در شرایط بحرانی و پرالتهاب، فشارهای روانی و استرسهای ناشی از جنگ و ناآرامیها تنها بر روح و روان انسانها سایه نمیاندازد، بلکه جسم و بهویژه پوست انسان را نیز بهعنوان وسیعترین عضو بدن، تحت تأثیر قرار میدهد. بروز خشکیهای مزمن، التهاب، خارش و عفونتهای پوستی از جمله پیامدهای شایع قرار گرفتن در معرض استرسهای شدید است. با این حال، کارشناسان معتقدند با بهرهگیری از آموزههای غنی طب ایرانی میتوان از این آسیبها پیشگیری کرد و اثرات مخرب روانی بر جسم را به حداقل رساند.
در همین رابطه، دکتر محمدمهدی پرویزی، دانشیار و عضو هیأت علمی گروه طب ایرانی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در گفتگویی به بررسی ابعاد این موضوع پرداخته و راهکارهای کاربردی طب سنتی را برای عبور از این بحرانهای جسمی و روانی ارائه داده است.
پوست؛ سیستم هشداردهنده و دفعکننده بدن
در نگاه طب نوین، پوست اغلب به عنوان یک سد دفاعی فیزیکی شناخته میشود، اما دکتر پرویزی با اشاره به دیدگاه کلنگر طب ایرانی میگوید: «در طب سنتی ایرانی پوست تنها یک پوشش ظاهری نیست، بلکه یکی از مهمترین اعضای بدن محسوب میشود که وضعیت اخلاط چهارگانه یعنی خون، صفرا، سودا و بلغم را بازتاب میدهد و در دفع مواد زائد بدن نقش بسیار مهمی دارد.»
این متخصص طب ایرانی توضیح میدهد که بدن انسان در حالت طبیعی سموم و مواد زائد خود را از طریق ادرار یا مدفوع دفع میکند. اما زمانی که به دلیل استرس یا شرایط نامساعد محیطی تعادل اخلاط بر هم بخورد و مسیرهای اصلی دفع مختل شوند، پوست به عنوان یک مسیر اضطراری وارد عمل میشود. این افزایش کارکرد پوست، خود را به شکل عوارضی ناخوشایند مانند کهیر، جوشهای چرکی، خارشهای کلافهکننده یا عفونتهای پوستی نشان میدهد.
غلبه صفرا و سودا؛ ارمغان تلخ اضطراب و بیخوابی
شرایط جنگی و بحرانهای اجتماعی با خود اضطراب، بیخوابی و گاه قرار گرفتن در معرض آلودگیهایی نظیر گرد و غبار را به همراه دارند. دانشیار دانشگاه علوم پزشکی شیراز در تشریح مکانیسم اثر این عوامل بر پوست میگوید: «استرس و فشارهای روانی ناشی از شرایط جنگی میتواند باعث غلبه "صفرا" و افزایش حرارت درونی بدن شود که نتیجه مستقیم آن خشکی و التهاب پوست است.»
وی در ادامه میافزاید: «از سوی دیگر بیخوابی، اضطراب مدام و تماس مستمر با گرد و غبار، زمینه غلبه "سودا" و افزایش غلظت خون را فراهم میکند. این غلظت خون به نوبه خود به بروز مشکلات پوستی میانجامد.»
بر همین اساس، درمانهای موضعی (مانند پمادها و کرمها) در طب ایرانی کافی دانسته نمیشوند؛ بلکه تاکید اصلی بر «اصلاح مزاج کلی بدن» و باز کردن مسیرهای طبیعی دفع مواد زائد است.
سپر محافظتی برای گروههای آسیبپذیر: کودکان و سالمندان
در هر بحرانی، کودکان و سالمندان به دلیل ضعف سیستم ایمنی و حساسیتهای فیزیولوژیک بیشترین آسیب را میبینند. پرویزی برای مراقبت از این دو گروه سنی توصیههای ویژهای دارد:
کودکان: پوست کودکان بسیار حساس است و در شرایط سخت که امکان تعویض به موقع لباس یا پوشک فراهم نیست، به سرعت دچار التهاب و جوش میشود. طب ایرانی توصیه میکند پس از هر بار شستشو، از روغن زیتون بکر یا روغن بادام شیرین برای چرب کردن پوست کودک استفاده شود تا سد دفاعی پوست تقویت گردد.
سالمندان: خستگی پاها و عفونتهای قارچی از مشکلات شایع سالمندان در شرایط بحرانی است. ماساژ کف پا با محلول رقیقشده سرکه سیب و آب (به نسبت مساوی) یک راهکار عالی برای پیشگیری از قارچ است. همچنین قرار دادن پاها در آب ولرم حاوی جوشانده بابونه یا بنفشه میتواند به طور معجزهآسایی حرارت اضافی بدن را کاهش داده و آرامش را به سالمندان بازگرداند.
نقش تغذیه و گیاهان دارویی در عبور از بحران
تغذیه همواره خط اول پیشگیری در طب ایرانی است. مصرف میوهها و سبزیجات تازه در زمان استرس به شدت توصیه میشود. با این حال، معجزهگرهای کوچکتری هم وجود دارند.
دکتر پرویزی به مصرف روزانه خاکشیر و تخم شربتی خیسخورده اشاره میکند و میگوید: «این ترکیبات به دلیل خاصیت خنککنندگی و کمک به تصفیه خون، میتوانند از درون بدن از بروز جوشها و التهابات پوستی جلوگیری کنند.»
همچنین، استفاده از دمنوشهای آرامبخش میتواند چرخه استرس-بیماری را بشکند. نوشیدن دمنوشهایی نظیر گل سرخ، بیدمشک، بابونه، بنفشه و بهلیمو، علاوه بر تقویت سیستم ایمنی، موجب آرامش اعصاب شده و اثرات مخرب استرس بر پوست را خنثی میکنند. البته مصرف گیاهان دارویی همواره باید با مشورت متخصصین این حوزه صورت گیرد.
آرامش روان، کلید طلایی سلامت جسم
گزارشها و یافتههای طب سنتی همگی بر یک اصل بنیادین استوارند: پیوند ناگسستنی جسم و روان. دکتر پرویزی در پایان صحبتهای خود به نکتهای کلیدی اشاره میکند: «در طب سنتی بسیاری از بیماریهای پوستی ریشه در غم و اندوه دارند.»
برای حفظ سلامت در روزهای پرالتهاب، ایجاد یک فضای آرام در خانه ضروری است. رایحهدرمانی با استفاده از عطرهای طبیعی و آرامبخشی مانند گلاب یا اسطوخودوس میتواند معجزه کند. و در نهایت، مهمترین توصیه روانشناختی-طبی برای این روزها، پرهیز از دنبال کردن بیش از حد اخبار منفی است؛ چرا که آرامش ذهن، اولین و مهمترین دارو برای داشتن بدنی سالم و پوستی شاداب است.
پیام شما به ما