به چه افرادی اجتماعستیز گفته میشود و به چه افرادی اجتماعگریز؟
«دوست نداری در جمع باشی؟ مطمئنی اجتماعستیز نیستی!؟» در این سالها، یک پدیده در شبکههای اجتماعی رشد خاصی داشته است: دیده شدن بلاگرهایی که ادعای تسلط به اصول روانشناسی را دارند. افرادی بدون تخصص کافی که معمولا اصول روانشناسی را با کمی سلیقهی شخصی بیان میکنند.
همین موضوع هم سبب شده که مخاطبان آنها پس از مدتی به این نتیجه برسند که بر زیر و بم اختلالهای خلقی و روحی مسلط شدهاند. همین هم شده است که با دیدن یک رفتار ساده از افراد اطرافشان، سریع به دنبال تشخیص مشکلات روحی آنان میروند.
جدای از اشتباه بودن این کار، گاهی اصطلاحات را هم در جای نادرست به کار میبرند. مثلا یکی از رایجترین اشتباهات این است که واژهی اجتماعگریزی را معادل اجتماعستیزی میدانند. اما اجتماعگریزی و اجتماعستیزی چه فرقی باهم دارند؟
اجتماعگریزی یا مردمگریزی به چه معناست؟
بیشتر درونگرایان، معمولا این موضوع را تجربه کردهاند که پس از حضور طولانیمدت در جمعهای شلوغ، انرژی و توان لازم برای ادامهی ارتباط را از دست میدهد. حالتی که پس از ترک جمع و کمی استراحت رفع خواهد شد. با اینحال تمایل برخی افراد به اجتناب از تعاملات اجتماعی فراتر از نیاز معمول به تنهایی است و به شکلی پایدار دیده میشود. به این حالت، اجتماعگریزی (Asocial) یا مردمگریزی گفته میشود.
اینکه چرا بعضی افراد اجتماعگریز هستند، دلیل ثابتی ندارد. به صورت کلی، بعضی افراد به دلایلی چون فقدان اعتماد به نفس اجتماعی، اضطراب یا حتی ترجیحات شخصی از موقعیتهای اجتماعی جدید اجتناب میکنند. آنها اغلب ترجیح میدهند که کارها را به تنهایی انجام دهند. همچنین معمولا گفت و گو با افرادی که آنها را نمیشناسند، ترجیح افراد جامعهگریز نیست.
گاهی اجتماعگریزی نشانهای از یک اختلال خلقی یا رفتاری مرتبط مانند اضطراب اجتماعی، اختلال شخصیت اجتنابی یا افسردگی است. گاهی نیز اجتماعگریزی یک ترجیح شخصی است و به اختلالات خلقی و رفتاری ارتباطی ندارد. البته شدت اجتماعگریزی هم معمولا ثابت نیست و در گذر زمان، گاهی کمتر و گاهی بیشتر میشود.
دیدن این نشانهها در افراد اجتماعگریز متداول است:
- در تنهایی احساس راحتی بیشتری دارند.
- میلی به معاشرت (مخصوصا با افراد ناآشنا) ندارند.
- به طور بالقوه در موقعیتهای اجتماعی احساس اضطراب یا کمرویی کنند.
- شروع یا ادامهی گفت و گو برایشان دشوار است.
- از قضاوت اجتماعی میترسند.
- خود را به شدت قضاوت میکنند.
- از نظر اجتماعی ناشی تلقی شوند (یا حداقل خودشان چنین احساسی دارند).
- از جامعه کنارهگیری میکنند.
- مشکلات عزت نفس دارند.
آیا همهی درونگرایان، اجتماعگریز هستند؟
تصور اشتباه دیگری که در فضای مجازی معمولا دیده میشود، این است که درونگرایی (Introversion) را معادل اجتماعگریزی در نظر میگیرند. در صورتی که این موضوع درست نیست.
درونگرایی صفت مقابل برونگرایی است. بر طبق تخمین بعضی منابع، حدود ۳۰٪ تا ۵۰٪ افراد یک جامعه درونگرا هستند. ممکن است که فردی درونگرا، اجتماعگریز هم باشد اما این موضوع برای همهی درونگرایان صدق نمیکند. در واقع بسیاری از درونگرایان، روابط اجتماعی مناسبی دارند و به راحتی در دانشگاه، محل کار یا سایر موقعیتهای اجتماعی حضور پیدا میکنند.
با اینحال بهتر است که در این بخش به استعارهی «باتری اجتماعی بودن» درونگرایان هم اشاره کنیم. بعضی منابع برای بیان تفاوتهای درونگرایان و برونگرایان از یک مفهوم استعاری به نام باتری اجتماعی بودن استفاده میکنند.
در این حالت گفته میشود که باتری اجتماعی برونگرایان با حضور در جمع، پر و پرتر میشود. اما این موضوع دربارهی درونگرایان صدق نمیکند. بیشتر درونگرایان پس از گذراندن زمانی در جمع، خسته میشوند و به عبارتی باتری اجتماعی بودن آنها تخلیه میشود. بنابراین برای شارژ دوباره، به ترک جمع، خلوت کردن با خود و کمی استراحت نیاز دارند. در واقع طبق نظر برخی منابع، کیفیت روابط اجتماعی درونگرایان به میزان پر بودن باتری اجتماعی بودن آنها بستگی دارد.
به چه افرادی اجتماعستیز گفته میشود؟
اختلال شخصیت ضداجتماعی (Antisocial) که معمولا از آن با واژهی اجتماعستیزی نام برده میشود، یک وضعیت سلامت روان است. در این حالت فرد با بیتوجهی کامل نسبت به قوانین، هنجارهای اجتماعی و رفاه دیگران رفتار میکند. به زبان سادهتر، برای افراد اجتماعستیز، هدف، وسیله را توجیه میکند و مهم نیست که برای رسیدن به اهداف شخصی خود، دیگران چه بهایی را بپردازند.
افرادی که به اختلال شخصیت ضداجتماعی یا اجتماعستیزی مبتلا هستند، معمولا چنین نشانههایی دارند:
- نسبت به دیگران احساس دلسوزی واقعی ندارند.
- حفظ روابط برایشان دشوار است.
- روابط را به صورت معاملهای میبینند.
- به طور آشکار هنجارها یا ارزشهای اجتماعی را نادیده میگیرند.
- پرخاشگر، فریبکار و بیملاحظه هستند.
- معمولا پس از انجام رفتارهای هنجارشکنانه، احساس پشیمانی ندارند.
- در اقدامات خشونتطلبانه شرکت میکنند.
- ممکن است که به مصرف مواد مخدر تمایل داشته باشند.
- با افراد یا حیوانات بیرحمانه رفتار میکنند.
- به طرد کردن دیگران علاقه نشان میدهند.
- خود را برتر از دیگران میدانند.
- دستکاری عاطفی دیگران برای رسیدن به خواستههای خود نیز برایشان غیر معمول نیست.
نکته: بروز یا شدت این ویژگیها برای همهی افراد اجتماعستیز یکسان نیست. همچنین بر خلاف عقیدهی رایج، افراد اجتماعستیز درصد بسیار کمی از جامعه را تشکیل میدهند. پس فردی صرفا با داشتن تعدادی از ویژگیهای بالا، اجتماعستیز نیست و تشخیص این اختلال به نظر تخصصی روانشناسان و روانپزشکان بستگی دارد.
چرا اجتماعگریزی با اجتماعستیزی متفاوت است؟
گاهی مواقع افراد اجتماعستیز مانند افراد اجتماعگریز، به تنهایی و دوری از اجتماع تمایل نشان میدهند. اما انگیزهی این افراد از دوری کردن از اجتماع، کاملا با هم متفاوت است.
همانطور که در سطرهای پیشین این مقاله هم دیدیم، رفتار غیراجتماعی به انتخاب فرد برای محدود کردن تعاملات اجتماعی یا اجتناب از حضور در محافل اجتماعی اشاره میکند. در بسیاری از موارد، رفتارهای غیراجتماعی یا مردمگریزانه ناشی از اضطراب اجتماعی است. در این حالت، افراد برای ماندن در منطقهی امن خود از تعاملات اجتماعی دوری میکنند.
البته این امتناع از تعاملات اجتماعی به این معنا نیست که آنها نیازها و حقوق دیگران را نادیده میگیرند. افرادی که نشانههای اجتماعگریزی را از خود بروز میدهند، معمولا از قوانین و هنجارهای اجتماعی پیروی میکنند. در واقع، افراد اجتماعگریز به دنبال آسیب رساندن به جامعه نیستند، بلکه صرفا از بودن در اجتماع خودداری میکنند.
اما این نکته برای افراد اجتماعستیز صادق نیست. بسیاری از افراد اجتماعستیز، مشکلی با حضور در جامعه ندارند بلکه دیگران با حضور آنان دچار چالش میشوند. این افراد معمولا با بیتوجهی عمدی به قوانین، هنجارها و حقوق اجتماعی دیگران شناخته میشوند.
افراد جامعهستیز، به سایرین به چشم وسیلهای برای رسیدن به اهدافشان نگاه میکنند. پس اگر نیازی به دیگران نداشته باشند، به راحتی از برقراری ارتباط با آنها خودداری میکنند. همین موضوع هم سبب میشود که گاهی به نظر اجتماعگریز به نظر برسند.
مروری بر مهمترین شباهتها و تفاوتهای افراد اجتماعگریز و اجتماعستیز
در ادامه تعدادی از مهمترین ویژگیهای افراد اجتماعگریز را با اجتماعستیز با هم مقایسه میکنیم.
| ویژگی |
افراد اجتماعگریز |
افراد اجتماعستیز |
| معاشرت |
داشتن حلقهی دوستی کوچک ولی صمیمی و وفادار |
بیشتر روابطشان بر پایهی تامین منافع و معامله شکل میگیرد. |
| همدلی با دیگران |
توانایی همدلی آنها متفاوت از سایر افراد نیست ولی گاهی به علت اضطراب زیاد و کمرویی، قادر به بروز آن نیستند. |
آنان احساس همدلی واقعی با دیگران ندارند ولی گاهی برای پیشبرد اهداف خود، از بروز احساس همدلی دروغین هم ابایی نشان نمیدهند. |
| رفتار با دیگران |
گاهی به صورت ناخواسته، افراد غیراجتماعی هنجارهای اجتماعی و قوانین ارتباطی را نقض میکنند. ولی قصد آنها از انجام این کارها، ناراحت کردن دیگران نیست. |
افراد ضداجتماعی عمداً هنجارهای اجتماعی را نقض میکنند و هیچ اهمیتی به عواقب یا تأثیر آن بر دیگران نمیدهند. |
| روابط بلندمدت |
افراد غیراجتماعی معمولا برای حفظ دوستیها و روابط عمیق مشکلی ندارند ولی شروع روابط جدید برای آنها دشوار است. |
افراد ضداجتماعی به دلیل عدم توجه به دیگران و رفتار بیملاحظه، به ندرت از پس حفظ روابط خود بر میآیند. |
| نظرشان دربارهی خودشان |
برخی افراد اجتماعگریز، بهویژه اگر اجتماعگریزی آنها با اضطراب اجتماعی همراه باشد، ممکن است عزت نفس پایینتری داشته باشند. |
افراد ضداجتماعی اغلب خود را بسیار بهتر از دیگران میدانند و یک تصویر اغراقآمیز از خود دارند. این امر از طریق تکبر و خودرأی بودن نشان داده میشود. |
| پیروی از قانون |
معمولا از قوانین و مقررات پیروی میکنند. |
هرجا که به نفعشان باشد یا حتی بدون دلیل خاصی، قوانین و هنجارها را نادیده میگیرند. |
| عذاب وجدان |
پس از انجام کارهای اشتباه، با احساس گناه مواجه میشوند و معمولا برای جبران کارهای غلط خود تلاش میکنند. |
برای آنان احساس عذاب وجدان یا پشیمانی معنای خاصی ندارد. |
و در پایان
قبل از اینکه از اصطلاحهای روانشناسی استفاده کنید، از معنای آنها مطمئن شوید. در بسیاری موارد، اصطلاحات روانشناسی شبیه هم به نظر میرسند. همچنین تشخیص اختلالها با جست و جو در گوگل یا استناد به حرفهای فضای مجازی، اعتبار ندارد. وظیفهی تشخیص این موارد، با متخصصان علوم روانشناسی است.
پیام شما به ما