سندرم آلیس در سرزمین عجایب (AIWS) یک اختلال نادر مرتبط با مغز است که به دلیل اختلال در توانایی مغز در پردازش ورودیهای حسی، نحوهٔ ادراک شما از بدنتان، دنیای اطرافتان، یا هر دوی آنها تغییر میکند. این وضعیت که نامش را از یک داستان مشهور کودکانه گرفته است، یک بیماری نادر است که باعث میشود اشیا بزرگتر یا کوچکتر از اندازهٔ واقعیشان دیده یا احساس شوند. این سندرم میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد که بسیاری از آنها موقتی یا قابل درمان هستند.
به نظر میرسد این سندروم بیشتر در کودکان شایع باشد؛ بهطوریکه برخی پژوهشها نشان میدهند نزدیک به دو سوم موارد در افراد زیر ۱۸ سال رخ میدهد. علاوه بر کودکان، احتمال بروز AIWS در افرادی که برخی بیماریهای مرتبط با مغز دارند نیز بیشتر است.
چقدر شایع است؟
به نظر میرسد AIWS نادر باشد. بخشی از این موضوع به این دلیل است که پژوهشهای محدودی دربارهٔ میزان شیوع آن وجود دارد. برخی تحقیقات موجود نشان میدهند که تا ۳۰٪ از نوجوانان دورههای کوتاهی از علائم آن را تجربه میکنند، اما این امار قطعی نیست و علائم اغلب کوتاهمدت است. برای تأیید این موضوع و مشخص شدن علت آن، پژوهشهای بیشتری لازم است.
یکی از دلایل کمبود تحقیقات دربارهٔ این سندرم این است که این وضعیت تقریباً همیشه موقتی است. بسیاری از شرایطی که باعث آن میشوند نیز کوتاهمدت هستند، بنابراین اثرات AIWS دوام زیادی ندارند. از سال ۱۹۵۵ تا ۲۰۱۶، کمتر از ۲۰۰ مورد به اندازهای طولانی و شدید بودهاند که نیاز به توجه مستقیم پزشکی داشته باشند.
کارشناسان همچنین دربارهٔ معیارها و علائم دقیق این وضعیت اتفاق نظر ندارند. در حال حاضر، معیارهای پذیرفتهشدهای برای سندرم آلیس در سرزمین عجایب وجود ندارد، بنابراین ارائهدهندگان خدمات درمانی معمولاً از قضاوت حرفهای خود برای تصمیمگیری دربارهٔ تشخیص آن استفاده میکنند. به دلیل همهٔ این عوامل، متخصصان بر این باورند که این وضعیت اغلب کمتر از حد واقعی یا بهاشتباه تشخیص داده میشود.
علائم ایجاد آن چیست؟
علائمی که در سندرم آلیس در سرزمین عجایب رخ میدهند، به دو دستهٔ اصلی تقسیم میشوند: علائم مربوط به خودادراکی و علائم مربوط به ادراک دیداری. افراد ممکن است هر دو نوع علامت را تجربه کنند، اما علائم ادراک دیداری بسیار شایعتر هستند.
علائم خودادراکی
مغز شما وظیفهٔ پایش و مدیریت عملکردهای بدن را بر عهده دارد. این موضوع بسیار مهم است، زیرا به حفظ ایمنی و سلامت شما کمک میکند. با این حال، گاهی ممکن است این توانایی دچار اختلال شود؛ اتفاقی که در علائم خودادراکی AIWS رخ میدهد. این علائم شامل موارد زیر هستند:
تغییر در درک بدن: این حالت میتواند باعث شود بخشی از بدن بیش از حد بزرگ احساس شود یا بیش از حد کوچک احساس شود. همچنین ممکن است کل بدن بهطور غیرعادی بسیار بلند یا بسیار کوتاه احساس شود.
بیگانگی از واقعیت: نوعی گسست یا تجزیهٔ روانی است که در آن فرد احساس میکند از دنیای اطراف خود جدا شده است.
بیگانگی از خود: این نوع گسست باعث میشود فرد احساس کند از بدن، افکار یا احساسات خود جدا شده است. برخی افراد این حالت را بهصورت تماشای زندگی خود از دید سومشخص توصیف میکنند؛ گویی از بالای شانهٔ خود یا از بیرونِ بدنشان به خود نگاه میکنند.
احساس دوپاره بودن بدن: این حالت که دوگانگی جسمی روانی نام دارد، معمولاً بهصورت احساسی توصیف میشود که انگار بدن فرد بهطور عمودی به دو نیمه تقسیم شده است. در این وضعیت، نیمهٔ چپ و راست بدن جدا از هم احساس میشوند، اما فرد همچنان هر دو را حس میکند.
اختلال در حس زمان: این علامت توانایی قضاوت دربارهٔ گذر زمان را تغییر میدهد. افرادی که آن را تجربه میکنند ممکن است احساس کنند زمان متوقف شده است، یا اینکه زمان بسیار کندتر یا بسیار سریعتر از حالت عادی میگذرد. مثلا نوجوانی در حال خواندن کتابی در اتاق خود است. او تمرکز زیادی دارد و فکر میکند فقط چند دقیقه است که در حال خواندن بوده؛ اما وقتی به ساعت نگاه میکند، متوجه میشود چند ساعت از زمانی که شروع به خواندن کرده، گذشته است.
علائم ادراک دیداری
شایعترین علائم سندرم آلیس در سرزمین عجایب مربوط به ادراک دیداری هستند؛ یعنی علائمی که بر نحوهٔ دیدن اشیای اطراف تأثیر میگذارند. این علائم شامل موارد زیر میشوند:
یکی از شایعترین محرکهای این سندرم در کودکان، تب بالا ناشی از عفونتهای ویروسی یا باکتریایی استتغییر در اندازه: اشیا ممکن است بزرگتر یا کوچکتر از اندازهٔ واقعی خود دیده شوند.
تغییر در فاصله: اشیا ممکن است نزدیکتر یا دورتر از آنچه واقعاً هستند به نظر برسند.
تغییر همزمان در اندازه و فاصله: اشیا ممکن است کوچکتر دیده شوند و در عین حال طوری به نظر برسد که در حال دور شدن هستند.
کوچکتر دیده شدن افراد نسبت به واقعیت: این حالت لیلیپوتیسم نام دارد (آدمها کوتوله و بسیار کوچک دیده میشوند). نام این اصطلاح از ساکنان خیالی و بسیار کوچک جزیرهٔ لیلیپوت گرفته شده است که در رمان «سفرهای گالیور» نوشتهٔ جاناتان سویفت در سال ۱۷۲۶ توصیف شدهاند.
تغییر در ظاهر اشیا: اشیا ممکن است تغییر شکل دهند. خطوط صاف میتوانند موجدار یا پیچخورده دیده شوند و خطوطی که بهصورت عمودی یا افقی تراز هستند، ممکن است کج یا مایل به نظر برسند.
عوامل ایجاد آن چیست؟
ابتدا این را بگوییم که مشاهده علائم این سندرم نباید باعث نگرانی افراطی شود و لزوماً به معنای وجود تومور مغزی و دیگر بیماریهای خطرناک نیست. تشخیص نهایی همیشه با پزشک است.
کارشناسان دقیقاً نمیدانند چرا سندرم آلیس در سرزمین عجایب رخ میدهد، اما میدانند که شرایط و عوامل متعددی میتوانند باعث بروز آن شوند. یکی از شایعترین محرکهای این سندرم در کودکان، تب بالا ناشی از عفونتهای ویروسی یا باکتریایی است. بسیاری از افراد بزرگسال خاطرات مبهمی از دوران کودکی دارند که در شبهای تبدار، اشکال هندسی (مثل دایرهها یا کرهها) ناگهان بزرگ میشدند یا اتاق تحریفشده به نظر میرسید؛ دقیقاً همان تجربیات مشترکی که اخیراً در ویدیوهای وایرال شبکههای اجتماعی به اشتراک گذاشته شده!
علل احتمالی شامل موارد زیر هستند (و به اینها محدود نمیشوند) :
میگرن: یکی از شایعترین راههای بروز این سندرم اورای میگرنی است و میتواند با انواع دیگر سردردها، مانند سردردهای خوشهای و میگرن شکمی، نیز رخ دهد.
عفونتها: عفونتهای باکتریایی و ویروسی از شایعترین علل ایجاد این سندرم هستند. برخی از عفونتهایی که احتمال بیشتری دارند باعث آن شوند عبارتاند از: ویروس اپشتین بار (EBV)، آنفلوانزای نوع A یا H۱N۱، واریسلا (ویروسی که باعث آبلهمرغان و زونا میشود)، تب تیفوئید، بیماری لایم و مخملک. این عفونتها شایعترین علت AIWS در کودکان به شمار میروند.
تشنجها: افرادی که دچار اختلالات مرتبط با تشنج هستند (بهویژه صرع) ممکن است این سندرم را تجربه کنند.
برخی انواع سکتهٔ مغزی: قطع ناگهانی جریان خون میتواند نواحیای از مغز را که مسئول خودادراکی و ادراک دیداری هستند دچار اختلال کند.
اختلالات سلامت روان: از جمله اسکیزوفرنی، اختلال اسکیزوافکتیو، اختلالات افسردگی و موارد مشابه.
داروها: از جمله داروهای موجود در شربتهای رایج سرفه مانند دکسترومتورفان یا دیهیدروکدئین، داروهای آسم مانند مونتهلوکاست و داروهای ضدتشنج مانند توپیرامات.
مواد روانگردان و استنشاقی: از جمله مواد توهمزا مانند LSD و مواد استنشاقی مانند تولوئن.
تومورهای مغزی (از جمله سرطانها)
بیماریهای تحلیلبرندهٔ مغز: گزارشهایی از بروز سندرم آلیس در بیماریهایی مانند بیماری کروتزفلد یاکوب وجود دارد، اما این مورد بسیار نادر است.
آیا واگیردار است؟
خیر، واگیردار نیست. اگرچه ممکن است همراه با عفونتهایی رخ دهد که از فردی به فرد دیگر منتقل میشوند (مانند آنفلوانزا)، اما این عفونتها تنها علت بروز این سندرم نیستند.
چه آزمایشهایی برای تشخیص این وضعیت انجام میشوند؟
محتملترین آزمایشهایی که در بررسی این سندرم به کار میروند شامل موارد زیر هستند:
آزمایشهای تصویربرداری:
رایجترین آنها اسکن توموگرافی کامپیوتری (CT) یا تصویربرداری با تشدید مغناطیسی (MRI) است. این آزمایشها میتوانند تغییرات ساختاری یا مشکلات دیگر در مغز را که ممکن است باعث سندرم آلیس شوند، نشان دهند.
نمونهگیری از مایع نخاعی (پونکسیون کمری) :
لایهای نازک از مایع مغزی نخاعی (CSF) مغز و نخاع را احاطه کرده و هنگام حرکت از آنها محافظت میکند. آزمایشهای آزمایشگاهی میتوانند نشانههای عفونت را در CSF بررسی کنند و به تشخیص عفونتی که موجب سندرم آلیس شده است کمک نمایند.
الکتروانسفالوگرام (EEG):
این آزمایش فعالیت الکتریکی مغز را بررسی میکند و یکی از آزمونهای کلیدی برای تشخیص بیماریهای مرتبط با مغز مانند تشنج و صرع است.
پتانسیلهای برانگیختهٔ بینایی:
این آزمایش چشمها و سیگنالهایی را که به مغز ارسال میکنند بررسی میکند تا اطمینان حاصل شود که چشمها و عصبهای بینایی (که چشمها را به مغز متصل میکنند) بهدرستی کار میکنند.
چگونه درمان میشود و آیا درمان قطعی دارد؟
شایعترین روش درمان این سندرم، درمان عامل زمینهای ایجادکنندهٔ آن است.
چه مدت طول میکشد؟
مدت زمان سندرم آلیس بسته به علت آن متفاوت است. این وضعیت معمولاً موقتی است و در بسیاری از علل شایع، دورههای آن فقط چند دقیقه یا چند ساعت طول میکشند. با این حال، برخی عوامل و بیماریها میتوانند باعث طولانیتر شدن آن شوند.
پیام شما به ما