خانقاه کرمانشاه، روستایی به یادگار مانده از گذشته دور
«خانقاه»، روستایی از دل تاریخ، محصور شده در دستان سرسبز هورامان است. روستای خانقاه از توابع بخش مرکزی شهرستان پاوه در استان کرمانشاه است که در یک ناحیه کوهستانی استقرار یافته است.
روستای خانقاه، روستایی كوهپایه ای كه در میان كوه های «شاهو» با ارتفاع 3490 متر در شمال روستا و «آتشگاه» با 2500 متر از سطح دریا در جنوب آن قرار دارد.
«خانقاه» كلمه ای مركب از «خانه» و «گاه» به منظور مكان سكونت مشایخ و دراویش و اهل تصوف برای ذكر و عبادت و تفكر است، در واقع نیز این روستا به دست امامزاده ای از قریه ی «عُرّیض» حجاز تاسیس شده است. این بزرگوار به نام «شیخ عثمان» مشهور به «باباغازی» و ملقب به «رشاد الدین» می باشند، جدٌ این امامزاده به امام علی عریضی می رسد كه از فرزندان امام جعفر صادق هستند. «باباغازی» حدود سال 701 هجری قمری به اصفهان آمده و بعد از مدتی به منطقه ای در سرپل ذهاب كه بعدها به نام «قلعه غازی» مشهور گشت، عزیمت كرده و بعد از آن به «خانقاه» می آیند. با توجه به اسناد معتبر و گفته ی پیران و معتمدان روستا، پیدایش«خانقاه» به دست این بزرگوار و در حدود 800 سال پیش می باشد.
مرقد ایشان در مركز روستا و مزار نوه ی ایشان به نام «بابا شیخ حسن» بر فراز تپه ای بالاتر از همه ی خانه های سنگیِ روستا در شمال«خانقاه» قرار دارد كه زیارتگاه علاقمندان و مریدانشان است و مردم روزهای چهارشنبه برای برآورده شدن حاجات خود به این آرامگاه می روند، در ارتباط با كرامات این امامزاده حكایت ها و روایت های زیادی در میان عامه مردم وجود دارد و در اسناد و شجره های معتبره هم مواردی ذكر شده است، مواردی كه افراد بیمار را به دلیل شدت بیماری و عدم توانایی در راه رفتن در حالیكه سواره به منظور شفا یافتن به زیارتگاه برده اند و پس از مدتی شفا یافته و با پای پیاده به دیار خویش بازگشته اند. هم اكنون نیز بیشتر نواده گان «باباغازی» كه از سادات حسینی هستند، در این روستا سكونت دارند. شجره نامه ها و عهدنامه ها و قباله های تاریخی موجود نیز گواهی بر صحت این مدعا است.
معماری و بافت زیبای روستا، از گذشته های دور سرزمینی باستانی و هنرپرور حكایت می كند؛ سرزمینی كه در آن بام هر خانه اش استراحت گاه و حیاطِ خانه ی همسایه اش است؛ بافت قدیمی روستا همانند جزیره ای در اقیانوس سبز جنگل های زاگرس قرار دارد و ساحل زیبای شهر «پاوه» شهرِ هزار ماسوله ی كرمانشاه در حدود 2000متری آن واقع است.
امروزه جمعیت این روستا در حدود 2000 نفر می باشد و 73/98 درصد از افراد 10تا 49 سال آن باسواد هستند. دو مقطع دبستان، راهنمایی در این روستا وجود دارد و مهدكودك خصوصی نیز در این روستا دایر است، كه البته تا دو سال پیش نیز مجتمع روستایی خانقاه فعال بود و فعالیت های زیادی از جمله: آموزش پیش از دبستان (مهد كودك) آموزش قالیبافی، گیوه بافی، خیاطی و ... تشكیل گروه های والیبال و فوتبال، امانت دادن كتاب هایی برای نوجوانان و جوانان، آموزش قرآن و ... در آن صورت می گرفت، اما به دلایلی از جمله كمی تعداد نونهالان و ...این مجتمع تعطیل شد. اكثر جوانان این روستا دانشجو یا فارغ التحصیل دانشگاه های مختلف كشور در مقاطع دكترا، كارشناسی ارشد، پزشكی، كارشناسی و ... می باشند و استاد دانشگاهی عده ای از اهالی، اشتغال در سطوح عالی اداری (مدیركلی و ...) و وجود شاعران و هنرمندان ماهر و زبده از افتخارات این روستا است. البته تعداد شاعران و هنرمندان این روستا در ادوار گذشته نیز بسیار بوده، كسانی چون «صیدی خانقاهی»، «خسته ی خانقاهی» و ... كه در زمینه ی شعر و ادب در اورامانات مشهور می باشند.
با وجود باغات فراوانی كه در اطراف «خانقاه» وجود دارد، بیشتر افراد جوان و میانسال آن به امور اداری و تجاری مشغول هستند، زیرا كه بارش نزولات آسمانی به نسبت گذشته بسیار كمتر شده است و آبیاری سنتی باغات، وجود آفات، سرمازدگی و همچنین خشكسالی موجب عدم بازدهی مناسب باغات شده است و محصولات متنوعی كه از پوشش گیاهی آن به دست می آمده امروزه دیگر به ندرت پیدا می شوند. باغداری در این روستا رونق گذشته اش را از دست داده و اگرچه اطراف «خانقاه» تعداد درختان تنومند و كهنسال بلوط، گردو، گلابی، انجیر، انار، توت و ... بسیار زیاد است. در سال های پر باران مراتع خانقاه به دلیل شیب شمالی، آب فراوانی را در خود ذخیره كرده كه این امر موجبات به وجود آمدن چشمه های جاری دائم و فصلی در آن مكان ها شده است. در مراتع جنوبی و غربی روستا چشمه های زیادی وجود دارد كه هر ساله گردشگران زیادی را به خود جذب می كند، از جمله ی این چشمه ها می توان از چشمه های «شلماو»، «همروله»، «هانه شیخ حسن»، «بیار»، « هه رزه لو» و «گارا» نام برد. چشمه ی «شلماو» كه در جنوب غربی خانقاه واقع است، محلی به نام« قلعه گاوران» وجود دارد كه محل و جایگاه نگهبانان آتشكده زردشتیان بوده است. در كوهی به نام «آتشگاه» یا «آتشكده»، در روبروی روستای خانقاه، هنوز هم آثاری از محل برافروختن آتش باقی است و بنا به گفته ی «پروفسور شاهپور شهبازی»، «آتشگاه»، دومین آتشكده ی بزرگ ایران از لحاظ وسعت بعد از آتشكده ی «آذر گشنسب» تكاب است و قدمت آن به 750 قبل از میلاد مسیح می رسد.
دامداری در این روستا تقریباً از بین رفته است و تنها 2 یا 3 خانوار به عنوان شغل دوم به این كار مشغول هستند، زیرا تخریب جنگل ها و مراتع و چرای بی رویه موجب تضعیف دامداری شده است. در گذشته، كارهای جنبی زیادی از ناحیه ی باغداری و دامداری ایجاد می گردید و درآمد مناسبی را برای عده ای از مردم به دنبال داشت، اما امروزه با وجود ركود این دو شغل اصلی، سایر كارهای جنبی از جمله صنایع دستی (رنگرزی، نمدمالی، جاجیم و سجاده و قالی بافی)، تهیه ی خشكبار و تره بار، مبادله ی انواع غلات و ... نیز از رونق افتاده است.
اهالی روستای «خانقاه» به زبان اورامی یا هورامی تكلم می كنند و پوشش لباسی آنان نیز همانند سایر مردم مناطق اورامانات، كرُدی است. در گذشته بیشتر لباس هایشان را خود تولید می كردند ولی متاسفانه امروزه بیشتر این هنر غنی، یعنی «چخورانه ك» دوزی (ساختن پارچه از پشم بز برای لباس مردانه و دوختن آن) و ساختن«كلاش» (گیوه دوزی) و ... در این خطه از خاك اورامانات در حال از بین رفتن است.
در حال حاضر روستای خانقاه دارای دو مسجد، یك تكیه(خانقاه)، یك مدرسه ی علوم دینی، یك زیارتگاه تاریخی (باباشیخ حسن)، سه مدرسه در مقاطع مختلف تحصیلی، شركت تعاونی روستایی، دفتر خدمات ارتباطی و ... می باشد. پل هایی كه بر روی رودخانه ی پایین روستا و در میان درختان سرسبز و كهن بنا شده اند، جاده ی آسفالتی كه از میان انبوه شاخه ها می گذرد، كوچه هایی كه سنگفرش شده و نمای زیبایی میان سنت و مدرنیته پدید آورده، نیز از دیگر جاذبه های گردشگری «خانقاه» هستند.
