زمانهایی وجود دارد که ممکن است انتظار داشته باشید پس از خوردن یا نوشیدن چیزی دچار معدهدرد شوید: زمانی که در خوردن غذاهای ناسالم زیادهروی کردهاید، یا چیزی خوردهاید که میدانید با بدن شما سازگار نیست؛ مثلاً بستنی اگر عدم تحمل قند شیر یا همان لاکتوز را دارید. اما معدهدرد پس از نوشیدن آب؟ این دیگر چه دلیلی میتواند داشته باشد؟
چه بهطور منظم و چه گاهبهگاه متوجه شوید که پس از نوشیدن آب معدهتان درد میگیرد، بدانید که این پدیده نسبتاً شایع است. به گفته کارشناسان، علت میتواند به نوع آب، دمای آب، سرعت نوشیدن و مقدار آبی که در یک نوبت مینوشید مربوط باشد. یا ممکن است نتیجه یک مشکل پزشکی مانند زخم معده یا تنبلی معده (گاستروپارزی) باشد.
پس چگونه میتوانید بفهمید چه چیزی باعث این احساس عجیب شده است و چه زمانی باید نگران شوید؟ در ادامه، متخصصان توضیح میدهند که چرا نوشیدن آب ساده ممکن است باعث ناراحتی شما شود و چه کارهایی میتوانید در این مورد انجام دهید.
نحوه نوشیدن آب
دمای آب
اگر عاشق یک لیوان آب یخ و خنک هستید، این را بدانید: سرمای آب ممکن است باعث درد معده شود. میلیونها عصب وجود دارند که دستگاه گوارش شما را عصبرسانی (تحریک) میکنند. آب بیش از حد سرد میتواند این اعصاب را تحریک کرده و باعث گرفتگی و انقباض ناگهانی شود، بهویژه از آنجا که بدن شما باید برای استفاده از آب، آن را تا دمای طبیعی بدن گرم کند.
دمای آب همچنین بر توانایی بدن در انتقال مایعات از معده تأثیر میگذارد. مطالعهای که در «نشریه اروپایی تغذیه» منتشر شد نشان داد نوشیدن آب بسیار سرد در مقایسه با آب ولرمتر، انقباضات دستگاه گوارش و سرعت تخلیه معده را کند میکند. این یافته نشان میدهد که آب سرد مدت بیشتری در معده باقی میماند.
مقدار آب
هنگام نوشیدن، آب همان مسیری را طی میکند که غذا هنگام هضم طی میکند: از مری پایین میرود، وارد معده میشود و سپس به رودهها میرسد.
اگر حجم زیادی آب را یکباره بنوشید، معده شما باید بهسرعت کشیده و منبسط شود تا آن مایع را در خود جای دهد.
گاهی این وضعیت مانند باد کردن سریع یک بادکنک است و معده تا حدی کشیده میشود که باعث ناراحتی میگردد. اگر خیلی تشنه هستید، به جای جرعههای بزرگ و پیوسته، جرعههای کوچکتر و آهستهتر بنوشید و در بین آنها به احساس خود توجه کنید.
سرعت نوشیدن آب
وقتی خیلی سریع آب مینوشید، معمولاً همراه آن هوا نیز وارد بدن میکنید. هوای اضافی میتواند باعث نفخ و ناراحتی شود. نوشیدن با نی یا مصرف نوشیدنیهای گازدار نیز مقدار بیشتری هوا را وارد دستگاه گوارش میکند.
اضافه کردن مواد تحریککننده به آب
اگرچه نوشیدن آب لیمو در ابتدای صبح بهعنوان یک ترفند سلامتی تبلیغ شده است، اما برای برخی افراد، مرکبات اسیدی میتوانند معده را تحریک کنند؛ بهویژه اگر از قبل به رفلاکس (برگشت اسید معده) مبتلا باشند.
افزودنیهای دیگری مانند شکر یا شیرینکنندههای مصنوعی (مانند آنچه در برخی پودرها یا طعمدهندههای آب یافت میشود) نیز میتوانند در برخی افراد باعث گرفتگی شکم و نفخ شوند.
کارشناسان افزودند که شیرینکنندههای مصنوعی، بهویژه الکلهای قندی، بهخوبی در روده جذب نمیشوند و میتوانند تولید گاز را تحریک کنند؛ موضوعی که در یک مقاله پژوهشی در نشریه «گوارش بالینی و کبدشناسی» نیز مطرح شده است.
آب آلوده
طبق اعلام مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا، برخی میکروبها میتوانند آب لولهکشی را آلوده کنند؛ از جمله:
- انگل کریپتوسپوریدیوم
- باکتری کمپیلوباکتر
- باکتری ایکولای
- انگل ژیاردیا
متأسفانه هر یک از این عوامل میتوانند باعث گرفتگی و درد شکم، ناراحتی معده، اسهال یا استفراغ شوند. علائم ممکن است ظرف چند ساعت تا چند روز پس از نوشیدن آب آلوده ظاهر شوند.
اگر قصد سفر دارید، باید از اسهال مسافرتی نیز آگاه باشید؛ مشکلی که به دلیل نبود آب آشامیدنی سالم در مقصد ایجاد میشود. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها توصیه میکند فقط زمانی آب بنوشید که از ایمن بودن آن مطمئن باشید. بهتر است از آب بطری پلمبشده، قهوه یا چای کاملاً جوشیده، یا نوشیدنیهای بطری بازنشده استفاده کنید و از مصرف یخ خودداری نمایید.
البته اگر علائمی دارید که با نوشیدن آب آلوده سازگار است، با پزشک تماس بگیرید یا به مراکز درمانی مراجعه کنید؛ بهویژه اگر استفراغ یا اسهال دارید، زیرا هر دو میتوانند منجر به کمآبی بدن شوند.
مشکلات پزشکی که هنگام نوشیدن آب باعث درد معده میشوند
گاهی میتوانید با تغییر در نحوه یا مقدار نوشیدن آب، درد معده مرتبط با آب را برطرف کنید. اما در برخی موارد، یک مشکل زمینهای سلامتی عامل اصلی است. در ادامه چند احتمال را بررسی میکنیم:
بیماری رفلاکس معده به مری (برگشت اسید)
وقتی مقدار قابلتوجهی آب، بهویژه با معده خالی، مینوشید، اتساع معده باعث تولید اسید بیشتری میشود که میتواند منجر به سوزش سر دل گردد. این اتفاق میتواند چه در صورت ابتلا به بیماری مزمن رفلاکس معده به مری و چه در موارد رفلاکس گاهبهگاه اسید رخ دهد.
سندرم روده تحریکپذیر
میلیونها عصب وجود دارند که دستگاه گوارش شما را عصبرسانی (تحریک) میکنند. آب بیش از حد سرد میتواند این اعصاب را تحریک کرده و باعث گرفتگی و انقباض ناگهانی شود، بهویژه از آنجا که بدن شما باید برای استفاده از آب، آن را تا دمای طبیعی بدن گرم کنداگر به سندرم روده تحریکپذیر مبتلا باشید، احتمال بیشتری دارد که روده شما «بیشحساس» باشد؛ یعنی نسبت به درد حساسیت بیشتری داشته باشد.
در سندرم روده تحریکپذیر، گیرندههای درد شما نسبت به کشیدگی روده حساستر هستند، بنابراین با محرک کمتر، درد بیشتری احساس میکنید.
در مطالعهای منتشرشده در «نشریه گوارش»، افراد مبتلا به این سندرم که حدود یک لیوان (۲۰۰ میلیلیتر) آب سرد نوشیدند، در مقایسه با زمانی که آب گرم نوشیده بودند یا در مقایسه با افراد سالم، دچار درد و ناراحتی شکم، نفخ یا اسهال شدند.
دلیل چیست؟ روده آنها نسبت به دمای سرد بیشحساس بود و این موضوع علائم را تحریک کرد.
افراد مبتلا به سندرم روده تحریکپذیر دارای محور روده مغزِ حساستری هستند که درد یا ناراحتی را زودتر از یک فرد عادی تشخیص میدهد.
بهطور خلاصه، احساساتی که برای فردی بدون بیماری گوارشی بیاهمیت هستند، ممکن است برای فرد مبتلا به این سندرم ناراحتکننده یا دردناک باشند.
زخم معده
زخم معده، جراحتی در پوشش داخلی معده یا دوازدهه (اولین بخش روده باریک) است که اغلب در اثر عفونت باکتریایی هلیکوباکتر پیلوری یا مصرف طولانیمدت داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (مانند مسکنهای رایج مثل ایبوپروفن) ایجاد میشود.
طبق اعلام مؤسسه ملی دیابت و بیماریهای گوارشی و کلیوی آمریکا، شایعترین علامت آن درد یا ناراحتی بین ناف و استخوان جناغ سینه است. همچنین ممکن است خیلی زود احساس سیری کنید، حالت تهوع داشته باشید، استفراغ کنید، آروغ بزنید یا دچار نفخ شوید. این موارد درباره نوشیدن آب نیز صدق میکنند.
زخمی که در قسمت پایینی معده قرار دارد میتواند باعث تورم شود یا بهمرور زمان بافت جوشگاهی (اسکار) ایجاد کند که سرعت تخلیه معده را مختل میکند.
کند شدن تخلیه معده میتواند باعث ناراحتی و درد شود.
تنبلی معده (گاستروپارزی)
تنبلی معده وضعیتی است که در آن معده بهدرستی و با سرعت طبیعی تخلیه نمیشود و باعث احساس پری، تهوع، استفراغ و کاهش وزن میشود.
طبق اعلام کالج آمریکایی گوارش در بسیاری از موارد، تنبلی معده با بیماری دیابت مرتبط است که باعث آسیب به اعصاب معده و اختلال در انقباضات طبیعی آن میشود.
در این بیماری معمولاً علائم دیگری علاوه بر معدهدرد نیز وجود دارد، مانند استفراغ مکرر.
چگونه هنگام نوشیدن آب از درد معده جلوگیری کنیم؟
اگر علائم شما ناشی از عادات نوشیدن (مانند مقدار، سرعت یا دمای آب) باشد، خبر خوب این است که درد معمولاً مدت زیادی طول نمیکشد؛ شاید فقط چند دقیقه. دلیل آن این است که آب بهسرعت از معده خارج میشود، چون چیزی برای هضم شدن در آن وجود ندارد.
برای حفظ آبرسانی بدن و در عین حال احساس راحتی:
حجم کمتری آب بنوشید: این مقدار در افراد مختلف متفاوت است، اما اگر نوشیدن دو لیوان آب (حدود ۴۷۰ میلیلیتر) در یک نوبت باعث درد میشود، آن را به یک لیوان (حدود ۲۴۰ میلیلیتر) کاهش دهید و تغییرات را بررسی کنید.
آب را در دمای اتاق یا کمی خنک بنوشید: از مصرف آب یخزده پرهیز کنید.
آب ساده مصرف کنید: از نوشیدن آب گازدار، یا مخلوط با شکر و شیرینکنندههای مصنوعی خودداری کنید.
از نی استفاده نکنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
دردی که پس از صرفاً نوشیدن آب، ۱۰ تا ۲۰ دقیقه یا بیشتر ادامه پیدا کند، بیشتر با سندرم روده تحریکپذیر مرتبط است. اگر علائم دیگری مانند سوزش سر دل یا تهوع نیز همراه آن باشد، ممکن است نشاندهنده یک بیماری زمینهای دیگر مانند رفلاکس یا زخم معده باشد. در این صورت بهتر است از یک پزشک عمومی یا متخصص گوارش وقت بگیرید.
علائم زیر «نشانههای هشداردهنده» هستند و باید سریع تشخیص داده شوند. اگر موارد زیر را دارید حتماً با پزشک خود صحبت کنید:
. علائم ساعتها ادامه دارند.
. درد شدید است.
. در بلع مشکل دارید یا احساس میکنید مایع هنگام پایین رفتن «گیر میکند».
. در حال کاهش وزن شدید هستید و علت آن را نمیدانید.
. دچار استفراغ میشوید.
. معده شما هر روز درد میگیرد.
نکات کلیدی
درد معده پس از نوشیدن آب نسبتاً شایع است و میتواند به دلایلی مانند نوشیدن خیلی سریع، نوشیدن آب بسیار سرد یا مصرف مقدار زیادی آب در یک نوبت رخ دهد.
بیماریهایی مانند سندرم روده تحریکپذیر یا رفلاکس اسید معده میتوانند احتمال بروز این ناراحتی را افزایش دهند.
نوشیدن آرامِ مقادیر کمتر آب با دمای اتاق میتواند کمککننده باشد.
این احساس درد معمولاً باید ظرف چند دقیقه برطرف شود. اگر درد ماندگار شد، حتماً برای مشورت با پزشک وقت ملاقات بگیرید.
پیام شما به ما