« ۱۰ هزار و ۴۹۴ نفر در ۱۰ سال گذشته و سال پیش یعنی ۱۴۰۱، هزار و ۱۵۲ نفر بر اثر غرق شدگی جانشان را از دست دادند.» آمارها و اخبار درباره غرق شدن در آب، شاید کهنه و قدیمی باشد اما همچنان مهم است و هرسال به ویژه در فصلهای گرم بیشتر شنیده میشود، در این بین تصاویر تلخ از جنازهها و بهت و اندوه خانوادههایی که عیش و تفریحشان تبدیل به عزا و ماتم شده، تلخی ماجرا را چندبرابر میکند.
افشین کثیر معلم، مدرس بینالمللی نجات غریق
تبیان با افشین کثیرمعلم، مدرس بین المللی علوم نجات غریق، ایمنی در اماکن آبی و پیشگیری از خطر غرق شدگی، درباره آمارهای افراد غرق شده در چندماه گذشته؛ گفتوگو کرده است.
بخشی از فعالیتهای کثیرمعلم مربوط با پژوهش و ارتباط با پیشگیری از خطر غرق شدگی و همکاری مستقیم با فدراسیون جهانی نجات غریق بوده و نتیجه آن ارائه مقاله و سخنرانی در چند کنفرانس جهانی پیشگیری از غرق شدگی است.
افراد اصولا بر اثر چه دلایلی غرق میشوند؟ یا بهتر بگویم که شرایط دریا، وجود فاضلاب، ترس، گرفتگی عضلات، عدم آشنایی با فن شنا و… کدامیک نقش مهمتری دارند؟
اگر منظورتان از دلایل غرق شدگی، غرق شدگی در دریا باشد البته دلایل متفاوت، متغیر و متعدد است و تمام شرایطی را که نام بردید را میتوان در گروه دلایل مختلف غرق شدگی نام برد. اما بطور کلی عدم اطلاع و آگاهیهای حداقلی از ایمنی در اماکن آبی و یا پیشگیری از خطر غرق شدگی میتواند از مهمترین دلایل باشد. به بیان واضحتر در حال حاضر در کشور ما افراد و خانوادهها ممکن است که نسبت به آموختن فن شنا توجه داشته باشند، اما نسبت به توجه با ایمنی در اماکن آبی توجه کافی را ندارند و البته مراجع مربوطه هم نسبت به آموزشهای همگانی نسبت به ایمنی در اماکن آبی و پیشگیری از خطر غرق شدگی آنچنان که باید و شاید فعال نیستند.
وظیفه ناجیان غریق تا امکانات ناچیزشان
کثیر معلم درباره وظیفه منجیان غریق گفت: «در هنگام وقوع حادثه غرق شدگی و نا امن شدن وضعیت مراجعین به اماکن آبی نجات جان افراد و تعمهیدات پس از نجات است. منجیان غریق با آموزشهایی که دیدهاند بخوبی میدانند که باید در شرایط نامتعارف چگونه عمل نمایند البته در این فرایند نیازمند تجهیزات و امکاناتی هم هستند که بتوانند کارشان را بهخوبی و بهراحتی به انجام برسانند اما متاسفانه امکانات و تجهیزات منجیان غریق نسبت به دیگر امدادگران مانند خدمه اورژانس، امدادگران هلال احمر و یا خدمه آتشنشان بسیار بسیار ناچیز و بسیار بسیار نا برابر است که یکی از دلایل آن عدم شناخت رشته نجات غریق و البته عدم توجه و شاید جدی گرفتن نقش مهم این رشته در حفظ ایمنی مراجعین به اماکن آبی باشد.»
آیا باید در همه نقاط منجی غریق وجود داشته باشد؟
بگذارید اینطور بیان کنم که در همه “اماکن آبی دارای شناسنامه” باید منجی غریق حضور داشته باشد. منظور از امکان آبی دارای شناسنامه استخر، پارک آبی، سواحل دریا و… هستند که مجوزهای قانونی و ایمنی کاربری از مکان مذکور را بهعنوان یک مکان آبی با کاربری تفریحی، ورزشی و یا آموزشی برای سرویسدهی به مراجعین خود را دارا هستند تامین امنیت جسمانی، روانی و اخلاقی این اماکن با منجیان غریق است و همه اماکن مذکور اصولا بهطور مستمر توسط بازرسان نجات غریق مورد بازرسی قرار میگیرند. اما جنبه دیگری از اماکن آبی هم وجود دارد که مشکلات اصلیمان همان ماکن است.
ما در کشورمان و در فصل تابستان با اماکن آبی فاقد شناسنامه مواجه هستیم که بسیاری از مردم بهدلیل گریز از گرما، سهولت در دسترسی و عدم پرداخت هزینه به آنها مراجعه میکنند. این امکان آبی بطور متوسط سه ماه تابستان مورد توجه قرار میگیرند. مثلا سواحل دریاها بویژه دریای خزر، دریاچههای طبیعی، دریاچههای مصنوعی، آب بندها، اطراف و حاشیههای رودها و… این اماکن بهدلیل اینکه تحت نظارت مستقیم منجیان غریق نیستند و یا بطور مستقیم تحت بازرسی بازرسان نجات غریق قرار نمیگیرند بخشهایی هستند که تعداد بسیار زیاد غرق شدگان را بهخود اختصاص میدهند.
اگر این مکانها پتانسیل قانونی و ایمنی استقرار منجیان غریق را داشته باشد میتوان از منجیان غریق سیار و موقت (در فصل تابستان) استفاده کرد و اگر اماکن مذکور پتانسیل قانونی و ایمنی استقرار منجیان غریق را نداشته باشد میتوان با تعمهیداتی خاص، نصب تابلوهای هشدار و استقرار موقت و سیار نیروهای انتظامی از ورود افراد به اماکن آبی (در فصل تابستان) ممانعت و بهعبارتی از خطر غرق شدگی پیشگیری کرد.
غرق شدگی در سواحل خزر و معضلات نجات غریقها
در تمام کشورهایی که دارای ساختار نجات غریق هستند تامین ایمنی سواحل دریا در دست منجیان و سرمنجیان غریق است و امنیت مراجعین به سواحل به آنها سپرده میشود. مثلا سازمانهایی مانند صلیب سرخ و یا هلال احمر در این موارد یا فعالیتی ندارند یا اگر فعالیتی دارند فقط در بخش پشتیبانی است. دلیل اتخاذ چنین تصمیمی این است که در این کشورها نجات غریق یک تخصص کاملا شناخته شده است که متاسفانه در کشور ما و البته در بسیاری از کشورهای دیگر، خیلی از ارگانها و سازمانها در کار یکدیگر مداخله کرده و یا موازی کاری انجام میدهند. بعنوان مثال اکنون در سواحل دریای خزر امدادگران هلال احمر در کنار منجیان غریق مشغول به فعالیت هستند و نکته اینجاست که آیا آن امدادگران محترم به علوم و فنون نجات غریق آشنا هستند و اینکه اگر کسی در دریا غرق شود سهم این تقصیر بین منجیان غریق و امدادگران هلال احمر تقسیم میشود و یا فقط مسئولیت قصور فقط بر گردن منجیان غریق خواهد بود؟
یا مثلا چندی پیش پوستر آموزشی را مرتبط با قوانین و ایمنی در استخر دیدم که توسط هلال احمر چاپ شده بود و نکته اینجاست که تامین امنیت و دیگر امور ایمنی مرتبط با استخرها با ساختار نجات غریق و منجیان غریق است و اطلاع رسانی نسبت به قوانین و ایمنی استخرها اصولا کار آنان است. متاسفانه ما در بسیاری از موارد شاهد این مسائل، تداخلها و موازی کاریها هستیم.
نجات غریق و بهایی که داده نمیشود
اصلا آنچنان که باید و شاید به شان منجیان غریق بها داده نشده و به مشکلات آنان رسیدگی نمیشود. برای همین است که اکثر افراد در این صنف ارزشمند با مشکلات معیشتی و حداقلهایی مانند دستمزد، بیمه، امکانات، تجهیزات و… روبرو هستند و در همین چند سال گذشته که در وضعیت همهگیری بیماری کووید و تعطیلی استخرها و پارکهای آبی بودیم متاسفانه بسیاری از منجیان و سرمنجیان بدلیل مشکلات معیشتی به مشاغل دیگری رفته و یا به کارهای دیگری با حداقل دستمزد پرداختند.
ساختار نجات غریق در ایران دارای سابقه ۸۸ سال است و بنظر من پیشینیان ما در آن دوران در امر نجات غریق خوب عمل کردند اما در سالهای اخیر متاسفانه بدلیل جنبههای مدیریتی و در راستای آن تصمیمات خام و یا عجولانه و همچنین ورود و دخالتهای نابجای برخی از سازمانهای امداد و نجات فاقد تخصص در به رشته نجات غریق مشکلات بیشتر و پیچیدهتر گردیده است.
پیشگیری و نجات از غرق شدن، چطور ممکن است؟
پاسخ به این پرسش راحت نیست چون رفتار یک فرد در شرایط قرار داشتن در وضعیت غرق شدگی اصولا فاقد عقلانیت است. بنظر من بهترین کاری که میتواند انجام دهد این است که منجیان غریق یا افراد نزدیک به خود را از وضعیت خود آگاه کند؛ البته اگر افراد فاقد حداقل مهارتهای عمومی نجات غریق باشند و برای کمک به فرد اقدام کنند جان خودشان هم در خطر قرار میگیرد.
نکته اصلی و بسیار مهم این است که اصولا تمام افراد باید پیش از قرار گرفتن در وضعیت غرق شدگی با آموزشهای لازم ملاحظات مرتبط با ایمنی در اماکن آبی و تعمهیدات مرتبط با پیشگیری از خطر غرق شدگی را بیاموزند - این همان نکتهای است که بعنوان آموزشهای همگانی در ارتباط با نجات غریق شناخته میشود که متاسفانه درحال حاضر جدی گرفته نمیشود و برخی مسئولین حتی تفاوت موضوع پیشگیری از خطر غرق شدگی که یک “موضوع پیشبینانه و پیشدستانه محور” است را با مساله جلوگیری از غرق شدگی که یک “مساله حادثه و یا فاجعه محور” را نمیدانند.
چطور میتوان آمار سالانه افرادی که غرق میشوند را کاهش داد؟
چندین سال پیش نقشهای از نقاطی که دارای آمار غرق شدگی و خارج از نظارت منجیان غریق بود که اصطلاحا به “نقاط کور” معروف بود تهیه شد و مدتی هم از منجیان سیار در آن نقاط استفاده شد، نتیجه مثبت بود و آمار مغروقین به طور چشمگیری کاهش یافت اما متاسفانه برنامه استمرار نیافت و پژوهشهای مشابهی صورت نپذیرفت.
اگر ما واقعا بخواهیم که آمار مغروقین را بطور مستمر، ممتد و معنادار پایین بیاوریم باید در کلیه سطوح آموزشی اعم از آموزشهای همگانی (آموزشهای افراد عام)، حرفهای (آموزش منجیان و سرمنجیان غریق) و آموزشهای عالی (آموزش مدرسان نجات غریق) همزمان کار و فعالیت کنیم.
اگر ما توسط مدرسین توانا اقدام به تربیت گسترده منجیان و سرمنجیان غریق قدرتمند نمائیم و همزمان مسئولین مسئولیت تمام نوار ساحلی را به منجیان غریق سپرده و امکانات، تجهیزات، دستمزد، بیمه و مزایای خوبی برای افراد مذکور تهیه نمایند و امدادگران هلال احمر هم فقط در بخش پشتیبانی فعال باشند ما مسلما میتوانیم براحتی به کاهش
مستمر، ممتد و معنادار مغروقین برسیم.
به شغل منجیان غریق بها بدهید
اگر امکانات، تجهیزات، دستمزد، بیمه، مزایای و شرایط خوبی برای منجیان و سرمنجیان غریق در فصل تابستان فراهم کنند، تعداد بسیار زیادی از جوانانی که در امر شنا قوی و در فن نجات غریق قابل هستند از سراسر کشور حاضر به پرداختن به شغل منجیگری در فصل تابستان میشوند.
