ایل باوی؛ استان كهگیلویه و بویراحمد «بخش اول»
باوی، ایلى از ایلات لُر استان كهگیلویه و بویراحمد، و پیرو مذهب تشیع می باشد.
نامگذاری و ریشهشناسى:
نام این ایل به صورت بابوی و بابویى نیز آمده است؛ اما مردم ایل خود را باوی مىنامند كه ظاهراً برگرفته از نام باویه یا باوی یكى از قبایل عرب خوزستان باید باشد. اشتراك نام بین باویهای كهگیلویه و باویهای خوزستان سبب شده است كه به نادرست این ایل را «عرب» به شمار آورند.
در نوشتههای پیش از دوره صفوی از ایلى به نام باوی، بابویى و یا بابوی در منطقه كهگیلویه و یا مناطق لُرنشین نام برده نشده است؛ تنها در یك سند ملكى متعلق به یكى از خوانین دشمن زیاری كهگیلویه كه در ١٠٣٨ق نوشته شده، از شخصى به نام ملك حسین ولد شاهقلى بابویى دولتیاری نام برده شده است. هم اكنون «دولتیاری» یا «دولیاری» یكى از شاخههای اصلى ایل باوی به شمار مىرود. میرك حسینى نیز در كتاب ریاضالفردوس كه حدود نیم قرن بعد از آن سند نوشته شده، و حاوی مطالب فراوانى درباره كهگیلویه و ایلات آن است، به باوی، بابویى و یا بابوی اشارهای ندارد. نخستین بار كریم خان در ١١٧٣ق از ایل باوی با نام بابوی و انتصاب كلانتر آن به بیگلر بیگى كهگیلویه یاد كرده، اما به پیوستگى قومى باویها اشارهای نكرده است. همچنین اولین بار حسن فسایى ایل باوی را به نادرست شعبهای از اعراب باوی خوزستان دانسته است. دوبُد كه در ١٢٥٧ق به كهگیلویه سفر كرده، گفته كلانتر ایل باوی را مبنى بر اینكه «اسلاف خانوادهاش» از منطقه كعب به كهگیلویه آمدهاند، نقل كرده است، اما این گفته تنها مربوط به خانواده كلانتر است و نه گروههای دیگر ایل. همچنین وی به اینكه اجداد كلانتر از اعراب باوی بودهاند، اشارهای ندارد.
انتساب ایل باوی كهگیلویه به اعراب باوی خوزستان به سادگى پذیرفتنى نیست، زیرا اولاً ایل باوی از تیرهها و طوایف متعددی تشكیل شده است كه منشأ واحدی ندارند و هر گروه شجرهنامه جداگانهای دارد؛ ثانیاً ساكنان پشتكوه كه بیشتر طوایف و تیرههای باوی را تشكیل مىدهند، از بومیان قدیمى و لر زبان به شمار مىروند و تنها بعضى از گروههای زیركوه مهاجر شناخته شدهاند؛ ثالثاً فرزند ارشد كلانتر سابق ایل، به نقل از پدر و نیاكانش مىگوید كه اجداد او ابتدا از كهگیلویه به خوزستان مهاجرت كردهاند و سپس مجدداً به موطن اصلى خود بازگشتهاند (تحقیقات میدانى). این گفته را نوشته میرك حسینى (ص ٢٥) مبنى بر اینكه در ١٠٣٨ق حدود هزار خانوار از مردم كهگیلویه و اعراب در خلف آباد خوزستان مسكن داشتهاند، اهمیت مىبخشد.
قلمرو باویها شامل منطقه باشت وباوی در جنوب كهگیلویه است. اراضى ٣ ایل چَرام در شمال، بویر احمد گرمسیری در شمال غربى و غرب، رستم مَمَسَنى در شمال شرق و شرق، و سرانجام رودخانه زهره در جنوب منطقه باویها را احاطه كرده است. سرزمین باویها را كوه خامى به دو منطقه پشتكوه و زیركوه تقسیم مىكند كه پشتكوه شامل باشت و كوهمره و زیركوه شامل پشت بند و زیربند است. پشتكوه از مناطق سردسیر و معتدل و زیر كوه از مناطق گرمسیری است.
سرزمین باویها در تقسیم بندی كشوری جزو شهرستان گچساران به شمار مىآید و از ٣ دهستان بویر احمد گرمسیر، گچساران و باشت و باوی تشكیل شده است. بنابراین تقسیمبندی، قسمتى از اراضى باویها به دهستان گچساران ضمیمه شده است. شهر دوگنبدان نیز در منطقه باویها قرار دارد.
تقسیمات و پراكندگى جغرافیایى:
در گزارش های دوبد، فتاح خان گرمرودی و میرزا حسن فسایى به تقسیمات باویها اشاره نشده است، اما تقسیمات این ایل براساس تحقیقاتى كه در طول نیم قرن گذشته صورت گرفته، مشخص گردیده است. بنابر تقسیمات سنتى، ایل باوی از ٤ تیره بزرگ: شیخ جلیل، دولیاری (دولتیاری)، عالیشى (عالیشاهى) و گشین، و ١٥ تیره كوچك تشكیل شده است. تیرههای بزرگ هر یك دارای چند طایفه، و تیرههای كوچك فاقد طایفه هستند. تیره شیخ جلیل در كوهمره پشتكوه، دولیاری در كوهمره و باشت پشتكوه و شماری هم در زیركوه، عالیشاهى در زیركوه، و گشین در باشت و كوهمره زندگى مىكنند. تیرههای كوچك در دو منطقة پشتكوه و زیر كوه پراكندهاند.
تیره ها و طوایف مستقل ایل بابوئی به شرح زیر است:
۱ – تیره علیشاهی : این تیره ازشش طایفه زیر تشكیل می شود: یوسفی، عبدالملكی، قاید گیوی، بساقی، نارك، گناوه.
۲ – تیره شیخ جلیل : این تیره از طایفه های: شاه بهرام، گورو، كوسرك، لار، تل چگاه، تشكیل گردیده است.
۳ – تیره گشین : طایفه های این تیره عبارتند از: شیاس، بامی شیخی، سرتنگی، ظفری، كاحسنعلی.
۴ – تیره دولیاری : تیره دولیاری دارای طایفه های: پیچ آبی، چاله كونی، ملای تمی، اولاد میرزا، اولاد هادی.
۵ – تیره سادات : این تیره از ۹ طایفه به شرح زیر تشكیل می شود: سادات سیدفخرالدین احمد، سادات سید شمس الدین، سادات بحرینی، سادات میر زینعلی، سادات سلطان محمود شاه، سادات شاه زین العابدین، سادات سید محمد، سادات شاهزاده محمد، سادات شاه نظر مومن.
۶ – طوایف مستقل : طوایف مستقل ایل بابوئی عبارتند از: نارگ موسایی، نیمدور، فتح، گوهرخانی.
جمعیت: جمعیت این ایل در سال ۱۳۴۷ شمسی حدود ۳۰۹۹ خانوار، در سال ۱۳۶۰ شمسی ۲۴۶۰ خانوار ( ۱۳۲۱۰ نفر)، در سال ۱۳۶۲ شمسی حدود ۳۳۷ خانوار ( صرفاً كوچرو) برآورد گردیده است.
http://bashtebavi.com
