خارش واژن مشکلی شایع است که بسیاری از زنان ممکن است در دورهای از زندگی خود آن را تجربه کنند. بااینحال، شایعبودن این مشکل به این معنا نیست که باید آن را نادیده گرفت. پیدا کردن علت خارش، نخستین قدم برای انتخاب درمان مناسب است.
نکته مهم این است که اصطلاح خارش واژن در گفتوگوی روزمره ممکن است به خارش در کل ناحیه تناسلی اشاره کند، درحالیکه از نظر آناتومیک، بسیاری از موارد خارش در فرج، یعنی بخش خارجی دستگاه تناسلی، اتفاق میافتد و لزوماً داخل واژن درگیر نیست.
به گفته دکتر مونته سواروپ، متخصص زنان و زایمان، عوامل مختلفی میتوانند باعث خارش ناحیه تناسلی شوند و شناخت علت اصلی به انتخاب درمان مناسب کمک میکند. در ادامه با شایعترین دلایل خارش واژن و فرج، علائم همراه، زمان مراجعه به پزشک، آزمایشهای احتمالی و روشهای درمان آشنا میشوید.
علت خارش واژن چیست؟
خارش در واژن یا فرج میتواند دلایل متعددی داشته باشد؛ از عفونت قارچی و واژینوز باکتریایی گرفته تا واکنشهای حساسیتی، تغییرات هورمونی، برخی عفونتهای مقاربتی و بیماریهای پوستی. از آنجا که درمان هر یک از این شرایط متفاوت است، تشخیص علت خارش اهمیت زیادی دارد.
مهمترین علل احتمالی خارش واژن و ناحیه تناسلی عبارتاند از:
واکنش حساسیتی یا تحریک پوستی: برخی محصولات که با ناحیه تناسلی تماس دارند، مانند صابونهای معطر، شویندههای لباس، پدهای بهداشتی، محصولات بهداشت بانوان، دستمالهای مرطوب معطر و حتی بعضی انواع پارچه لباس زیر میتوانند باعث تحریک و خارش شوند.
واژینوز باکتریایی: این عارضه در اثر تغییر تعادل باکتریهای طبیعی واژن ایجاد میشود و معمولاً با تغییر ترشحات و بوی نامطبوع همراه است. خارش ممکن است وجود داشته باشد، اما معمولاً علامت اصلی واژینوز باکتریایی نیست.
تغییرات هورمونی: یائسگی، بارداری و سایر تغییرات هورمونی میتوانند بر بافت واژن و فرج تأثیر بگذارند. کاهش استروژن، بهویژه در دوران یائسگی، میتواند باعث خشکی، نازکشدن بافت و تحریکپذیری بیشتر شود.
عفونتهای مقاربتی: برخی عفونتهای مقاربتی مانند تریکومونیاز، تبخال تناسلی و برخی عفونتهای دیگر میتوانند با خارش یا تحریک ناحیه تناسلی همراه باشند.
برخی بیماریهای پوستی: بیماریهایی مانند درماتیت تماسی، اگزما یا بعضی عفونتهای قارچی پوست میتوانند ناحیه اطراف دستگاه تناسلی را درگیر کنند. برای مثال، تینیا کروریس یا «خارش کشاله ران» نوعی عفونت قارچی پوست در ناحیه کشاله ران است که زنان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند.
عفونت قارچی واژن: این عفونت که اغلب در اثر رشد بیشازحد قارچ کاندیدا ایجاد میشود، یکی از علل شناختهشده خارش شدید ناحیه تناسلی است و ممکن است با قرمزی، سوزش و ترشحات غیرطبیعی همراه باشد.
از آنجا که دلایل خارش بسیار متنوع هستند، توجه به مدتزمان شروع علائم و علائم همراه میتواند برای تشخیص مفید باشد. دکتر سواروپ توصیه میکند مدتزمان خارش و تغییرات آن را زیر نظر داشته باشید. برای مثال، توجه کنید که آیا خارش بهمرور شدیدتر میشود، آیا با شروع قاعدگی یا تغییرات هورمونی ارتباط دارد یا اینکه پس از کنار گذاشتن محصولاتی مانند صابون یا شوینده جدید همچنان ادامه پیدا میکند.
چه علائمی ممکن است همراه خارش واژن ایجاد شوند؟
خارش ممکن است تنها علامت موجود باشد، اما در برخی افراد علائم دیگری نیز همزمان ایجاد میشوند. توجه به این علائم میتواند اطلاعات مهمی درباره علت احتمالی مشکل در اختیار پزشک قرار دهد.
درمان خارش واژن کاملاً به علت آن بستگی دارد. درمان عفونت قارچی با درمان واژینوز باکتریایی یا یک بیماری پوستی یکسان نیست. بنابراین بهتر است پیش از مصرف دارو، بهویژه در صورت وجود علائم غیرمعمول یا عود مکرر، علت مشکل مشخص شودعلائم همراه ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- نفخ یا احساس پری در شکم
- تغییر در مقدار، رنگ، قوام یا بوی ترشحات واژن
- سوزش هنگام ادرار
- تشدید خارش در شرایط خاص، برای مثال پس از رابطه جنسی
- دفع لختههای بیشتر یا بزرگتر از حد معمول در دوران قاعدگی
- درد هنگام رابطه جنسی
- کاهش وزن قابلتوجه و بدون دلیل مشخص
- علائم ادراری مانند فوریت یا تکرر ادرار یا بیاختیاری
- برخی علائم مربوط به دستگاه گوارش یا تغییرات غیرمعمول در اجابت مزاج
- قرمزی، تورم یا حساسیت پوست ناحیه تناسلی
- ایجاد زخم، تاول یا ضایعات پوستی در ناحیه تناسلی
به گفته دکتر کاری هکر، متخصص زنان و انکولوژی زنان، ممکن است صحبتکردن درباره علائم مربوط به ناحیه تناسلی برای بعضی افراد دشوار باشد؛ بااینحال، ارائه اطلاعات کامل درباره علائم به پزشک میتواند روند تشخیص را آسانتر کند. حتی علامتی که در نگاه اول کماهمیت به نظر میرسد، مانند تغییر ترشحات واژن، ممکن است سرنخ مهمی درباره علت مشکل باشد.
چه زمانی برای خارش واژن باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر خارش بهمرور شدیدتر شود، برای مدت طولانی ادامه پیدا کند یا همراه با علائم دیگری باشد، بهتر است برای تشخیص علت آن به پزشک مراجعه کنید. اگر خارش تنها علامت شماست و طی حدود یک تا دو هفته برطرف نمیشود، بهتر است برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. بسته به شرایط، پزشک عمومی، متخصص زنان یا سایر متخصصان مرتبط میتوانند علت را بررسی کنند. بااینحال، در صورت وجود علائم دیگری مانند درد هنگام رابطه جنسی، سوزش هنگام ادرار، ترشحات غیرطبیعی، بوی نامطبوع، زخم یا تاول، خونریزی غیرطبیعی، درد لگنی یا تب بهتر است مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید. این علائم میتوانند با عفونت یا سایر مشکلاتی که به تشخیص و درمان مناسب نیاز دارند، همراه باشند.
در مراجعه به پزشک چه اتفاقی میافتد؟
پزشک ابتدا درباره علائم، مدتزمان شروع آنها، عوامل تشدیدکننده و سابقه پزشکی شما سؤال میکند. همچنین ممکن است درباره قاعدگی، رابطه جنسی، داروهای مصرفی، محصولات بهداشتی مورد استفاده و سابقه عفونتهای واژینال یا مقاربتی سؤال شود. سپس، در صورت نیاز، معاینه ناحیه تناسلی و معاینه لگنی انجام میشود. برای تشخیص علت خارش، ممکن است پزشک نمونهای از ترشحات واژن یا دهانه رحم را برای بررسی عفونت تهیه کند. بسته به علائم و تشخیص احتمالی، آزمایش میتواند شامل بررسی میکروسکوپی، آزمایشهای مولکولی، کشت یا سایر آزمایشهای اختصاصی باشد. اگر علائم ادراری مانند سوزش یا تکرر ادرار وجود داشته باشد، ممکن است آزمایش ادرار نیز درخواست شود. نوع آزمایشها به علائم و یافتههای معاینه بستگی دارد و لازم نیست همه افراد تمام این آزمایشها را انجام دهند.
خونریزی غیرطبیعی را جدی بگیرید
اگر خارش واژن یا ناحیه تناسلی همراه با قاعدگیهای بسیار سنگین یا طولانی، خونریزی بین دو قاعدگی، خونریزی پس از رابطه جنسی یا خونریزی پس از یائسگی باشد، حتماً این موضوع را با پزشک در میان بگذارید. خونریزی غیرطبیعی رحم دلایل بسیار مختلفی دارد و در بسیاری از موارد ناشی از مشکلات خوشخیم و قابلدرمان است؛ بااینحال، گاهی میتواند نشانه بیماریهای جدیتر باشد و به بررسی پزشکی نیاز دارد.
نکته مهم این است که خارش واژن بهتنهایی نشانه معمول سرطان رحم نیست. بنابراین نباید صرفاً به دلیل وجود خارش تصور کرد که سرطان وجود دارد، اما خونریزی غیرطبیعی یا سایر علائم هشداردهنده باید بررسی شوند.
درمان خارش واژن چگونه است؟
درمان خارش واژن کاملاً به علت آن بستگی دارد. درمان عفونت قارچی با درمان واژینوز باکتریایی یا یک بیماری پوستی یکسان نیست. بنابراین بهتر است پیش از مصرف دارو، بهویژه در صورت وجود علائم غیرمعمول یا عود مکرر، علت مشکل مشخص شود.
حذف عوامل تحریککننده
اگر خارش در اثر حساسیت یا درماتیت تماسی ایجاد شده باشد، مهمترین اقدام شناسایی و حذف ماده تحریککننده است.
برای کاهش احتمال تحریک میتوانید:
- از صابونها، ژلها و محصولات معطر در ناحیه تناسلی استفاده نکنید.
- از شستوشوی داخل واژن یا دوش واژینال خودداری کنید.
- شوینده لباس بدون عطر و ملایم انتخاب کنید.
- اگر پس از استفاده از یک نوع پد بهداشتی دچار تحریک میشوید، برند یا نوع محصول را تغییر دهید.
- لباس زیر نخی و نسبتاً آزاد بپوشید.
- لباسهای خیلی تنگ را برای مدت طولانی نپوشید.
- از مصرف خودسرانه کرمها، اسپریها و محصولات خوشبوکننده ناحیه تناسلی خودداری کنید.
در صورت نیاز، پزشک ممکن است برای کاهش علائم حساسیت داروهایی مانند آنتیهیستامین تجویز یا توصیه کند. در برخی بیماریهای پوستی نیز ممکن است داروی موضعی مانند هیدروکورتیزون تجویز شود؛ اما کرمهای استروئیدی نباید خودسرانه داخل واژن استفاده شوند و استفاده از آنها روی پوست ناحیه تناسلی نیز بهتر است با نظر پزشک باشد، زیرا علت خارش باید ابتدا مشخص شود.
درمانهای هورمونی
اگر خارش و تحریک ناشی از کاهش استروژن و تغییرات مرتبط با یائسگی باشد، پزشک ممکن است درمان هورمونی، از جمله استروژن موضعی واژن، را در شرایط مناسب پیشنهاد کند. کاهش استروژن میتواند باعث خشکی، نازکشدن بافت و افزایش حساسیت واژن و فرج شود و این تغییرات ممکن است باعث خارش، سوزش یا درد هنگام رابطه جنسی شوند. نوع و روش درمان هورمونی باید بر اساس شرایط فردی و سابقه پزشکی تعیین شود.
مرطوبکنندههای واژینال
اگر خشکی واژن عامل تحریک و خارش باشد، استفاده از مرطوبکنندههای واژینال میتواند در برخی افراد به کاهش خشکی و ناراحتی کمک کند. مرطوبکننده واژینال با لوبریکانت یا روانکننده جنسی یکسان نیست. مرطوبکنندهها برای کمک به حفظ رطوبت در طول زمان استفاده میشوند، درحالیکه روانکنندهها معمولاً هنگام رابطه جنسی برای کاهش اصطکاک به کار میروند. در صورت حساسیت، بهتر است محصولاتی انتخاب شوند که بدون عطر و مواد تحریککننده باشند.
آنتیبیوتیکها
آنتیبیوتیکها برای درمان برخی عفونتهای باکتریایی مانند واژینوز باکتریایی و بعضی عفونتهای مقاربتی استفاده میشوند. بااینحال، همه عفونتهای مقاربتی با آنتیبیوتیک درمان نمیشوند. برای مثال، بیماریهای ویروسی مانند تبخال تناسلی به داروهای ضدویروس نیاز دارند. همچنین عفونت ادراری و عفونت واژن دو مشکل متفاوت هستند و وجود سوزش هنگام ادرار بهتنهایی به معنی عفونت واژن نیست. در صورت وجود علائم ادراری، پزشک ممکن است بررسی و آزمایش ادرار را نیز توصیه کند.
داروهای ضدقارچ
اگر علت خارش، عفونت قارچی واژن باشد، درمان معمولاً با داروهای ضدقارچ انجام میشود. بسته به شرایط، ممکن است از داروهای ضدقارچ موضعی واژینال یا داروهای خوراکی مانند فلوکونازول استفاده شود. بااینحال، انتخاب دارو به شدت و نوع عفونت، سابقه عود بیماری، شرایط فرد و احتمال بارداری بستگی دارد. در دوران بارداری، معمولاً درمانهای موضعی ضدقارچ آزول برای عفونت قارچی واژن ترجیح داده میشوند و مصرف خودسرانه فلوکونازول خوراکی توصیه نمیشود. در عفونتهای شدید، مکرر یا مقاوم، ممکن است درمان طولانیتر یا بررسیهای بیشتری لازم باشد.
برای کاهش خارش واژن در خانه چه کارهایی میتوان انجام داد؟
اگر خارش خفیف است و علائم هشداردهنده دیگری وجود ندارد، برخی اقدامات ساده میتوانند به کاهش تحریک کمک کنند:
- ناحیه تناسلی خارجی را با آب ولرم و در صورت نیاز شویندهای بسیار ملایم و بدون عطر تمیز کنید.
- از شستوشوی مکرر و شدید ناحیه تناسلی خودداری کنید.
- داخل واژن را نشویید و از دوش واژینال استفاده نکنید.
- لباس زیر نخی و قابلتنفس بپوشید.
- لباسهای خیلی تنگ را کمتر استفاده کنید.
- پس از تعریق، لباس مرطوب را سریعتر عوض کنید.
- از محصولات معطر مخصوص ناحیه تناسلی استفاده نکنید.
- ناحیه را نخارانید؛ خاراندن میتواند تحریک و آسیب پوستی را بیشتر کند.
- یک کمپرس خنک را برای مدت کوتاه روی بخش خارجی ناحیه تناسلی قرار دهید تا احساس خارش و سوزش کاهش پیدا کند.
اگر علائم ادامه پیدا کرد، تشدید شد یا همراه با ترشح غیرطبیعی، بوی نامطبوع، درد، زخم، خونریزی یا تب بود، بهتر است به جای ادامه درمان خانگی، علت توسط پزشک بررسی شود.
آیا خارش واژن میتواند نشانه سرطان باشد؟
در بیشتر موارد، خارش واژن یا فرج ناشی از سرطان نیست و علل شایعتری مانند عفونت قارچی، تحریک پوستی، تغییرات هورمونی یا سایر بیماریهای پوستی دارد. بااینحال، برخی تغییرات غیرطبیعی در ناحیه تناسلی باید جدی گرفته شوند؛ بهخصوص اگر ماندگار باشند یا به درمانهای معمول پاسخ ندهند. همچنین خونریزی غیرطبیعی رحم، خونریزی پس از یائسگی، خونریزی پس از رابطه جنسی، درد لگنی مداوم یا وجود ضایعه پوستی ماندگار نیاز به ارزیابی پزشکی دارند. بنابراین خارش بهتنهایی نباید باعث نگرانی درباره سرطان شود، اما خارش مداوم یا همراه با علائم غیرطبیعی نباید نادیده گرفته شود.
جمعبندی
خارش واژن و فرج مشکلی شایع است، اما علت آن همیشه یکسان نیست. عفونت قارچی، واژینوز باکتریایی، تحریک یا حساسیت پوستی، تغییرات هورمونی، برخی بیماریهای پوستی و بعضی عفونتهای مقاربتی از جمله علل احتمالی هستند. به همین دلیل، درمان مناسب به تشخیص علت اصلی بستگی دارد و مصرف خودسرانه دارو، بهویژه زمانی که علت مشخص نیست، ممکن است باعث تأخیر در تشخیص یا تشدید تحریک شود.
اگر خارش خفیف است، حذف محصولات معطر و تحریککننده، پوشیدن لباسهای مناسب و استفاده از کمپرس خنک میتواند به کاهش ناراحتی کمک کند. اما اگر خارش مداوم، شدید یا عودکننده است یا همراه با ترشح غیرطبیعی، بوی نامطبوع، سوزش ادرار، درد هنگام رابطه جنسی، زخم یا تاول، خونریزی غیرطبیعی، تب یا درد لگنی ایجاد شده است، بهتر است برای تشخیص و درمان مناسب به پزشک یا متخصص زنان مراجعه کنید.
این مطلب جایگزین تشخیص و توصیه پزشکی فردی نیست و انتخاب دارو باید بر اساس علت علائم و شرایط هر فرد انجام شود.
پیام شما به ما