جغرافیای تاریخی و تاریخ تصویری مختصر ایل گوران ایل گوران، یکی از ایل‌های کرد است. گوران یکی از قدیمی ترین ایلات کرد واقع در منطقه کرمانشاه است. این ایل از ایل‌های بزرگ ایران در گذشته باستان و حال بوده است مردم آن به گویش‌های گورانی سخن می‌گویند؛ که در شاهنامه فردوسی از آن یاد شده است. ایل گوران که یکی از ایلات بزرگ کرمانشاه است، در روستاهای گهواره، بانیاران، مله کبود، ذهاب، جگیران، کرند، قلعه زنجیر و ... ساکن هستند. وجه نامگذاری واژه گوران در فرهنگ ها به معنی محل اجتماع لشکر و همچنین نام سرزمینی ذکر شده است. کلمه گوران از واژه گبران آمده است یعنی بزرگان، به طوریکه فردوسی در شاهنامه می گوید: وز آن دورتر آرش رزم سوز چو گوران شه آن گرد لشکر فروز برخی نیز بر این باورند که گوران در اصل گردان بوده یعنی همگی رشید و گرد می باشند. بعضی می گویند کلمه گوران جمع گور است یعنی گبر یا زرتشتی و گوران یعنی زرتشتیان. سابقه تاریخی ایل گوران از ایلات قدیمی کرمانشاهان است، ناحیه گوران به علت کوهستانی بودن دست نخورده به جای مانده است و در روزگار باستان پایگاه ساسانیان بوده و پادشاهان ساسانی از خاک گوران به عنوان قشلاق و ییلاق خود استفاده می کردند. بعنوان نمونه قلعه زنجیر (قلا زنجیر) مقر باستانی انوشیروان ساسانی بوده است، همچنین کاخ باستانی یزدگرد سوم پادشاه ساسانی در بابایادگار می باشد. بنا به روایاتی پس از شکست یزدگرد سوم ساسانی، اعراب خانواده و دخترش شهربانو را به اسارت می بردند، شهربانو در اسارت به عقد حضرت امام حسین در می آید و در جریان جنگ کربلا توسط سه سوار از مردم گوران او را به قعله پدرش در بابایادگار برمی گردانند و تا آخر عمر در آن قلعه زندگی می کند. در سال ١٨٣٦ میلادی راولینسون از سرزمین گوران بازدید کرده و می گوید: ذهاب از طرف حاکم کرمانشاه به ٨٠٠٠ تومان در سال به رئیس طایفه گوران اجاره داده می شود. افراد دلیر این طایفه در کوههای مجاور سکونت دارند و همیشه برای دفع حملات عثمانیها آماده اند. طوایف و تیره های ایل گوران هسته اصلی ایل گوران از قلخانی، تفنگچی و گهواره تشکیل شده است که پیرو مذهب یارسان و به گویش کردی کلهری با لهجه خاص منطقه تکلم می کنند. طایفه های ایل گوران گوران قلعه زنجیری : شامل مناطق گوران، بان زرده، قلخانی، ذهاب و پشت تنگ است. حاکم معروف آن پاشاخان یاسمی بوده است. طایفه قلخانی اسپری : قلخانی در کردی بر سپر جنگی اتلاق می شود چون سران این طایفه در درگیری ها با قشون عثمانی و متجاوزان مرزی از سپر (قلخان) با چالاکی و مهارت رزمی استفاده می کردند به قلخانی شهرت یافتند. زیستگاه این طایفه قلعه زنجیر، کوهپایه های دالاهو، قلعه شویل و قلعه علی سلطان می باشد. طایفه قلخانی (بهرامی) : این طایفه شامل مناطق درویت ،بیدنهر، بانیاران است. نسبت به دو طایفه دیگر از قلمرو و جمعیت کمی برخوردار است. طایفه گوران تفنگچی : در منطقه ای در مشرق گوران قلعه زنجیر و در شمال به کوه بنی گز و از مشرق به ایل بزرگ سنجابی و از جنوب به قلقه قاضی و گهواره قرار دارد. ایل تفنگچی شامل مناطق تختگاه -بانزلانی - شاهمار - کچک بل و مله کبود است. تفنگچی خود شامل دو طایفه به نام فرخ سلطان و فرامرز سلطان می باشد که تیره قالب تیره محمد الله یار (دانیالی) است. چون دسته مقدمه الجیش فوج و تیراندازان با تفنگ آتشین و گلوله ورشو بوده و در امر مهارت تمام داشته اند به تفنگچی معروف شدند. فرامرز سلطان از مبارزین دوره مشروطیت دوران ناصر الدین قاجار بوده که بدست حاکمان آن زمان در اصفهان به دار اویخته شد و جنازه او را در بارگاه بابایادگار به خاک سپردند. در روایات امده است که مردم تفنگچی یک روز قبل از اعدام فرامرز سلطان در قریه تختگاه جمع شدند و برای او نذر و نیاز کردند. طایفه های جاف گوران: ایل طایفه ها شامل طایفه نیریژی، طایشه ای و قادر میرویسی است که در دامنه شرقی کوه بنی گز و مرز جاف جوانرود، منطقه پالان ذهاب و منطقه مرزی شمال ذهاب و گاو میشان و جنوب دربندیخان ساکن هستند. این طایفه های تابعه مذهی اهل تسنن و به زبان کردی جافی غیر هورامی تکلم می کنند و در آرامش کامل با سایر طایفه های گوران زندگی می کنند. گوران کرندی: این طایفه از لحاظ جمعیت بزرگترین ایل گوران است که در منطقه کرند و اطراف آن ساکن هستند و شامل مناطق خود کرند، بیوه نیج، جگرلو، نصرآبادی، پاطاق و به شیوه است.