در رابطه با HPV، هنوز اطلاعات نادرست زیادی درباره نحوه انتقال، علائم، آزمایش و واکسن آن وجود دارد. آگاهی از واقعیت‌های علمی این ویروس کمک می‌کند افراد برای پیشگیری و مراقبت از سلامت خود تصمیم‌های درستی بگیرند.
HPV چیست و چه انواعی دارد؟
بیش از ۲۰۰ نوع ویروس HPV شناسایی شده است. حدود ۴۰ نوع از این ویروس‌ها می‌توانند ناحیه تناسلی و برخی نواحی مخاطی را درگیر کنند. انواع HPV از نظر خطر و پیامدهای احتمالی به دو گروه کلی تقسیم می‌شوند:
- انواع کم‌خطر: مانند HPV ۶ و ۱۱ که بیشتر با زگیل تناسلی ارتباط دارند و معمولاً باعث سرطان نمی‌شوند.
- انواع پرخطر: مانند HPV ۱۶ و ۱۸ که در صورت باقی ماندن طولانی‌مدت در بدن می‌توانند باعث تغییرات سلولی پیش‌سرطانی و در برخی موارد سرطان شوند.
برخی انواع پرخطر HPV با سرطان دهانه رحم ارتباط دارند و در ایجاد بعضی سرطان‌های مقعد، آلت تناسلی، واژن، فرج و ناحیه دهان و گلو نیز نقش دارند. نکته مهم این است که ابتلا به HPV لزوماً به معنای ابتلا به سرطان نیست. بیشتر عفونت‌ها با کمک سیستم ایمنی بدن کنترل می‌شوند و تنها بخشی از عفونت‌های پرخطر و ماندگار ممکن است به مشکلات جدی منجر شوند.
۷ باور غلط درباره HPV
۱. HPV فقط زنان را مبتلا می‌کند
این تصور اشتباه است. HPV می‌تواند زنان و مردان را درگیر کند و انتقال آن محدود به جنسیت خاصی نیست. در مردان نیز ممکن است ویروس باعث ایجاد زگیل تناسلی یا برخی سرطان‌ها، از جمله سرطان مقعد، آلت تناسلی و ناحیه دهان و گلو شود. با این حال، سرطان دهانه رحم یکی از مهم‌ترین پیامدهای عفونت پایدار با انواع پرخطر HPV است و به همین دلیل بخش زیادی از برنامه‌های غربالگری این ویروس بر سلامت دهانه رحم تمرکز دارند.
۲. همه انواع HPV باعث سرطان می‌شوند
همه انواع HPV خطر یکسانی ندارند. همان‌طور که گفته شد، برخی انواع کم‌خطر بیشتر باعث زگیل می‌شوند و برخی انواع پرخطر می‌توانند در صورت ماندگاری عفونت، زمینه‌ساز تغییرات سلولی شوند. حتی در صورت ابتلا به نوع پرخطر نیز سرطان بلافاصله ایجاد نمی‌شود. معمولاً تغییرات سلولی طی چندین سال و در اثر ماندگاری عفونت ایجاد می‌شوند. به همین دلیل، شناسایی به‌موقع تغییرات سلولی و پیگیری پزشکی اهمیت زیادی دارد.
۳. HPV فقط از طریق رابطه جنسی همراه با دخول منتقل می‌شود
انتقال HPV عمدتاً از طریق تماس مستقیم پوست و مخاط در ناحیه تناسلی و تماس جنسی اتفاق می‌افتد و لزوماً به دخول نیاز ندارد. تماس دهانی و تناسلی نیز می‌تواند در انتقال ویروس نقش داشته باشد. بنابراین، نبود رابطه همراه با دخول به‌تنهایی احتمال ابتلا را به صفر نمی‌رساند. استفاده از کاندوم می‌تواند خطر انتقال را کاهش دهد، اما محافظت کامل ایجاد نمی‌کند؛ زیرا تمام نواحی پوست که ممکن است در تماس باشند را نمی‌پوشاند.
۴. اگر فرد علامتی نداشته باشد، به HPV مبتلا نیست
بسیاری از افراد مبتلا به HPV هیچ علامت مشخصی ندارند و ممکن است حتی از ابتلای خود مطلع نباشند. در بعضی موارد، عفونت با ایجاد زگیل تناسلی همراه است؛ اما انواع پرخطر معمولاً علامت ظاهری مشخصی ایجاد نمی‌کنند. تغییرات سلولی دهانه رحم نیز ممکن است بدون علامت باشند و فقط با غربالگری شناسایی شوند. بنابراین، نبود زگیل یا سایر علائم ظاهری به معنای نبود عفونت نیست.
۵. HPV همیشه در بدن باقی می‌ماند و درمان ندارد
این باور دقیق نیست. در بیشتر افراد، سیستم ایمنی بدن طی یک تا دو سال عفونت HPV را کنترل می‌کند و ویروس دیگر در آزمایش‌ها قابل شناسایی نیست. البته در برخی افراد، به‌ویژه در صورت ابتلا به انواع پرخطر، عفونت ممکن است برای مدت طولانی باقی بماند و نیاز به پیگیری داشته باشد. در حال حاضر داروی اختصاصی و تأییدشده‌ای برای از بین بردن مستقیم خود ویروس وجود ندارد؛ اما مشکلات ناشی از آن قابل درمان هستند. برای مثال:
- همه انواع HPV خطر یکسانی ندارند. همان‌طور که گفته شد، برخی انواع کم‌خطر بیشتر باعث زگیل می‌شوند و برخی انواع پرخطر می‌توانند در صورت ماندگاری عفونت، زمینه‌ساز تغییرات سلولی شوند. حتی در صورت ابتلا به نوع پرخطر نیز سرطان بلافاصله ایجاد نمی‌شودزگیل‌های تناسلی را می‌توان با روش‌های پزشکی درمان کرد.
- تغییرات پیش‌سرطانی دهانه رحم در صورت شناسایی به‌موقع قابل پیگیری و درمان هستند.
- سرطان‌های مرتبط با HPV نیز بسته به نوع و مرحله بیماری، روش‌های درمانی مشخصی دارند.
بنابراین، نداشتن داروی مستقیم ضدویروس به معنای نداشتن راه درمان یا کنترل بیماری نیست.
۶. مثبت شدن آزمایش HPV به معنای ابتلا به سرطان یا خیانت شریک زندگی است
مثبت شدن آزمایش HPV فقط نشان می‌دهد که ویروس در نمونه بررسی‌شده شناسایی شده است و به‌تنهایی نشانه سرطان نیست. همچنین، نتیجه آزمایش معمولاً مشخص نمی‌کند ویروس دقیقاً چه زمانی یا از چه فردی منتقل شده است. HPV ممکن است مدت‌ها بدون علامت در بدن باقی بماند و حتی سال‌ها بعد شناسایی شود. به همین دلیل، مثبت شدن آزمایش HPV به‌تنهایی نمی‌تواند نشانه خیانت یا ابتلای اخیر باشد. مهم‌ترین اقدام پس از دریافت نتیجه مثبت، بررسی نوع ویروس، وضعیت سلامت دهانه رحم در صورت مرتبط بودن و پیگیری توصیه‌های پزشک است.
۷. تزریق واکسن HPV یعنی دیگر نیازی به آزمایش و غربالگری نیست
واکسن HPV یکی از مؤثرترین روش‌های پیشگیری از عفونت با انواع مهم ویروس است؛ اما تمام انواع HPV را پوشش نمی‌دهد و عفونت موجود را نیز درمان نمی‌کند. برای مثال، واکسن گارداسیل ۹ در برابر ۹ نوع HPV محافظت ایجاد می‌کند؛ از جمله انواع ۶ و ۱۱ که با بیشتر زگیل‌های تناسلی مرتبط هستند و انواع ۱۶ و ۱۸ و چند نوع پرخطر دیگر که در ایجاد برخی سرطان‌ها نقش دارند. با این حال، افراد واکسینه‌شده نیز باید در صورت قرار گرفتن در گروه سنی و شرایط توصیه‌شده، غربالگری دهانه رحم را طبق نظر پزشک ادامه دهند.
HPV چگونه تشخیص داده می‌شود؟
روش بررسی HPV به محل عفونت، جنسیت، سن و شرایط فرد بستگی دارد.
آزمایش HPV
آزمایش HPV می‌تواند وجود انواع پرخطر ویروس را در نمونه گرفته‌شده از دهانه رحم بررسی کند. این آزمایش به‌ویژه در برنامه‌های غربالگری سرطان دهانه رحم اهمیت دارد. مثبت شدن آزمایش به معنای وجود سرطان نیست، بلکه نشان می‌دهد فرد ممکن است به پیگیری بیشتر نیاز داشته باشد.
آزمایش پاپ اسمیر
پاپ اسمیر برای بررسی سلول‌های دهانه رحم و شناسایی تغییرات غیرطبیعی انجام می‌شود. این آزمایش مستقیماً وجود تمام انواع HPV را بررسی نمی‌کند، بلکه تغییرات سلولی احتمالی ناشی از عفونت را ارزیابی می‌کند. در برخی برنامه‌های غربالگری، آزمایش HPV و پاپ اسمیر به‌صورت جداگانه یا همراه با یکدیگر استفاده می‌شوند.
آیا مردان هم باید آزمایش HPV بدهند؟
در حال حاضر برای مردان سالم، آزمایش غربالگری روتین و استانداردی مشابه غربالگری دهانه رحم وجود ندارد. اگر زگیل، ضایعه یا تغییر غیرمعمولی مشاهده شود، پزشک می‌تواند معاینه و بررسی‌های لازم را انجام دهد. در بعضی افراد با شرایط پرخطر خاص، ممکن است بررسی‌های تخصصی ناحیه مقعد مطرح شود؛ اما این موضوع برای همه افراد توصیه عمومی نیست.
واکسن HPV؛ چه کسانی و در چه زمانی باید آن را دریافت کنند؟
واکسن HPV با هدف پیشگیری از ابتلا به انواع مشخصی از ویروس ساخته شده است. بهترین زمان تزریق معمولاً پیش از مواجهه با ویروس است؛ به همین دلیل واکسیناسیون در سنین پایین‌تر و پیش از شروع فعالیت جنسی بیشترین فایده را دارد. با این حال، افراد بزرگسال نیز بسته به سن، سابقه واکسیناسیون و شرایط فردی ممکن است از واکسن سود ببرند. تعداد دوزها و فاصله تزریق‌ها به سن شروع واکسیناسیون، وضعیت سیستم ایمنی و نوع واکسن بستگی دارد. بنابراین، برنامه تزریق باید مطابق دستورالعمل معتبر و با راهنمایی پزشک یا مرکز واکسیناسیون تعیین شود.
آیا واکسن HPV عوارض دارد؟
واکسن HPV در مجموع واکسنی ایمن محسوب می‌شود و عوارض آن در بیشتر افراد خفیف و موقتی است. عوارض شایع احتمالی عبارت‌اند از:
- درد، قرمزی یا تورم محل تزریق
- سردرد
- خستگی
- تب خفیف
- سرگیجه یا احساس ضعف کوتاه‌مدت
مانند سایر واکسن‌ها، واکنش حساسیتی شدید نیز ممکن است رخ دهد، اما نادر است. افرادی که سابقه واکنش حساسیتی شدید به یکی از اجزای واکسن داشته‌اند باید پیش از تزریق با پزشک مشورت کنند.
چگونه از ابتلا به HPV پیشگیری کنیم؟
هیچ روشی به‌تنهایی محافظت صددرصدی ایجاد نمی‌کند، اما چند اقدام می‌توانند خطر ابتلا و پیامدهای آن را کاهش دهند:
۱. واکسیناسیون: دریافت واکسن در سن مناسب، یکی از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از عفونت با انواع پرخطر و برخی انواع ایجادکننده زگیل است.
۲. استفاده از روش‌های محافظتی: کاندوم می‌تواند احتمال انتقال HPV را کاهش دهد، هرچند به دلیل پوشش ندادن تمام نواحی پوست، محافظت کامل ایجاد نمی‌کند.
۳. غربالگری منظم دهانه رحم: انجام آزمایش‌های توصیه‌شده در سن مناسب می‌تواند تغییرات پیش‌سرطانی را پیش از تبدیل شدن به سرطان شناسایی کند.
۴. پرهیز از دخانیات: مصرف دخانیات با افزایش احتمال ماندگاری عفونت و پیشرفت ضایعات مرتبط با HPV ارتباط دارد.
۵. مراجعه به پزشک در صورت مشاهده ضایعات: زگیل یا هرگونه ضایعه غیرمعمول در ناحیه تناسلی، دهان یا سایر نواحی مرتبط باید توسط پزشک بررسی شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده زگیل یا ضایعات غیرمعمول در ناحیه تناسلی، خونریزی غیرطبیعی، به‌ویژه خونریزی پس از رابطه جنسی، یا دریافت نتیجه غیرطبیعی پاپ اسمیر یا آزمایش HPV، بهتر است برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کنید. این علائم لزوماً به معنای ابتلا به سرطان نیستند، اما بررسی علت آن‌ها اهمیت دارد. همچنین اگر آزمایش HPV شما مثبت شده است، بهتر است بدون نگرانی و خوددرمانی، نتیجه را با پزشک در میان بگذارید تا در صورت نیاز برنامه پیگیری مشخص شود.
جمع‌بندی
HPV ویروسی شایع است که می‌تواند زنان و مردان را مبتلا کند. بسیاری از عفونت‌ها بدون ایجاد مشکل جدی توسط سیستم ایمنی بدن کنترل می‌شوند؛ اما برخی انواع پرخطر در صورت ماندگاری ممکن است باعث تغییرات پیش‌سرطانی و در نهایت بعضی سرطان‌ها شوند.
واکسن HPV، آگاهی از راه‌های انتقال، استفاده از روش‌های محافظتی و انجام غربالگری‌های توصیه‌شده، نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا و عوارض این ویروس دارند.
مهم‌تر از همه، مثبت شدن آزمایش HPV نباید باعث ترس یا قضاوت درباره فرد شود. تشخیص به‌موقع، پیگیری پزشکی و دریافت اطلاعات معتبر، بهترین راه مدیریت این عفونت هستند.
این مطلب با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین تشخیص، آزمایش یا توصیه پزشکی فردی نیست.
پیام شما به ما