نامساوی‌ها یکی از آیات مشهور قرآن کریم که در فرهنگ اسلامی، بار معنایی فراونی دارد بخشی از آیه 9 سوره زمر می‌باشد یعنی: «هل یستوی الذین یعلمون والذین لا یعلمون» ترجمه: آیا کسانی که می‌دانند با آنان که نمی‌دانند مساوی و برابرند؟ با مراجعه به برخی تفاسیر و فهم ابتدایی از ظاهر این آیه‌ی شریف، موضوع اصلی آیه ارزش علم و در برابر جهل و نادانی به نظر می‌رسد. اما آنچه که در این مطلب می‌خواهیم بیاموزیم نکته‌ای اساسی در فهم و تفسیر آیات قرآن کریم است. این بخش از آیه در قالب جمله‌ای پرسشی بیان شده است. در زبان عربی به این‌گونه کاربرد کلمه «هل»، استقهام انکاری می‌گویند. استقهام انکاری پرسشی است که در آن به دنبال پاسخ منفی از طرف مقابل هستیم به طور نمونه: آیا تو این بچه مظلوم را زدی؟ نه من نزدم تو این کار را کردی؟ نه من نکردم تو شیشه را شکستی؟ نه من نشکستم. در آیه 9 سوره زمر تکریم انسان از جانب خداوند کریم برجستگی دارد. خداوند متعال در این آیه همه انسان ها را مخاطب خود قرار داده و ازانسان‌ها به شیوه استفهام انکاری سوال می‌کند و جواب هم از ما می‌خواهد. "ای انسان‌ها آیا کسانی که می‌دانند با کسانی که نمی‌دانند برابراند؟" و ما همگی از عمق جان و فطرت پاسخی رسا می‌دهیم که هرگز دانا و نادان یکسان نیستند. اما چه دانایی و چگونه علمی مورد پسند خداوند متعال و چگونه جهل و نادانی مذموم حق تعالی است؟ برای پاسخ به این سوال حیات بخش می بایست به نیمه اول آیه 9 سوره زمر و آیه 28 سوره مبارکه فاطر مراجعه کرد. أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّیلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا یحْذَرُ الْآخِرَةَ وَیرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ یسْتَوِی الَّذِینَ یعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یعْلَمُونَ إِنَّمَا یتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ ( 9/زمر) (آیا چنین کسی با ارزش است) یا کسی که در ساعات شب به عبادت مشغول است و در حال سجده و قیام، از عذاب آخرت می‌ترسد و به رحمت پروردگارش امیدوار است؟! بگو: «آیا کسانی که می‌دانند با کسانی که نمی‌دانند یکسانند؟! تنها خردمندان متذکر می‌شوند!» إِنَّمَا یخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ از میان بندگان خدا، تنها دانشمندان از او می‌ترسند(28/فاطر) در آیه اخیر در می‌یابیم که عالمان حقیقی کسانی هستند که از خداوند متعال خشیت دارند و همواره بزرگی او را در یاد دارند. آیه 9، زمر را هم باید این گونه ترجمه کنیم: می‌دانی چه کسانی عالمان حقیقی نزد خدا هستند؟ کسانی ‌که اولاً به رحمت پروردگار خویش امید دارند و ثانیاً از روز آخرت بیمناک هستند در نتیجه نیمه‌های شب به درگاه الهی روی آورد و گاه در قیام و گاه در قعود و سجوداند. در نتیجه علم حقیقی جز با عمل پاک و جبین بندگی بر در درگاه یکتای بی همتا ساییدن بدست نمی آید. چه خوش سروده است عارف همدانی آنجا که گفته: خوشا آنان که دائم در نمازاند به حمد و قل هوالله کارشناسایی دو بال علم حقیقی و عمل صالح نصیب جانتان باد ابوذر رضا سلطانی دین و اندیشه