هر سال میلیونها نفر به باغوحشها میروند و از آن لذت میبرند، برای بسیاری از افراد، باغوحشها تنها جایی هستند که میتوانند حیوانات خاص و کمیاب مثل شیر، فیل یا پاندا را ببینند. اما از سوی دیگر فعالان محیطزیست، باغوحشها را به بدرفتاری با حیوانات متهم میکنند. آنها معتقدند که این مکانها، بیشتر از اینکه آموزشی یا حفاظتی باشند، به حیوانات آسیب میرسانند.
جای شیر در قفس نیست
از معایب اصلی باغوحشها مربوط به شرایط نگهداری حیوانات است. بسیاری از حیوانات فضای کافی برای حرکت ندارند. مثلاً خرسی که در طبیعت به صدها کیلومتر فضا نیاز دارند، در باغوحشها ممکن است تنها چندین متر جا داشته باشند. همچنین بسیاری از محوطههای باغوحشها برای گونههای دیگری که به فضای وسیع برای پرسه زدن، پرواز یا شنا کردن عادت دارند هم بسیار کوچک هستند.
تعامل با انسانها برخی حیوانات را آزار میدهد
در برخی باغوحشها به دلیل تمایل بازدیدکنندگان به دیدن حیوانات از نزدیک، حیوانات زیادی در یک محوطه کوچک نگهداری میشوند. این شلوغی نه تنها محیطی غیرطبیعی برای حیوانات ایجاد میکند، بلکه احتمال استرس و فشار بر آنها را نیز افزایش میدهد. باید توجه داشته باشیم که حیوانات غیراهلی عادت وعلاقهای به تعامل از نزدیک با انسانها ندارند. به همین علت صدای بلند، بوهای مختلف و تماشای مداوم توسط انسانها باعث افزایش هورمونهای استرس در حیوانات میشود و میتواند رفتار طبیعی آنها را مختل کند.
تجاری بودن باغوحشها
بیشتر باغوحشها شرکتهای انتفاعی هستند که هدف اصلیشان کسب درآمد است. این تمرکز بر سودآوری، اغلب منجر به نادیده گرفتن رفاه حیوانات میشود و حیوانات بهعنوان ابزاری برای جذب بازدیدکنندگان دیده میشوند. همین نوع نگاه صرفا تجاری منجر به بدرفتاری با حیوانات میشود. رفتارهایی شامل استفاده از روشهای آموزشی مضر، جداسازی از خانواده و وادار کردن آنها به انجام رفتارهای غیرطبیعی در اکثر باغوحشهای دنیا رایج است.
در سالهای اخیر هم کم نشنیدهایم از مواردی که کوتاهی در مراقبت یا نگهداری از یک حیوان منجر به فوت آن در باغوحشهای مختلف (مشهد، صفا دشت، ارم و ...) شده است.
تغییر رفتار حیوانات
کمبود فضا و شرایط غیرطبیعی میتواند به رفتارهای تکراری و بیهدف مانند قدم زدن بیوقفه یا تکان دادن غیرطبیعی خود در میان حیوانات منجر شود. به این رفتارها در باغوحشها اصطلاحاً "زووکوز" یا روانپریشی ناشی از باغوحشها گفته میشود. ویدیوهای بسیاری هم از این رفتار دیدهایم، از خرسها گرفته تا شیرهایی که مدام یک خط فرضی را میروند و برمیگردند.
بسیاری از حیوانات، مانند فیلها و شیرها، به شدت اجتماعی هستند و روابط پیچیدهای با اعضای گله خود دارند. با این حال، این حیوانات در باغوحشها معمولاً به طور مداوم جابهجا میشوند و همین موضوع باعث میشود نتوانند ارتباطات پایداری با دیگر حیوانات همنوع خود برقرار کنند که به آسیبهای مختلفی برایشان منجر میشود.
بازگشت حیوان به طبیعت دیگر امکانپذیر نیست
بازگرداندن حیوانات به زیستگاه طبیعیشان بسیار دشوار و پرهزینه است. حیواناتی که در اسارت متولد شدهاند یا برای مدت طولانی در محیطهای مصنوعی نگهداری شدهاند، بهسختی در طبیعت زنده میمانند. به همین دلیل، بسیاری از باغوحشها تمایلی به بازگرداندن حیوانات به طبیعت ندارند.
پس چرا هنوز باغ وحش داریم؟
باغوحشها نقش مهمی در آموزش کودکان دارند. بازدیدهای مدرسه، تورهای راهنما و برنامههای آموزشی باعث آشنایی نزدیک کودکان با حیوانات میشود. این آموزشهای عملی میتواند علاقهی مادامالعمر به طبیعت و حیوانات را در کودکان ایجاد کند.
باغوحشها گزینههای نسبتاً ارزانی برای دیدن حیوانات و یادگیری دربارهی آنها در مقایسه با سفرهای گرانقیمت مانند سافاری یا تماشای نهنگها ارائه میدهند. این امکان را به خانوادهها میدهد که با هزینهی کمتری به حیوانات دسترسی داشته باشند.
نظرسنجیها نشان دادهاند که برخی بازدیدکنندگان بعد از رفتن به باغوحش، رفتارهای زیستمحیطی بیشتری از خود نشان میدهند. پس باغوحشها میتوانند در مواردی افراد را به اهمیت تنوع زیستی و حفاظت از محیطزیست آگاه کنند و با نمایش حیوانات در خطر انقراض و توضیح تأثیرات منفی فعالیتهای انسانی، بازدیدکنندگان را تشویق کنند تا با محیط زیست مسئولانهتر رفتار کنند.
به گفته مسئولان حفاظت از محیط زیست در کشور؛ همچنین باغ وحشها میتوانند در حفاظت از گونههای جانوری نقش مهمی را ایفا کنند و گونه هایی که در طبیعت منقرض شد اند دوباره در باغ وحش ها تکثیر و به طبیعت برگردند، به عنوان مثال غزال اوریکس در طبیعت منقرض شده اما در باغ وحش تکثیر و دوباره به طبیعت برگشت همچنین گوزن زرد ایرانی هم همین شرایط را داشت، بنابراین فعالیت صحیح باغ وحش ها می تواند نقش مهمی را در حفاظت از گونه های جانوری ایفا کند.
چه راهکارهایی وجود دارد؟
در ایران چندسالی است که صحبت از رتبهبندی باغوحشها به میان آمده است. در این طرح شاخصهای مختلفی مثل مجوز باغ وحش، نقش باغ وحشها در آگاهی رسانی و آموزش، ایمن سازی و حفاظت از فضای باغ وحش، فضای سبز، زیبایی شناختی، تغذیه سالم حیوانات، بهداشت و مدیریت پسماند، بیماریهای حیات وحش، واکسیناسیون، تلفات حیات وحش و پیگیریها، مدیریت و پیشگیری، رعایت حقوق حیوانات، رفتارشناسی و فضاهایی که برای گونه ها در نظر می گیرند، کمکی که احیانا باغ وحش ها به حفاظت می کنند، مسائل مدیریت منابع انسانی و ثبت اطلاعات در سامانه جامع محیط زیست، مستندسازی مسائل باغ وحش و تنوع گونهای باغ وحش ها مدنظر قرار میگیرد و برای هر کدام چندین شاخص تعریف شده و هر شاخص یک امتیاز دارد.
تا سال گذشته؛ ۲۵ باغ وحش و پارک وحش، ۱۸ باغ پرندگان و ۳۴ مرکز نگهداری در کشور وجود داشته است. که به گفته معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست در ماه گذشته حدود ۷۰ درصد باغ وحشها و مراکز نگهداری از حیات وحش کشور ارزیابی شدهاند و تا دوماه آینده این کار به اتمام میرسد.
پیام شما به ما