چندین ماه از شروع جنگ رمضان و حملات هوایی نیروهای آمریکایی و اسرائیلی به خاک کشورمان میگذرد. حملاتی که در نتیجه آن چند هزار ایرانی به شهادت رسیدند و هزاران نفر مجروح شدند. آمریکا و اسرائیل ثابت کردند که نه تنها با مردم ایران مشکل دارند، بلکه در پی محو کردن نشانههای تمدن ایرانی هستند. بر اثر حملات اسرائیل و آمریکا آسیبهای شدیدی به بناها و آثار تاریخی ایران وارد شد.
البته این آسیبها تنها به آثار تاریخی ایران محدود نمیشود. چندین سال است که آمریکا و اسرائیل نشانههای تمدنهای کهن خاورمیانه را هدف قرار دادهاند. از تخریب آثار باستانی و تاریخی لبنان و فلسطین توسط اسرائیل (با حمایت و پشتیبانی آمریکا) گرفته تا نابودی آثار باستانی عراق و سوریه توسط داعش (آمریکا و اسرائیل در شکلگیری داعش نقش داشتند).
در ادامه تعدادی از این آسیبها در ایران، لبنان و فلسطین را بررسی میکنیم.
آسیب به آثار تاریخی ایران در جنگ رمضان
مدیرکل امور پایگاههای ملی و جهانی میراث فرهنگی اعلام کرده است که بر اثر حملات آمریکا و رژیم جعلی اسرائیل، ۱۴۹ اثر تاریخی کشورمان در ۲۰ استان آسیب دیده است. همچنین او ذکر کرده که ۵۰ درصد از ابنیه آسیبدیده کل کشور در پایتخت واقع شده است. این آسیبها بیشتر به دلیل موج انفجار، اصابت به حریم و اصابت مستقیم رخ داده است.
وزیر میراث فرهنگی هم اعلام کرده است که تعمیر و مرمت این بناهای تاریخی به بیش از ۱۰ همت (۱۰هزار میلیارد تومان) بودجه نیاز دارد. تعدادی از این آثار تاریخی آسیبدیده عبارتند از:
- کاخ گلستان (قدمتی بیش از ۴۴۰ سال) : تخریب پنجرهها، اُرسیها، گرهچینیها، آسیب به تالار آینه و آسیب شدید به شیروانیها. ایرنا در مصاحبه با جبار آوج، مدیر اجرایی و فنی کاخ گلستان اعلام کرده که تقریبا ۵۰ تا ۶۰ درصد دربها و پنجرههای کاخ شکسته و نیاز به مرمت دارد. شیروانیها بیشترین آسیب را دیدهاند. همچنین تزیینات وابسته به معماری کاخ مانند گچبریها، آینهکاریها و سایر تزیینات بخشهای مختلف کاخ دچار آسیب جدی شدهاند. البته سازه اصلی ساختمانها کمتر آسیب دیده است.
- مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد (قدمت آن به قاجار بر میگردد) : خسارت شدید به «کاخموزه سبز»، «عمارت والی» و «موزه برادران امیدوار». در سایر بناهای این مجموعه نیز شکستگی شیشهها، کنده شدن درب و پنجرهها و آسیب به پوشش سقف دیده میشود.
- ساختمان سابق مجلس شورای اسلامی (ساختهشده در ۱۳۳۲): آسیب شدید و تخریب بخش زیادی از شمال ساختمان.
- دانشگاه جنگ (ساختهشده در ۱۳۱۲)
- آرامگاه باباطاهر در همدان: تعدادی از سنگها و تزئینات آرامگاه باباطاهر شکسته و آسیب جدی به بنا وارد شده است.
- حسینیه اعظم زنجان (قدمت آن به اواخر دوره صفویه میرسد) : آسیب به بخشهایی از گنبد و منارههای این حسینه. داخل آن نیز احتمالا آسیب دیده است.
- کاخ میانپشته بندر انزلی (ساختهشده در دوران قاجار) : خسارات ۴۰ درصدی به این بنا و آسیب سازهای شامل ترکهای عمیق، رانش دیوار و فروپاشی سقف. آسیب دیدن تزئینات معماری و کاشیکاری.
- آسیب به بناهای تاریخی مربوط به دوران دفاع مقدس در استان خوزستان
- کاخ مرمر
- باغموزه قصر
- مسجد سپهسالار
- ساختمان سابق ژاندارمری در تهران (قدمت آن به اواخر دوره قاجار بر میگردد) : تخریب شدید ساختمان.
- کاخ عالیقاپو، میدان نقشجهان، کاخ چهلستون و تعدادی دیگر از بناهای مهم تاریخی در اصفهان
- قلعه تاریخی فلکالافلاک: آسیب شدید به بناهای داخلی این قلعه.
- موزه باستانشناسی درهشهر در ایلام: آسیب به شیشهها، ویترینها و سقف کاذب.
- و دهها بنای تاریخی دیگر.
آسیب به بناهای تاریخی لبنان
از زمان آغاز جنگ اسرائیل علیه لبنان در سال ۲۰۲۳ تا الان، اسرائیل حدود ۹هزار نفر از مردم لبنان را به شهادت رسانده و دهها هزار نفر را مجروح کرده است. البته سلسله حملات اسرائیل تنها مردم بیگناه و زنان و کودکان را هدف قرار نداده، بلکه به صورت هدفمند میراث فرهنگی این کشور را هم تخریب کرده است.
طبق گزارشی که توسط وزارت فرهنگ لبنان تهیه شده است، تقریباً ۵۵ روستا و شهر تاریخی در جنوب لبنان و آثار تاریخی آنها از جمله خانههای میراثی، زیارتگاهها، بناهای مذهبی و عبادتگاهها (کلیساها و مساجد)، مراکز آموزشی، اداری و پزشکی و همچنین مراکز حاوی سوابق شخصی و اسناد ثبتی، بازارها، مزارع و باغهای تاریخی، در تلاشی آشکار برای محو سرزمین و حافظه جمعی آن، محو یا نابود شدهاند.
به گزارش الاخبار، تعدادی از برجستهترین مکانهای تاریخی در لبنان که در نتیجه تجاوز اسرائیل تخریب یا آسیب دیدهاند، در زیر آمده است:
- بازار تاریخی نبطیه
- بازار تاریخی بنت جبیل
- قلعه شماع (در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو)
- مکانهای باستانی شهر صور و البص (در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو)
- قلعه بوفورت (در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو)
- قلعه تبنین (در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو)
- پادگان گورو و دیوار رومی در بعلبک
- گنبد تاریخی دورس در نزدیکی بعلبک
- چندین کلیسا در شهرهای مختلف مانند کلیسای سنت یوحنا، کلیسای سنت ماما، کلیسای سنت الیاس، کلیسای سیدة الانتقال و ...
- مساجد تاریخی شهرهای مختلف مانند مسجد حضرت شعیب، مسجد کفرتبنیت، مسجد طیردبّا، مسجد حیالبیاض، مسجد حضرت بنیامین (مسجد المحیبیب) و ...
- حدود ۱۲۰ ساختمان تاریخی (دارای ارزش فرهنگی و میراثی) در محلههای مختلف شهر نبطیه
- خانههای سنگی قدیمی حاروف (بیش از ۱۰۰ سال قدمت)
- روستاهای تاریخی جنوب لبنان
- مزارع و باغستانهای گستردهای از درختان زیتون کهنسال در روستاها و شهرستانهای صور، بنتجبیل و نبطیه از ریشه کنده شدهاند.
- درختان کهنسال زیتون، خرّوب و بلوط که در جنگلهای شهرستانهای حاصبیا و بنتجبیل پراکنده بودند، به سرقت برده شدهاند و باغهای خرّوب، انجیر و انگور نیز تخریب شدهاند.
- و دهها آثار تاریخی دیگر در شهرهای جنوب لبنان
سرقت و تخریب میراث فرهنگی فلسطین
اسرائیل با حمایت آمریکا، از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تا الان نسلکشی گستردهای در غزه مرتکب شده است. بر اثر این نسلکشی، بیش از ۱۶۰ هزار فلسطینی که تعداد زیادی از آنها را زنان و کودکان تشکیل میدهند، به شهادت رسانده یا مجروح کرده است.
در همین حین، اسرائیل به صورت هدفمند مشغول سرقت یا تخریب آثار تاریخی یا باستانی فلسطین است. گویی اسرائیل قصد دارد که هر چیزی که فلسطین و تاریخ آن را یادآوری میکند، از روی زمین محو کند.
فلسطین یکی از قدیمیترین مناطق تاریخی در جهان است. این منطقه میزبان تمدنهای فراعنه، یونان، روم، بیزانس، کنعانی و فنیقی بوده است. بعدها نیز در دوران اسلامی به اوج خود رسیده و شاهد شکوفایی دورههای سلطنت ممالیک و امپراتوری عثمانی بوده است. این تمدنها میراث معماری و فرهنگی متنوعی از خود در این منطقه به جا گذاشتهاند.
میراثی که در چند سال اخیر، بیشتر آن توسط اسرائیل نابوده شده است. طبق گزارش دفتر رسانهای حماس در غزه، اسرائیل در طول ماههای حمله، ۲۰۶ مکان باستانی و میراثی را در نوار غزه نابود کرده است. البته بعضی منابع میگویند که این عدد بیشتر از ۳۰۰ است. به گفته منابع محلی الجزیره، برخی از مکانهای باستانی نه تنها هدف بمباران هوایی قرار گرفتند، بلکه ارتش اسرائیل نیز در تلاش برای محو هویت فلسطینی، آنها را کاملاً با بولدوزر تخریب کرد.
از جمله این آثار میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاخ پاشا (قدمت بیش از ۹۰۰ ساله) : کاخ پاشا، ترکیبی از سبکهای معماری مملوک و عثمانی، توسط اسرائیل به ویرانه تبدیل شده و تنها بقایای برخی از دیوارهای ساخته شده از ماسه سنگ در دوران مملوک باقی مانده است. همچنین بر طبق گزارش الجزیره، یکی از مقامات مسئول در محل کاخ پاشا فاش کرد که این مکان قبل از حمله اسرائیل بیش از ۱۷۰۰۰ اثر باستانی را در خود جای داده بود اما ارتش اشغالگر تمام محتویات کاخ را به سرقت برده است.
- مسجد جامع غزه (مسجد عمری) : این مکان قدمتی بیش از ۱۴۰۰ سال داشت که در طول قرنها از یک معبد بتپرستی به یک کلیسای بیزانسی و سپس پس از فتح اسلامی به مسجد تبدیل شد. این مسجد در دسامبر ۲۰۲۳ توسط اسرائیل تقریباً به طور کامل تخریب شد. تخریب به حیاطها و تأسیسات آن محدود نشد. در این تخریب کتابخانه که محل نگهداری کتابها و مصحفهای نادر در مسجد بود و همچنین بازار مجاور آن، بازار قیصریه به شدت آسیب دیدند.
- کلیسای سنت پورفیریوس: این کلیسا قدیمیترین کلیسای غزه و سومین کلیسای قدیمی جهان است که قدمت آن به ۴۲۵ سال پس از میلاد بر میگردد. در اکتبر ۲۰۲۳ این کلسیا توسط ارتش رژیم جعلی اسرائیل بمباران شد و حدود ۱۹ نفر از شهروندان بیگناهی که به آن پناه برده بودند، کشته شدند.
- مسجد کاتب ولایت: یک مسجد برجسته دوران سلاطین مملوک که در اکتبر ۲۰۲۳ در اثر گلولهباران توپخانه اسرائیلیها آسیب دید.
- مسجد سید هاشم: گمان میرود که این مسجد، مقبره هاشم بن عبد مناف، پدربزرگ حضرت محمد (ص) است. این مسجد در اثر گلولهباران دسامبر ۲۰۲۳ آسیبهای گستردهای دید.
- بیمارستان ملی عرب (باپتیست) : یک بیمارستان تاریخی وابسته به کلیسای اسقفی. نام آن با قتل عام در حیاط بیمارستان مرتبط است که در پی بمباران اسرائیل جان تقریباً ۵۰۰ فلسطینی را گرفت.
- بازار تاریخی القیساریة و بازار الزاویة الشعبی: سازههای تاریخی هر دو بر اثر گلولهباران اسرائیل به شدت آسیب دیده است.
- حمام السمره: آخرین حمام عثمانی باقیمانده در غزه به صورت کامل تخریب شد.
- و ...
و در پایان
یونسکو تأکید میکند که اموال فرهنگی در چارچوب حقوق بینالملل از حمایت برخوردارند؛ از جمله بر اساس کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حفاظت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمه مسلحانه و سازوکار «حفاظت تقویتشده» آن و نیز کنوانسیون ۱۹۷۲ درباره حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان. بسیاری از آثاری که در ایران توسط آمریکا و اسرائیل تخریب شدند، در یونسکو نیز ثبت شده بودند.
البته این موضوع چندان عجیب نیست، آمریکا و اسرائیل بارها نشان دادهاند که دنبال تاریخسازی برای خود به بهای زیر سوال بردن تاریخ واقعی سایر کشورها هستند. در چند سال اخیر نیز رژیم جعلی اسرائیل با حدود ۷۸ سال عمر و آمریکا با حدود ۲۵۰ سال قدمت تلاش کردند تا آثار تاریخی و تمدنهای چند هزارساله خاورمیانه را نابود کنند.
پیام شما به ما