طبق گزارش جدید «سرویس تحقیقات کنگره»، از زمان آغاز جنگ با ایران تا ۱۳ مهر ۱۴۰۵، دست‌کم ۸۱ فروند هواپیمای نظامی ایالات متحده از دست رفته یا دچار آسیب شده‌اند. CNN نیز هزینه جایگزینی این تجهیزات از دست‌رفته را حداقل ۳.۳ میلیارد دلار می‌داند.

اما هزینه واقعی جایگزینی این تجهیزات می‌تواند بسیار بیشتر باشد؛ چراکه برخی از هواپیماهای ازدست‌رفته دیگر تولید نمی‌شوند و باید با مدل‌های جدیدتر و گران‌تر جایگزین شوند. برای مثال، چون خط تولید F-۱۵E متوقف شده است، جایگزینی چهار فروند از این جنگنده‌ها با چهار فروند F-۱۵EX دست‌کم ۴۰۰ میلیون دلار هزینه خواهد داشت. هواپیمای تهاجمی A-۱۰C Warthog نیز دیگر تولید نمی‌شود و جایگزینی آن با جنگنده پیشرفته F-۳۵A می‌تواند هزینه‌ای به‌مراتب بیشتر به آمریکا تحمیل کند.

در ادامه، نگاهی می‌اندازیم به تجهیزات ازدست‌رفته آمریکا و ارقام و هزینه‌های جنگ با ایران.

صورت‌حساب غیرقابل‌ پیش‌بینی جنگ برای آمریکا

طبق گزارش فوربز، برآوردهای خودِ پنتاگون و همچنین «دفتر بودجه کنگره» تا الان هزینه این جنگ را برای آمریکا بین ۳۸ تا ۴۲ میلیارد دلار تخمین می‌زنند. اما این ارقام، هزینه‌های عمده‌ای همچون نابودی هواپیماهای گران‌قیمت و خسارات سنگین وارده به پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه بر اثر حملات پهپادی ایران را در بر نمی‌گیرند.

گزارش جدید «سرویس تحقیقات کنگره» هم نشان می‌دهد که ایالات متحده تاکنون ۸۱ فروند هواپیمای نظامی را در جنگ با ایران از دست داده است یا به آن‌ها آسیب وارد شده است. هزینه ساخت برخی از این هواپیماهای منهدم‌شده به صدها میلیون دلار می‌رسد. پس مجموع خسارات وارده بابت هر ۸۱ فروند، بی‌تردید بالغ بر میلیاردها دلار است. البته این نهاد هم‌چنین بیان کرده است که برخی از این هواپیماهای آسیب دیده ممکن است به سرویس فعال بازگردانده شده باشند.

در همین حال، روزنامه نیویورک‌تایمز گزارش می‌دهد که برخی پایگاه‌های آمریکا در خاورمیانه چنان آسیب دیده‌اند که ممکن است هرگز بازسازی نشوند. در عوض، پایگاه‌های جدیدی در فواصلی دورتر از مکان‌های قبلی احداث خواهند شد. هزینه این کار چقدر است؟ سنگین؛ اما هیچ‌کس دقیقاً نمی‌داند چقدر.

در ادامه هزینه تعداد محدودی از این هواپیماها و تجهیزات نظامی را بررسی می‌کنیم.

یک رادار AN/TPY-۲

در برآورد دفتر بودجه کنگره آمریکا (CBO)، حدود ۵۰۰ میلیون دلار از خسارات به از دست رفتن یک رادار AN/TPY-۲ متعلق به سامانه پدافند موشکی تاد (THAAD) اختصاص دارد. این رادار یکی از اجزای حیاتی سامانه است که وظیفه شناسایی و رهگیری تهدیدهای موشکی را بر عهده دارد و اطلاعات لازم را برای مقابله با موشک‌های بالستیک فراهم می‌کند.

اهمیت این خسارت زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم ارتش آمریکا ظاهرا تنها هشت آتشبار عملیاتی تاد در اختیار دارد و هر آتشبار به یک رادار AN/TPY-۲ مجهز است. این رادارها با برد شناسایی بالا، نقش مهمی در ایجاد تصویر دقیق از تهدیدهای موشکی و هدایت سامانه‌های دفاعی دارند. بنابراین، از دست رفتن حتی یک رادار بخشی از ظرفیت شناسایی و دفاع موشکی آمریکا در منطقه را کاهش می‌دهد؛ به‌ویژه در شرایطی که جایگزینی چنین تجهیزاتی پرهزینه و زمان‌بر است.

یک هواپیمای E-۳ Sentry

حمله موشکی ایران به پایگاه شاهزاده سلطان در عربستان سعودی، به انهدام کامل یک فروند هواپیمای E-۳ Sentry  نیروی هوایی آمریکا انجامید. هواپیمایی که بر اثر حمله تقریباً از وسط نصف شد و ارزش آن دست‌کم ۳۰۰ میلیون دلار برآورد می‌شود. این هواپیما یکی از سامانه‌های مهم آمریکا برای هشدار زودهنگام، مراقبت و کنترل هوایی است.

نیروی هوایی آمریکا از اواخر دهه ۱۹۷۰ از هواپیماهای آواکس برای فرماندهی و کنترل عملیات و نیز جمع‌آوری اطلاعات، نظارت و شناسایی استفاده کرده است. این هواپیماها در جنگ‌های آمریکا از جنگ کوزوو گرفته تا جنگ‌های عراق و افغانستان، نقشی کلیدی ایفا کرده‌اند.

با بازنشسته شدن هواپیماهای فرسوده‌تر، شمار E-۳های نیروی هوایی آمریکا به تنها ۱۶ فروند کاهش یافته است. وضعیت آمادگی عملیاتی این ناوگان نیز چندان مطلوب نیست: در سال مالی ۲۰۲۴، این نرخ حدود ۵۶ درصد بود؛ یعنی در هر مقطع زمانی، کمی بیش از نیمی از هواپیماها آمادگی انجام مأموریت داشتند.

کارشناسان قدرت هوایی آمریکایی هشدار می‌دهند که از دست رفتن یکی از این هواپیماهای کمیاب، توانایی نیروی هوایی آمریکا را در مدیریت و هماهنگی میدان نبرد تحت تأثیر قرار دهد.

یک جنگنده F-۳۵A

در اواسط ماه مارس، یک جنگنده تهاجمی مشترک نسل پنجم از نوع «F-۳۵A Lightning II» هدف آتش نیروهای ایرانی قرار گرفت. هزینه هر فروند از این جنگنده حداقل ۹۲ میلیون دلار است. هزینه‌ای که با توجه به تجهیزات جانبی می‌تواند بیشتر هم شود.

هواپیماهای سوخت‌رسان KC-۱۳۵ Stratotanker

در میان هواپیماهای سرنشین‌دار، ناوگان سوخت‌رسان KC-۱۳۵ Stratotanker آمریکا بیشترین خسارت را متحمل شد. این هواپیماها وظیفه سوخت‌رسانی در هوا به جنگنده‌ها، بمب‌افکن‌ها و هواپیماهای ترابری را بر عهده دارند و نقش مهمی در تداوم عملیات هوایی ایفا می‌کنند. در جریان حملات، حداقل ۲ فروند KC-۱۳۵ منهدم شده‌اند و حداقل ۵ تا ۷ فروند دیگر نیز آسیب دیدند.

تخمین زده می‌شود که قیمت هر یک از این هواپیماهای سوخت‌رسان حداقل ۸۰ میلیون دلار باشد.

جنگنده‌های F-۱۵E Strike

تا الان حداقل ۴ فروند جنگنده F-۱۵E Strike آمریکا از جنگ رمضان به بعد نابود شده‌اند. سه فروند جنگنده F-۱۵E Strike Eagle در اوایل درگیری بر فراز کویت بر اثر آتش خودی منهدم شدند و یک فروند دیگر نیز در تاریخ ۳ آوریل بر فراز ایران سرنگون گردید. همچنین، حدود ۸ فروند دیگر در جریان حملات موشکی و پهپادی به پایگاه هوایی «موفق سلطی» در اردن آسیب دیدند (میزان آسیب مشخص نیست).

قیمت هر فروند جنگنده F-۱۵E Strike حداقل بین ۶۰ تا ۶۵ میلیون دلار است. البته قیمت مدل جدیدتر آن یعنی F-۱۵EX Eagle II به ۹۴ میلیون دلار هم می‌رسد.

هواپیماهای MC-۱۳۰J

در جریان عملیات نجات خلبانان آمریکایی، منابع آمریکایی اعلام کردند که نیروهای این کشور برای جلوگیری از افتادن تجهیزات به دست ایران، چند فروند هواپیمای MC-۱۳۰J و پنج بالگرد سبک Little Bird را منهدم کردند. دفتر بودجه کنگره آمریکا، ارزش هواپیماهای MC-۱۳۰J ازدست‌رفته را حدود ۳۰۰ میلیون دلار و هزینه جایگزینی پنج بالگرد مذکور را در مجموع ۱۲۲ میلیون دلار برآورد کرده است.

پهپادهای MQ-۹A Reaper

ناوگان پهپادهای MQ-۹A Reaper آمریکا یکی از سنگین‌ترین خسارت‌ها را متحمل شده است. در نامه دفتر بودجه کنگره آمریکا به عضو ارشد کمیته بودجه مجلس نمایندگان، این پهپادها بزرگ‌ترین ردیف هزینه را در میان تجهیزات آسیب‌دیده و ازدست‌رفته تشکیل می‌دهند. بر اساس این گزارش، تاکنون دست‌کم ۴۵ فروند MQ-۹A Reaper در شرایط مختلف از بین رفته‌اند.

با در نظر گرفتن قیمت پایه حدود ۳۰ میلیون دلار برای هر فروند، ارزش این پهپادهای ازدست‌رفته به ۱ میلیارد و ۳۵۰ میلیون دلار می‌رسد. با این حال، هزینه واقعی هر فروند بسته به تجهیزات نصب‌شده، از جمله حسگرها، سامانه‌های شناسایی و تسلیحات، می‌تواند به حدود ۵۰ میلیون دلار برسد. بنابراین، جایگزینی پهپادها با پیکربندی کامل هزینه‌ای به‌مراتب بیشتر خواهد داشت.

چالش دیگر این است که تولید مدل MQ-۹A، محصول شرکت «جنرال اتمیکس» متوقف شده است. نیروی هوایی آمریکا نیز مدل جدیدتر MQ-۹B را با توجه به هزینه‌های بالاتر، گزینه‌ای مناسب برای پاسخ‌گویی به نیازهای عملیاتی و محدودیت‌های بودجه‌ای فعلی خود نمی‌داند.

به گزارش مجله Air & Space Forces، ژنرال کریستوفر نیمی، مقام ارشد مسئول نوسازی نیروی هوایی آمریکا، در اشاره به هزینه جایگزینی این پهپادها گفت: «اگر از دست دادن یک فروند MQ-۹A که با احتساب حسگرها حدود ۵۰ میلیون دلار قیمت دارد برایتان ناخوشایند است، احتمالاً از دست دادن یک MQ-۹B گران‌تر هم خبر خوبی نخواهد بود.»

یک فروند پهپاد MQ-۴C Triton

یک پهپاد MQ-۴C Triton در ۹ آوریل بر فراز خلیج فارس سقوط کرد. نیروی دریایی آمریکا آن را به عنوان یک حادثه کلاس A ثبت کرد و علت آن همچنان ناشناخته است.

نکته جالب این‌جاست که تنها ۲۰ فروند از این پهپادها در ناوگان وجود دارد و با قیمت ۱۵۰ میلیون دلار برای هر پهپاد، این خسارت نشان‌دهنده خروج قابل توجهی از سرمایه است. البته اسناد بودجه نیروی دریایی آمریکا، قیمت هر واحد را بالاتر و حدود ۲۳۸ میلیون دلار اعلام می‌کنند.

و در پایان

این‌ موارد تنها بخشی از آسیب‌های ایران به تجهیزات آمریکایی است، در گزارش‌های رسمی آمریکا، تجهیزات بیشتری اعلام شده است که در این مقاله بررسی نشده است. هم‌چنین به گزارش رسانه‌های آمریکایی، هنوز خسارات کامل اعلام نشده است، مخصوصا خسارت تجهیزات آسیب‌دیده در پایگاه‌های آمریکایی در غرب آسیا.

فرماندهی مرکزی ایالات متحده  به بازرسی کل اعلام کرد که «صدها ساختمان و سازه» در پایگاه‌های مختلف در سراسر منطقه عملیاتی آسیب دیده یا تخریب شده‌اند. این موارد علاوه بر تجهیزات متفرقه، حسگرها و سایر تأسیساتی است که هدف قرار گرفته اما در برآوردها لحاظ نشده‌اند.

باید منتظر ماند و دید که در نهایت قبض میلیارد دلاری جنگ برای آمریکا، تا چه میزان سنگین و سنگین‌تر خواهد شد.