مروری بر سوانح هوایی در ایران یك بار دیگر سقوط هواپیما در ایران، جمعی از هموطنان ما را عزادار كرد و توجه افكار عمومی را به سوی صنعت هواپیمایی كشور معطوف ساخت. هر چند به دلیل تأخیرهای وقت و بی وقت، این صنعت همیشه مورد توجه رسانه ها و مردم است. در این نوشتار تاریخچه سوانح هوایی برای هواپیماهای مسافری ایران در سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی را می آوریم. با اینكه در سال های گذشته سقوط هواپیماهای توپولف سهم عمده ای از سوانح را به خود اختصاص داده اما بازخوانی این تاریخچه تلخ، نشان می دهد سهم هواپیماهای غربی در سقوط ها تقریبا برابر با هواپیماهای شرقی است. از 31 خرداد 59 كه اولین سانحه هوایی ثبت شده در تاریخچه ما به وقوع پیوست تا 24 تیرماه 88 كه آخرین آن حادث شد 4 فروند هواپیمای توپولف سقوط كرده كه جمعا 449 كشته برجای گذاشته است. در همین مدت 4 فروند از انواع هواپیمای بویینگ در ایران سقوط كرده یا دچار سانحه شده كه جمعا 204 نفر را به كام مرگ فرستاده است. انواع هواپیمای فوكر هم 3 فروند سقوط داشته كه 148 كشته برجای گذاشته اما یك فروند فوكر دچار سانحه شده و تلفات جانی نداشته است. از 31 خرداد 59 كه اولین سانحه هوایی ثبت شده در تاریخچه ما به وقوع پیوست تا 24 تیرماه 88 كه آخرین آن حادث شد 4 فروند هواپیمای توپولف سقوط كرده كه جمعا 449 كشته برجای گذاشته است. در این سال ها 2 فروند هواپیمای ایلیوشین سقوط كرده كه جمعا 280 نفر كشته شدند. در یكی از این سوانح 276 نفر جان باختند. هواپیمای آنتونوف با 2 سقوط در ایران 53 نفر را به دیار باقی فرستاد. هواپیماهای یاك و ایران 140 هم هر كدام یك سقوط داشته اند كه اولی 30 كشته و دومی 5 كشته برجای نهاد. در جهان به طور كلی 5 شركت هواپیما می سازند كه بویینگ، ایرباس، فوكر، توپولف و آنتونوف نام دارند. غیر از ایرباس كه تنها یك سقوط به دلیل هدف قرار گرفتن توسط ناو آمریكایی وینسنس داشته و سانحه عادی نداشته، محصولات بقیه كمپانی های هواپیماسازی جهان، تعدادی از هموطنان ما را به كام مرگ فرستاده است. یعنی در ایران سانحه ایجاد كرده اند. با این حال ایرباس با 2 سقوط بحث برانگیز در سال 2009 تردیدهای بسیاری را برانگیخت. آن هم هواپیماهایی كه مدرن بودند. سقوط چند فروند بویینگ در سال های پایانی دهه 90 و ابتدای هزاره سوم، موجب لغو برخی قراردادهای خرید این نوع هواپیما شد. بنابراین امكان حادثه برای هر نوع هواپیمایی در جهان وجود دارد با این حال دقت ها را باید افزون كرد تا سوانح تلخ به حداقل برسد. اكنون تاریخچه سوانح هوایی مسافری ایران در طی سال های پس از انقلاب را مرور می كنیم: 1) 31 خرداد 1359- هواپیمای بویینگ 727 ایران ایر كه در مسیر مشهد- تهران پرواز می كرد، سقوط كرده و 128 نفر از سرنشینان آن كشته شدند. 2) 3 خرداد 1370- هواپیمای ایلیوشین- 76 در نزدیكی كرمانشاه سقوط كرد و 4 سرنشین آن جان باختند. 3) 6 اردیبهشت 1371 هواپیمای فوكر- 27 در نزدیكی ساوه سقوط كرد و 39 سرنشین آن كشته شدند. 4) 19 بهمن 1371- هواپیمای توپولف- 154 شركت ایران ایر تور با یك هواپیمای سوخو 24 برخورد كرد كه در این حادثه 134 نفر جان خود را از دست دادند. 5) 24 آبان 1372- هواپیمای آنتونوف 124 در نزدیكی كرمان سقوط كرد و همه 17 سرنشین آن كشته شدند. 6) هواپیمای فوكر 28 كه در مسیر اصفهان- تهران در حركت بود در كوه های كركس نطنز سقوط كرد و همه 66 سرنشین آن جان باختند. 7) 20 خرداد 1375- هواپیمای بویینگ 727 در فرودگاه رشت دچار سانحه شد و در اثر آن 4 نفر كشته شدند. 8) 23 بهمن 1380- هواپیمای توپولف 154 در نزدیكی خرم آباد با كوه برخورد كرد كه در نتیجه 119 سرنشین آن جان خود را از دست دادند. 9) 30 بهمن 1381- هواپیمای ایلیوشین 76 در جنوب شرق ایران سقوط كرد و 276 سرنشین آن كشته شدند. 10) 27 اردیبهشت 1382- هواپیمای یاك 40 از شركت فراز قشم در نزدیكی ساری سقوط كرد كه 30 نفر از جمله رحمان دادمان وزیر راه و ترابری، جان خود را از دست دادند. 11) 21 بهمن 1382- هواپیمای فوكر 50 در هنگام فرود آمدن در فرودگاه شارجه به زمین برخورد كرد و 43 نفر جان باختند. 12) 1 اردیبهشت 1384- یك هواپیمای بویینگ 707 مسیر كیش- تهران در رودخانه كن سقوط كرد كه یك نفر كشته شد. 13) 10 شهریور 1385- یك هواپیمای توپولف 154 در فرودگاه مشهد سقوط كرد. 28 نفر از 148 مسافر آن جان باختند و 50 نفر هم زخمی شدند. این هواپیما از بندرعباس وارد فرودگاه مشهد می شد. 14) 6 آذر 1385- هواپیمای آنتونوف 74 در فرودگاه مهرآباد سقوط كرد كه 36 نفر كشته و دو تن زخمی شدند. 15) 3 شهریور 1387- سقوط هواپیمای بویینگ 737 ایرانی در اجاره شركت آتیك ایر قرقیزستان كه 70 كشته برجای گذاشت. این هواپیما 90 سرنشین داشت. 16) 27 بهمن 1387- هواپیمای ایران 140 در حوالی فرودگاه شاهین شهر اصفهان سقوط كرد و همه 5 سرنشین آن كشته شدند. در همین مدت چندین سانحه هوایی برای هواپیماهای نظامی- ترابری اتفاق افتاده كه ده ها كشته برجای گذاشته است. از جمله سانحه 15 آذر 1384 كه در پی سقوط هواپیمای سی- 130 ارتش در تهران 110 نفر از جمله تعدادی خبرنگار جان خود را از دست دادند. از 31 خرداد 59 تا 24 تیرماه 88 تعداد 5 سانحه برای هواپیماهای سی-130 رخ داده كه یكی از آنها در بالا آمد. در 4 حادثه دیگر كه به ترتیب در 7 مهر 1360 ، 11 آبان 1365 ، 23 اسفند 1375 و 13 بهمن 1378 به وقوع پیوست جمعا 272 نفر جان خود را از دست داده اند. همچنین تاكنون 2 فروند هواپیمای فالكن- 20 متعلق به ارتش و سپاه سقوط كرده كه در دومین حادثه احمد كاظمی؛ فرمانده نیروی زمینی سپاه و تعدادی از فرماندهان به شهادت رسیدند. در سقوط هواپیمای جت لاكهید ارتش ایران در نزدیكی اصفهان نیز منصور ستاری فرمانده نیروی هوایی و تعدادی از فرماندهان به شهادت رسیدند. همه 12 سرنشین این هواپیما شهید شدند. آخرین سانحه هوایی مسافری ایران هم در 24 تیر 1388 در حوالی قزوین رخ داد كه هواپیمای توپولف 154 مسیر تهران- ایروان سقوط كرد و همه 168 مسافر و خدمه آن جان باختند. تحریم صنعت هواپیمایی ایران یك بحث مهم است اما باید توجه داشت كه همه دلائل سوانح به این مسئله ختم نمی شود بلكه عدم دقت نظر در مسائل فنی هواپیماها و رعایت نكردن استانداردهای ایمنی پرواز هم می تواند فاجعه آفرین باشد. منبع: کیهان تهیه و تنظیم برای تبیان: سعید آقازاده