۲۰ روزی است که تیتر اخبار، صدای تحلیلگران و چک کردن مداوم شبکههای اجتماعی به بخش اصلی زندگی ما تبدیل شده است. جنگ بار روانی سنگینی روی دوش جامعه گذاشته است. در چنین فضایی، صحبت از عید و نوروز شاید در نگاه اول یک دلخوشی فانتزی به نظر برسد؛ اما علم روانشناسی و تجربه تاریخی نشان میدهد که در روزهای پرالتهاب، حفظ آیینهای جمعی نه یک انتخاب تفریحی، بلکه یک «ضرورت کاربردی» برای حفظ سلامت روان است.
ما در این گزارش بررسی میکنیم که چگونه میتوانیم از ظرفیت نوروز برای مدیریت استرس خود و خانوادهمان در این روزها استفاده کنیم.
چرا مغز ما در روزهای ملتهب به نوروز نیاز دارد؟
بر اساس مقالات منتشر شده توسط انجمن روانشناسی در زمانهایی که جامعه با عدم قطعیت (Uncertainty) و اخبار استرسزا مواجه است، مغز انسان دچار فرسودگی میشود. راهکار علمی برای مقابله با این فرسودگی، پناه بردن به «روتینها و آیینهای آشنا» است.
تجربه زیسته ایرانیان در دهه شصت نیز همین موضوع را تایید میکند. در طول هشت سال جنگ، زندگی در شهرها متوقف نشد. مردم همچنان سبزه میکاشتند و دید و بازدیدهای ساده را حفظ میکردند. این پافشاری بر جریان زندگی، نوعی مکانیزم دفاعی برای حفظ انسجام اجتماعی و جلوگیری از فروپاشی روانی جامعه بود. نوروز به مغز ما پیام میدهد که «زندگی با تمام سختیها، همچنان فرمولها و زیباییهای خودش را دارد.»
راهکارهای کاربردی: چگونه نوروز را در این شرایط اجرا کنیم؟
برای اینکه نوروز امسال متفاوت باشد، باید روی جنبههای عملی و روانشناختی آن تمرکز کنیم.
خانهتکانی به عنوان «تخلیه هیجانی» و بازیابی کنترل
وقتی اخبار بیرونی از کنترل ما خارج است، مغز دچار اضطراب میشود. مرتب کردن کمدها، دور ریختن وسایل اضافی و تمیز کردن محیط فیزیکی، در علم روانشناسی یک تکنیک برای «بازپسگیری حس کنترل» است. فعالیت فیزیکیِ خانهتکانی به کاهش سطح کورتیزول (هورمون استرس) کمک کرده و ذهن را از نشخوار فکری درباره اخبار دور میکند.
اگر هنوز دستی به خانه نکشیدهاید باز هم دیر نشده، تا فردا فرصت مرتب کردن خانه و استقبال سال جدید را دارید.
کاشت سبزه به جای چک کردن گوشی (تمرین ذهنآگاهی)
دست زدن به خاک، آب دادن به بذرها و تماشای رشد روزانه آنها، یکی از قویترین تمرینهای ذهنآگاهی (Mindfulness) است. به جای اینکه هر یک ساعت اخبار را رفرش کنید، روزی چند دقیقه را به مراقبت از سبزهها اختصاص دهید. این کار به خصوص برای آرامش روانی کودکان بسیار موثر است و به آنها نشان میدهد که رشد و زندگی متوقف نمیشود.
تمرکز بر «ارتباط» به جای «تشریفات»
با توجه به شرایط اقتصادی و روانی جامعه، امسال بهترین زمان برای حذف کامل تشریفات است. نیازی به خریدهای سنگین یا سفرههای پرهزینه نیست. کاربرد نوروز امسال، فقط «دور هم بودن» است. یک چای ساده با همسایه یا تماس تصویری با اقوامی که نگرانشان هستیم، ترشح اکسیتوسین (هورمون پیوند اجتماعی) را افزایش میدهد که پادزهر مستقیم اضطراب است.
رژیم مصرف اخبار در روزهای تعطیل
قرار نیست بیخیال اتفاقات شویم، اما باید ورودی ذهن را مدیریت کنیم. توافق کنید که در روزهای ابتدایی سال نو، چک کردن اخبار را به دو نوبت در روز (مثلاً صبح و عصر) محدود کنید و در زمان چیدن سفره هفتسین یا دورهمیهای خانوادگی، اینترنت گوشیها را خاموش کنید.
سپر روانی نوروز
نوروز امسال را به چشم یک «جشن بیخیالی» نبینید؛ بلکه آن را به عنوان یک «سپر روانی» در نظر بگیرید. شما با چیدن هفتسین، تمیز کردن خانه و در آغوش گرفتن عزیزانتان، در حال انجام یک اقدام کاملاً کاربردی برای جلوگیری از افسردگی و فرسودگی ذهن خود هستید. ما به این تجدید قوا نیاز داریم تا بتوانیم با ذهنی شفافتر، تصمیمات بهتری برای روزهای پیش رو بگیریم. بهار یک تقویم نیست، یک مهارت برای عبور از روزهای سخت است.
پیام شما به ما