری بسته میشد.
پیچه: پیچه از موی اسب مشكی بافته میشد كه كوتاه به اندازه صورت بود.
پوشاک مردان زرتشتی شامل پنج تكه است و عبارت اند از: سربند، پیراهن زیر، پیراهن رو، شلوار و كفش.
سربند: به طور كلی سربند مردان زرتشتی به چادر شب معروف است و طبق رنگ و نوع بافت، هر كدام اسم خاصی را به خود گرفته است. مانند: چادرشب خرده نباتی، چادر شب وزیری كه معمولاً با نخهای پنبهای بافته میشود و زمینه آن چهارخانه و تركیبی از رنگهای حنایی، سفید، قرمز، عنابی و مشكی است.
پیراهن زیر: این پیراهن از پارچه سفید كتانی با آستین كوتاه و قد كوتاه تهیه میشود و یقه آن در جلو نیمدایره و چاكی دارد. لباس زیر به سده هم معروف است.
پیراهن رو: پیراهنی یک دست سفید از پارچه كتانی است. یقه پیراهن گرد و چاكی در وسط،جلو یا در كنار گردن دارد كه با دكمه بسته میشود. قد پیراهن تا بالای زانو بوده و در دو طرف جیب دارد و شالی دور كمر روی آن بسته میشود.
شلوار: شلوار مردان زرتشتی به غیر از رنگ كه سفید بود،تفاوت دیگری با شلوار مسلمانان نداشت.
كفش: كفش مردان زرتشتی شكل خاصی نداشت و معمولاً از نوع كفشهای موجود در بازار بود.
پوشاكی كه زنان زرتشتی از آن استفاده میكنند؛ عبارت اند از: كلاهک، سدره (پیراهن زیر)، پیراهن مولی، روسری، شلوار و كفش.
كلاهک: كلاهک زنان زرتشتی از پارچههای الوان و زری تهیه میشود و از لحاظ تركیب و تزیینات شبیه كلاههای زنان بندری است.
سدره: پیراهنی است گشاد با آستین كوتاه و بدون یقه كه از پارچه سفید دوخته شده و زرتشتیان آن را زیر لباسهای دیگر میپوشند. جلو سدره از گریبان تا سینه چاك دارد و در زیر چاک كیسه كوچكی به نام «كیسه كرفه». به معنی ثواب و كار نیک قرار دارد. واژههایی كه در اوستا برای سدره آمده، «هومنو» و «ستره» است. به معنی لباس نیکاندیشی. سدره جامه ستایش و بندگی اهورامزدا و به منزله زره و جوشنی است كه پوشنده را از شر تمایلات نفسانی و صفات نادرست حفظ میكند.
پیراهن مولی: پیراهنی یقه گرد با آستینهای راسته و سرآستین حاشیهدار است كه معمولاً در پشت و جلو چاكی كوتاه دارد. دامن این پیراهن فراخ است و معمولاً پایین و دور تا دور آن را حاشیه میدهند. این پیراهن از زیر سینه تا پایین با تكههای مختلف تركیب میشود.
روسری: پارچهای رنگین با نقش و نگار و به طول سه متر و نیم و عرض یک متر است. آن را روی كلاهک میگذارند و برای ثابت ماندن بر سر، روی آن را با دستمال كلاغی میبندند.
شلوار: پاچههای شلوار را از تكههای باریک پارچههای الوان و نقش و نگاردار میدوزند و بدین ترتیب جلوه خاصی به شلوار میدهند. دم پای شلوار را نیز به وسیله بند و به دور ساق و مچپا جمع میكنند و كمر آن لیفی است.


