احتمالا همه ما ویدیوهایی با عنوان پسربچه نابغه ایرانی، استعداد بی‌نظیر ورزش ایران و ... را در فضای مجازی دیده باشیم. ویدیوهایی از آرات حسینی، پسر ۹ ساله‌ای که این هفته اخبار مختلفی درباره او از طرف آکادمی تیم سپاهان اصفهان که مدتی‌ست آرات کنار آنها تمرین می‌کند، منتشر شد.

ما در این گزارش نگاهی داشتیم به جنبه های مختلف زندگی این استعداد ورزشی که حالا با این خبرها همه ما نگران اینده و سلامتی‌اش هستیم.

یک بدن غیرمعمولی

از همین رو ما در تبیان درباره آسیب‌های ورزش سنگین در کودکان از نظر جسمی و روانی گفتگویی داشتیم با سهیل اکبری؛ کارشناس ارشد تربیت بدنی گرایش رفتار حرکتی، مدرس دانشگاه تهران و فدراسیون همگانی. با ۱۹ سال سابقه در حوزه ورزش کودک. او یکی از افرادی است که سال‌ها با بچه‌های مختلف سر و کله زده و فیزیولوژی بدن آن‌ها را هم خوب می‌شناسد

به نظر شما وضعیت آرات حسینی طبیعی است؟

متاسفانه آرات به واسطه استعدادی که داشت از سنین خیلی پایین شروع کرد به تمرینات سنگین و رژیم‌های غذایی جدی که اینها برای هیچ کودکی توصیه و تایید نمی‌شود. اگر دقت هم کنید می‌بینید که حضور آرات در مجامع بین‌المللی با هیچ مدرس یا فردشناخته‌شده علمی همراه نبود و به نوعی تایید نمی‌شد. صرفا اینفلوئنسرهای ورزشی یا کسانی‌که اطلاعات جدی در این‌باره نداشتند همراه او بودند.

متاسفانه در برخی والدین این تفکر اشتباه غالب است که هر چقدر فرزندشان زودتر ورزش حرفه‌ای را شروع کند احتمال موفقیتش در بزرگسالی در آن رشته بیشتر است، در حالیکه این ذهنیت اشتباه است. در کشورهایی مثل کانادا و استرالیا که در بحث ورزش کودکان حرفه‌ای کار کرده و تولید علم می‌کنند؛ اگر به چهار دوره اخیر المپیک هم نگاه کنید مدام رنک‌شان بالاتر می‌آید و نشان می‌دهد استعدادیابی درستی انجام داده‌اند. کودکان در این کشورها تا سن ۷ سالگی فقط بازی می‌کنند اما بازی هدفمند که در ایران با اسم بازی ورزش انجام می‌شود و الفبای حرکت را در قالب بازی به کودک آموزش می‌دهد. به سن ۸ سال که رسیدند رشته‌های ورزشی را به بازی‌های حرکتی جذاب تبدیل می‌کنند؛ پس از نظر روانی کودک به بازی کردن نیاز دارد تا جایی که ما معتقدیم «شغل کودک بازی کردن است.»"،

در خبرها آمده که صفحات رشد آرات بسته شده، به نظر شما این حرف درست است و چطور می‌شود فهمید که صفحات رشد استخوان کودک بسته شده؟

به طور کلی نمی‌توان درباره صفحات رشد کودک بدون آزمایش های دقیق نظر داد، تست کلی به این صورت است که با انجام آزمایش ایکس‌ری از استخوان مچ، متخصص ارتوپد می‌تواند بفهمد صفحه رشد استخوان کودک بسته شده یا نه. مدیر آکادمی سپاهان گفته احتمال بسته‌شدن صفحات استخوانی آرات با توجه به فشار بالای تمریناتش وجود دارد. این موضوعی است که باید با آزمایش و زیر نظر متخصص ارتوپد تایید و قطعی شود.فعالیت‌های سنگین ورزشی آرات به طور مداوم ادامه دارند و او دیگر وقتی برای بازی با همسن و سالان، بچگی‌کردن یا حتی مدرسه رفتن ندارد و همه اینها بر روانش هم اثر منفی میگذارند. ورزش در کودکان باید متنوع، با شدت مناسب و با علاقه و انگیزهٔ خودشان باشد تا موجب ارتقای سلامت جسمی و روحی‌شان شود.  

اما بحث مهمی که وجود دارد، فرم بدنی این کودک است. ما در دنیا بچه‌هایی را داشته‌ایم که با این شکل بدنی بوده‌اند، اما در کل طبیعی نیست. کودکی که زیر سن هشت سال تحت تمرینات سنگین قرار بگیرد احتمال آسیب جسمی و روانی‌اش به شدت بالاست. طبق پژوهش‌هایی که تا به حال در دنیا انجام شده و تمام کشورهای پیشرو در حوزه ورزش کودک روی آن کار می‌کنند، کار با کودک از سن ۳ سالگی با فعالیتهای جسمانی هدفمند اما در قالب بازی آغاز می‌شود و در سن ۸ سالگی کودک شروع می‌کند به فعالیت‌های جسمانی جدی یعنی تمرینات ورزشی. چرا که تازه در آن زمان از نظر جسمی و ذهنی آمادگی این تمرینات را دارد. "

درکشورهای دیگر موارد مشابه وجود دارد؟

در حالت معمول این شکل بدنی برای گروه‌های سنی زیر هشت سال اتفاق عادی نیست. بچه‌های دیگری که در دنیا بدنهای عضلانی داشتند هم ترشح هورمونهایی در بدنشان اتفاق میفتاده که برای سنشان طبیعی نبوده و نوعی اختلال به شمار میرود. شما چند بچه می‌بینید که در سن ۶ یا ۷ سالگی سیکس‌پک داشته باشد؟ من در همه این سالها تجربه به جز آرات صرفا یک پسربچه آسیای شرقی را با این شکل بدنی دیدم که آن هم به دلیل وجود هورمون‌هایی در بدن بچه بود که نباید در آن سن ترشح می‌شدند و در کل یعنی اتفاق مثبتی برای کودک نیست. "

پس با این حساب مضرات بیش ورزشی برای کودکان چیست؟

"اینکه کودک از سن ۲ یا ۳ سالگی تحت تمرین‌های سنگین باشد قطعا روان او را نابود می‌کند و هیچ منبع علمی این را تایید نمی‌کند که کودک زیر سن ۷ سال بخواهد ورزش سنگین انجام دهد. پیامد منفی آن هم این است که کودکی که از سن پایین درگیر تمرین سنگین باشد خیلی زود میتواند از نظر روانی از ورزش خسته شود و وقتی به سنی برسد که خودش بتواند تصمیم بگیرد، از ورزش بیرون می‌آید.

از منظر جسمانی هم همیشه گفته می‌شود مربی که با کودک کار می‌کند نباید فلسفه نادرستی مانند فقط نتیجه گرفتن از کودک را داشته باشد. وقتی فقط به فکر بالا بردن سطح حرکات ورزشی کودک باشیم باعث می‌شویم از نظر جسمی فشار زیادی به او وارد شود که همین می‌تواند احتمال آسیب را برای او بسیار بالا ببرد. چون هنوز مهارتهای کودک و توانایی‌های عضلانیش کامل نشده؛ بافت استخوانیش نرم است، مفاصلش توسط عضلات ثبات‌دهنده احاطه نشده و مثلا تستوسترون در بدن پسربچه ترشح نمی‌شود که به قدرت جسمانی‌اش کمک کند.

در این صورت احتمال اینکه کودک از ورزش زده شود هم وجود دارد، درست است؟

بله بله! این کودکان اگر هم در ورزش بمانند پر از آسیب خواهند بود چون بیش از اندازه به بدنشان فشار آمده در زمانی که به این فشار نیاز نبوده است. البته هنوز مشخص نیست که آیا صفحات رشد آرات بسته شده یا نه و فقط صحبت از احتمالات است. اما به هرحال از هر دو جنبه جسمی و روحی این کار تقبیح شده است. "

 آرات، چهره اینستاگرامی این روزها

تا به اینجای گزارش درباره وضعیت جسمی آرات با سهیل اکبری صحبت کردیم؛ اما یکی از جنبه‌های مهم این اتفاق بعد روانی این ماجرا برای کودک است.

آرات این روزها به یک چهره اینستاگرامی تبدیل شده که درگیری و بحث‌های زیادی در فضای مجازی بر سر او بوده و متاسفانه والدینش خود کودک را هم درگیر این مسائل کرده‌اند و آرات کاملا به این درگیری‌ها و مصاحبه‌ها آگاه است. یک کودک در سن زیر ۸ سال باید بازی کند نه اینکه درگیر مصاحبه و موضع‌گیری مقابل دیگرانی باشد که درباره او بحث می‌کنند.

فعالیت‌های سنگین ورزشی آرات به طور مداوم ادامه دارند و او دیگر وقتی برای بازی با همسن و سالان، بچگی‌کردن یا حتی مدرسه رفتن ندارد و همه اینها بر روانش هم اثر منفی میگذارند. ضمن اینکه باشگاه سپاهان هم حالا کار غیر اخلاقی کرده که با این ادبیات، اخباری را برای یک کودک ۹ ساله به وجود آورده است.اگر دقت هم کنید می‌بینید که حضور آرات در مجامع بین‌المللی با هیچ مدرس یا فردشناخته‌شده علمی همراه نبود و به نوعی تایید نمی‌شد. صرفا اینفلوئنسرهای ورزشی یا کسانی‌که اطلاعات جدی در این‌باره نداشتند همراه او بودند

روایتی از هرکول کوچولوی اوکراینی

نمونه‌های مشابه‌ای هم در گذشته وجود داشته‌اند مثل ریچارد ساندراک ملقب به هرکول کوچولو که در سال ۱۹۹۲ در اوکراین بدنیا آمد. به واسطه پدرش که قهرمان هنرهای رزمی بود از دو سالگی تمرینات سنگین ورزشی را آغاز کرد. خانواده‌اش امیدوار بودند که از طریق این کودک به سود مالی برسند و به همین علت چربی بدن او را با رژیم‌های سخت غذایی به زیر ۱ درصد رساندند. ریچارد وقتی که هوز ۱۰ سالش هم نشده بود روزی ۷ ساعت ورزش می‌کرد و همین هم باعث به خطرافتادن سلامتی‌اش شد.

او در آن سالها میگفت که مجبور به تمرین نیست اما بعدها در مصاحبه با شبکه ABC اعلام کرد که پدر و مادرش همه جنبه‌های زندگی‌اش را کنترل می‌کردند، او در مصاحبه تلویزیونی از اینکه فرم بدنی‌اش مشابه همسالانش نبوده، احساس ناراحتی داشته و گفته: «اصلا دلم نمی‌خواهد فعالیت‌هایی که قبلا داشتم را ادامه بدهم.»

چطور بیش تمرینی در کودکان مانع رشد می‌شود؟

ورزش با فشار بر صفحات رشد موجب تحریک آن‌ها و رشد بهتر استخوان می‌شود؛ اما ورزش‌های شدید و سنگین زودهنگام، با فشار بیش از حد، موجب تخریب و بسته‌شدن این صفحات شده و کندی، توقف رشد و کوتاهی قد را به دنبال خواهد داشت.

بنابراین، ورزش در کودکان باید متنوع، با شدت مناسب و با علاقه و انگیزهٔ خودشان باشد تا موجب ارتقای سلامت جسمی و روحی‌شان شود.