تاریخچه پیدایش شهرستان بندرگز بندرگز به سبب مناسب بودن موقعیت بندری و جغرافیایی آن و داشتن اسکله های مجهز بارگیری به تدریج فعالیت های بندری آن توسعه و رونق فراوان یافت. در سال 1298 بار دیگر این بندر مورد توجه بیش از پیش دولت قرار گرفت و اقدامات ویژه ای در امر توسعه و گسترش فعالیت های بندری به عمل آمد و با احداث پل گمرک به طول یک و نیم کیلومتر در مدخل دریا موجبات گسترش بیشتر فعالیت های بندری آن فراهم گردید، بطوریکه در آن زمان بندرگز از دومین بنادر مهم شمال ایران و از بنادر معروف و بی نظیر کشور به شمار می رفت. گفتنی است که در آن زمان بندرگز به واسطه داشتن موقعیت خاص اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی روز به روز بر اهمیت آن افزوده می شد و با به وجود آمدن حرفه ها و مشاغل گوناگون و متنوع که خود لازمه پیشرفت آن بود، موجب جذب جمعیت فعال و کارآمد مهاجر از شهر های ایران گردید و با افزایش تدریجی جمعیت اقداماتی نیز در زمینه شهر سازی، احداث خیابان های جدید، ایجاد پارک شهر، تاسیسات، کارخانجات پنبه پاک کنی، شالیکوبی، روغن گیری و سایر تاسیسات دولتی و خصوصی صورت گرفت و با عبور راه آهن سراسری از مدخل شهر و اتمام ساختمان ایستگاه راه آهن در سال ١٣٠٦ شمسی و ارتباط آن با شهرهای بزرگ مسیر راه آهن سراسری موجب شد که این بندر در آن زمان به عنوان یکی از مهمترین بنادر و مراکز ارتباطی و فعالیت های اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی در منطقه جنوب شرقی دریای مازندران محسوب شود. اما این پیشرفت ها بنا به دلایلی دوام چندانی نیافت و دیری نپائید که بنادری مانند بندرانزلی و بندر نوشهر و با اتمام راه آهن سراسری نیز بندر ترکمن گوی سبقت را از بندرگز ربودند تا جائیکه فعالیت های بندری آن بطور کلی قطع و متوقف گردید. از تاریخ پیدایش و بنا بندرگز اطلاع چندان دقیقی در دست نیست، ولی با مراجعه و استناد به برخی از کتاب های تاریخی می توان گفت که بندرگز از قدمتی نسبتاً تاریخی برخوردار است. چنانکه در کتاب عارف دیهیم دار بنیانگذار سلسله صفویه آمده است که شاه اسماعیل صفوی برای تسخیر نواحی شرق دریای خزر تا منطقه خواجه نفس واقع در شمال بندر ترکمن (بندر شاه سابق) پیش رفت و تمام قصبات کنار دریا را اشغال نموده و به هنگام مراجعت از آنجا در بندرگز توقف کرد و به استراحت پرداخت. این مطلب گویای آن است که قدمت تاریخی شهر بندرگز به دوره قبل از شاه اسماعیل صفوی می رسد. از زمان شاه اسماعیل صفوی به بعد تا پایان دوره صفویه، بندرگز دارای تاریخ چندان روشنی نیست و هیچ حادثه و تحول مهمی که قابل گزارش باشد، در آن اتفاق نیفتاده است و از سرنوشت آن اطلاع چندانی نیست. عمده ترین تحولات شهر بندرگز را می توان در زمان کریم خان زند و بعد از آن جست و جو کرد. طبق تحقیقات انجام شده پیشرفت مقدماتی شهر بندرگز در دوره کریم خان زند اتفاق افتاده است. در این دوره بود که نخستین ارتباط دریایی بین ایران و روسیه تزاری پس از گذشت سال ها همجواری از طریق دریای مازندران برقرار گردید. این ارتباط از ناحیه ای "بندرگز فعلی" که در آن زمان به نام کناره نامیده می شد، آغاز و در ابتدا از اهمیت چندانی برخوردار نبود، اما با گذشت زمان به تدریج بر اهمیت آن افزوده شد به طوری که استمرار این ارتباط موجب پیدایش شهر بندری بنام بندرگز در ساحل جنوب شرقی دریای مازندران گردید. البته در آن سالها و به ویژه در اوائل حکومت آقا محمد خان قاجار پیشنهاد ایجاد یک بندر تجاری در ساحل جنوب شرقی دریای خزر جهت داد و ستد و مبادلات بازرگانی بین دو کشور ایران و روسیه چندین بار توسط کشور همسایه شمالی یعنی دولت روسیه تزاری مطرح شده بود. برای رسیدن به این مقصود روس ها بارها اقدام به تصرف این منطقه نمودند، ولی هر بار که اقدام به تسخیر آن می نمودند، با مخالفت و مقاومت شدید دولت ایران روبرو می شدند. تا اینکه در سال ١٧٨١ میلادی یکی از فرماندهان ناوگان روسی بنام کاپیتان و وانویچ موفق شد از آقا محمد خان قاجار امتیاز و اجازه انتخاب و ساخت یک نقطه تجاری در کنار ساحل جنوب شرقی خلیج گرگان را برای بازرگانان روسی کسب نماید. چنین به نظر می رسد که احداث تجارتخانه بین سال های ١٢٤٥-١٢٥٠ هجری یعنی بعد از عقد معاهدات ننگین گلستان و ترکمنچای در دوره فتحعلی شاه صورت گرفته باشد. با احداث تجارتخانه توسط ایران در ساحل بندرگز و اجاره آن به نمایندگی های تجارتی روس بلافاصله روابط تجاری و اقتصادی بین دو کشور ایران و روسیه برقرار گردید. با شروع کشتیرانی اولیه در بندرگز توسط روس ها و افزایش تدریجی جمعیت بر تعداد آلونک های گلی و چوبی آن نیز به تدریج افزوده شد و به دنبال آن کاروانسرائی بزرگ و چند دکان نیز که در دست ارامنه روس بود، بوجود آمد. با به وجود آمدن این اماکن در حقیقت باید گفت که سنگ اصلی بنای شهر بندرگز گذاشته شد که در این هنگام همچنان بنام کناره نامیده می شد. در آن زمان دولت وقت اقدام به اعزام کارشناسان آلمانی و روسی به این محل نمود و پس از انجام بررسی های لازم و با تشخیص اینکه بندرگز مستعد پیشرفت و ترقی بوده و برای برقراری ارتباط و مبادله کالاهای تجاری با کشورهای اروپایی از طریق دریا و کشتیرانی تحقیقا این محل نزدیک ترین و مناسب ترین مکان جهت احداث بندر (اسکله) در قسمت جنوب شرقی دریای مازندران می باشد و احیای آن به سود کشور ایران خواهد بود. قوت گرفتن چنین مقوله ای در بین دولتمردان وقت بلافاصله با توافق دولتین ایران و روسیه تزاری در سال ١٨٥٠ میلادی با احداث یک اسکله چوبی بطول چندین متر فعالیت های بندری و کشتیرانی گسترده و مستحکمتری نسبت به گذشته در بندرگز توسط روسها شروع شد. در این مرحله بود که روابط تجاری بین کشور ایران و کشورهای اروپایی نیز از طریق دریای خزر برقرار گردید. با برقراری روابط مستحکم بین کشور ایران و کشورهای اروپایی بویژه کشور شوروی سابق گروه های مختلف انسانی از خارج و داخل کشور وارد منطقه شدند و به کار تجارت پرداختند. بعد از روسها دومین گروه مهاجر به این منطقه ارمنی ها بودند. هجوم گروه های مهاجر ارمنی به این منطقه موجب افزایش جمعیت و رونق هرچه بیشتر بازار تجارت گردید. با توسعه و گسترش فعالیت های تجاری و مبادلات بازرگانی بین کشور های ایران و شوروی و کشورهای اروپایی، دولت ایران در صدد ایجاد تاسیسات بندری مجهزتر و اسکله های بارگیری بهتر بر آمد و برای انجام این کارها از کاشناسان بلژیکی دعوت و مقدمات توسعه آن فراهم گردید و با فعالیت بلژیکی ها کار ساختمانی تاسیسات بندری آن به پایان رسید. وجه تسمیه بندرگ ز همچنین در مورد وجه تسمیه بندرگز برخی اعتقاد دارند که با توجه به تغییرات نام آن به علت رویش درختچه های گز در زمینه های نیمه شور قسمت شمالی شهر بندر گز و قرار گرفتن شهر در کنار دریای خزر این شهر بنام "بندرجز" معروف گردید و در دوره پهلوی در سال 1316 شمسی کلمه جز که معرب گز می باشد مجددا به گز تبدیل و از آن پس به نام بندرگز نامیده شد.