زندگی با اندومتریوز می‌تواند باردار شدن را سخت‌تر کند، اما این به معنای رد شدن کامل بارداری نیست. اندومتریوز در حدود ۱۰٪ زنان در سن باروری رخ می‌دهد و یکی از علل شایع ناباروری است، اما بسیاری از زنان مبتلا موفق به بارداری طبیعی یا با کمک روش‌هایی مانند IVF می‌شوند. در این مطلب به تأثیر اندومتریوز بر باروری، آمار بروز و امیدواری، گزینه‌های درمانی شامل پیشرفت‌های جدید، سبک زندگی کاربردی، ریسک‌های بارداری و نکات مراقبتی می‌پردازیم.

تشخیص زودرس: اولین گام کلیدی برای حفظ باروری

بسیاری از زنان ۷-۹ سال تأخیر در تشخیص دارند، که این تأخیر می‌تواند پیشرفت بیماری و کاهش ذخیره تخمدانی را تسریع کند. اگر علائم زیر را دارید، هرچه زودتر به متخصص زنان یا باروری مراجعه کنید:

درد شدید قاعدگی (دیسمنوره) که با داروهای معمولی کنترل نمی‌شود 

درد لگنی مزمن خارج از دوره 

درد حین رابطه جنسی

مشکلات گوارشی دوره‌ای (اسهال، یبوست یا نفخ شدید در قاعدگی)  

خستگی مزمن یا ناباروری بدون دلیل واضح

روش‌های تشخیص: اولتراسوند واژینال برای شناسایی کیست‌ها یا اندومتریوز عمیق، MRI برای موارد پیچیده و لاپاروسکوپی (استاندارد طلایی تشخیصی/درمانی).

آیا اندومتریوز می‌تواند باعث ناباروری شود؟

بله، اما نه همیشه. مطالعات نشان می‌دهند ۳۰-۵۰٪ زنان مبتلا به ناباروری سطحی از اندومتریوز دارند و ۳۰-۵۰٪ زنان با اندومتریوز با چالش باروری مواجه می‌شوند. با این حال، تخمین زده می‌شود که ۶۰ تا ۷۰ درصد زنان مبتلا به اندومتریوز، بدون نیاز به مداخلات پیچیده، موفق به بارداری می‌شوند.

مکانیسم‌های تأثیر بر باروری:

افزایش التهاب: التهاب باعث می‌شود که اسپرم و تخمک نتوانند به درستی همدیگر را ملاقات کنند یا جنین نتواند به درستی در رحم لانه‌گزینی کند. همچنین می‌تواند بر سلامت و عملکرد تخمک‌ها تأثیر بگذارد.

زخم‌های تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ: زخم‌ها می‌توانند تغییرات ساختاری ایجاد کنند، مانند خمیدگی یا انسداد در لوله‌های فالوپ، که مانع رسیدن اسپرم به تخمک می‌شود.

چسبندگی‌ها در اعضای بدن: اندومتریوز می‌تواند ساختارهای اعضای مختلف مانند مثانه، تخمدان‌ها و بخش‌هایی از روده بزرگ را به هم بچسباند. این چسبندگی‌ها می‌توانند در راه بارداری اختلال ایجاد کنند.

آسیب به اسپرم: زمانی که اندومتریوز دارید، محیط درون پرده صفاقی، غشای پوشاننده شکم و لگن، می‌تواند به اسپرم آسیب برساند.

کاهش تعداد تخمک‌ها: کیست‌های تخمدانی مرتبط با اندومتریوز (اندومتریوما) می‌توانند ذخیره تخمدانی شما را کاهش دهند، به این معنا که تعداد تخمک‌های باقی‌مانده در تخمدان‌ها ممکن است کمتر باشد.

آیا می‌توان با وجود اندومتریوز به‌طور طبیعی باردار شد؟

اگر اندومتریوز دارید، نباید تا زمانی که می‌خواهید باردار شوید برای مشورت با پزشک منتظر بمانید. این بیماری مزمن می‌تواند حتی پس از درمان دوباره بازگردد و برخی از گزینه‌های درمانی می‌توانند با باروری تداخل داشته باشندبرخی از زنان مبتلا به اندومتریوز می‌توانند باردار شوند، در حالی که دیگران در باردار شدن دچار مشکل هستند و گاهی اوقات، بارداری ممکن نیست.

همه چیز بستگی به این دارد که اندومتریوز چگونه بر اندام‌های تولید مثل شما تأثیر گذاشته است و این موضوع برای هر فرد متفاوت است.

وقتی درباره درمان‌های جراحی برای اندومتریوز صحبت می‌کنیم، به تمایل شما برای باروری آینده نیز توجه می‌کنیم. اغلب اوقات می‌توانیم نواحی اندومتریوز را برش دهیم (یا به‌طور جراحی حذف کنیم) اما رحم، لوله‌های فالوپ و تخمدان‌ها را حفظ کنیم.

علاوه بر این، اگر شما با اندومتریوز زندگی می‌کنید اما تخمدان‌ها هنوز می‌توانند تخمک تولید کنند، ممکن است بتوانید با استفاده از لقاح خارج رحمی (IVF) به‌طور موفقیت‌آمیز باردار شوید. در این روش، لقاح در محیط کنترل‌شده آزمایشگاهی انجام می‌شود تا جنین از اثرات سوء مایع صفاقی ملتهب در امان بماند.

چه زمانی باید برای بارداری کمک بگیرید؟

هرچه زودتر، بهتر. اگر اندومتریوز دارید، نباید تا زمانی که می‌خواهید باردار شوید برای مشورت با پزشک منتظر بمانید. این بیماری مزمن می‌تواند حتی پس از درمان دوباره بازگردد و برخی از گزینه‌های درمانی می‌توانند با باروری تداخل داشته باشند. بنابراین اگر با اندومتریوز تشخیص داده شده‌اید و فکر می‌کنید ممکن است در آینده بخواهید باردار شوید، مهم است که این موضوع را از همان ابتدا با پزشکتان در میان بگذارید.

پزشک شما باید از علائم و اولویت‌های شما آگاه باشد تا بتواند درمان مناسبتان را توصیه کند. آنها شما را بر اساس اولویت‌هایتان، یعنی باروری در مقابل درد و میزان پیشرفت بیماری راهنمایی خواهند کرد.

گزینه‌های درمانی

درمان اندومتریوز در سال‌های اخیر پیشرفت زیادی کرده است و به پزشکان این امکان را می‌دهد که درمان را بهتر مطابق با نیازها و اهداف شما تنظیم کنند.

سرکوب هورمونی یا برخی از انواع قرص‌های پیشگیری از بارداری می‌توانند بیماری را تحت کنترل درآورده و درد را کاهش دهند؛ اما در حین استفاده از این داروها نمی‌توانید باردار شوید، بنابراین اگر بارداری اولویت فوری شماست، نباید این درمان‌ها بخشی از برنامه درمانی‌تان باشند.

اگر بیمار از درد ناشی از اندومتریوز رنج می‌برد و قصد بارداری دارد، اغلب زودتر به مداخله جراحی روی می‌آوریم چون گزینه‌های دارویی با برنامه‌های باروری آنها سازگار نیستند.

درمان جراحی اندومتریوز شامل برداشتن هر چه بیشتر ضایعات ممکن است. این می‌تواند درد شما را تسکین دهد و شانس بارداری شما را افزایش دهد. اما جراحی‌های مکرر می‌توانند منجر به تشکیل بافت اسکار در اعضای تولید مثل شما شوند که ممکن است در آینده مشکلاتی برای بارداری ایجاد کند.

پزشک شما می‌تواند به شما کمک کند تا مزایا و معایب همه این گزینه‌ها را بسنجید.

سبک زندگی و تغذیه: نقش مهم در بهبود باروری

رژیم ضدالتهابی و فعالیت بدنی می‌تواند التهاب را کاهش دهد، هورمون‌ها را متعادل کند و باروری را بهبود ببخشد.

تغذیه پیشنهادی: رژیم مدیترانه‌ای (میوه، سبزیجات، ماهی چرب برای امگا-۳، زیتون، مغزها). کاهش گوشت قرمز و فرآوری‌شده و کافئین زیاد. ویتامین D، E، C و پروبیوتیک‌ها التهاب را کم می‌کنند.  

ورزش: فعالیت متوسط (پیاده‌روی، حرکات کششی، شنا) ۳۰-۶۰ دقیقه روزانه درد را کاهش می‌دهد، استرس را کم می‌کند و باروری را بهبود می‌بخشد. ورزش شدید ممکن است در موارد پیشرفته مناسب نباشد.  

وزن و استرس: حفظ شاخص توده بدنی(BMI) بین ۱۸.۵ تا ۲۴.۹ و مدیریت استرس مهم است.

خواب کافی: ملاتونین (هورمون خواب) یک آنتی‌اکسیدان قوی است که به کیفیت تخمک در زنان مبتلا به اندومتریوز کمک می‌کند.

با متخصص تغذیه مشورت کنید؛ تغییرات کوچک (مثل اضافه کردن امگا-۳) می‌تواند تفاوت ایجاد کند.

بارداری و اندومتریوز: چه انتظاری باید داشته باشید؟

اگر اندومتریوز دارید و آماده‌اید برای باردار شدن تلاش کنید، فوراً با پزشک خود مشورت کنید. برنامه درمانی شما بستگی به عواملی مانند:

سن شما

مدت زمانی که در تلاش برای باردار شدن بوده‌اید

شدت اندومتریوز

اگر فکر می‌کنید ممکن است اندومتریوز داشته باشید اما هنوز تشخیص داده نشده‌اید، بهترین کار این است که به دنبال تشخیص بروید و درمان را آغاز کنید. این امر به‌ویژه اگر در نهایت قصد دارید فرزند داشته باشید، اهمیت دارد.

اگر آن را زود تشخیص ندهیم و درمان نکنیم، بیماری می‌تواند پیشرفت کند و رسیدن به بارداری در آینده را سخت‌تر یا غیرممکن کند. پس، هر برنامه درمانی، متناسب با مسیر منحصر به فرد سلامت تولید مثل شما، مدیریت درد و کیفیت زندگی‌تان است.

کاملاً طبیعی است که وقتی با یک بیماری مزمن مانند اندومتریوز زندگی می‌کنید، ایده تشکیل خانواده ممکن است نگران‌کننده به نظر برسد. اما پیشرفت‌های مراقبت از اندومتریوز به این معناست که شما گزینه‌هایی دارید و این یعنی بارداری ممکن است؛ حتی اگر بخواهید راهی طولانی‌تر برای رسیدن به آن طی کنید.