واژه ی «شیطان»، از ماده «شطن» یا «یشطن» به معنای خبیث و پست و دور شدن، آمده است و به هر موجودی سرکش و متمرد باشد، گفته می شود. اعم از، انسان، جن و یا جنبندگان دیگر. پس شیطان اسم عام(اسم جنس) است اما "ابلیس اسم خاص (علم) است که حضرت آدم را سجده نکرد واکنون نیز با لشکر و منسوبین خود انسان‏ها را وسوسه و گمراه می‏کند.

شیطان (ابلیس)از جنس جن و از آتش خلق شده است و قبل از این که از بهشت رانده شود،خدا را بسیار عبادت می‌کرد. به همین دلیل، عزازیل نام گرفت.شیطان خودش اعتراف کرد که زمانی که خداوند به او فرمان سجده به حضرت آدم‏ علیه السّلام  داد، او از فرمان الهی سرپیچی کرد و گفت:«خلقتنی من نار و خلقته من طین؛»«مرا از آتش و او را از خاک آفریدی (و آتش به خاک افضلیت دارد)» و همانند جنیان دارای اختیار، تکلیف و شعور و عقل و اراده و زاد و ولد هستند.

حضرت علی(ع) فرموده‌اند:شیطان هفتاد هزار سال خدا را عبادت کرد و فقط یک نماز دو رکعتی او چهار هزار سال طول کشید.وقتی خدا انسان را از خاک آفرید و روح در آن دمید،به تمام ملائکه،دستور سجده بر آدم داد و همه سجده کردند،به جز ابلیس که به خدا گفت:«مرا از آتش آفریده‌ای و او را از گل بدبو.پس مقام من از او بالاتر است و بر او سجده نمی‌کنم».سپس،خداوند به او فرمود:از درگاهم بیرون برو که تو از رانده شدگان هستی.شیطان جواب داد: من هفتاد هزار سال تو را عبادت کرده‌ام و خودت فرموده‌ای که هر کس مرا عبادت کند،عبادتش را بی‌نتیجه نمی‌گذارم و عوضش را به او می‌دهم.
خدا در پاسخ فرمود:هر چه بخواهی، در دنیا به تو عطا می‌کنم .شیطان گفت: «اول،اجازه بدهی تا قیامت زنده بمانم
خداوند فرمود:«تا روز معلومی تو را مهلت می‌دهم» «دوم،در مقابل هر یک از فرزندان آدم،دو فرزند به من عطا کنی که بر هر یک از آنها، دو فرزند را مسلط کنم و آنها را به گمراهی بکشانم»«سوم،می‌خواهم فرزندان آدم ما را نبینند،ولی ما آنها را ببینیم» «پنجم،از تو می‌خواهم به من قدرت دهی که به هر شکلی که می‌خواهم درایم و هر کجا که خواستم بروم»
«ششم،می‌خواهم تا دم مرگ کنار فرزندان آدم باشم(یعنی حتی وقتی حضرت ملک الموت (عزرائیل) برای قبض روح به سراغ انسان می‌اید،شیطان هم حاضر می‌شود و انسان را وسوسه می‌کند تا کافر از دنیا برود)».

امام محمد باقر(ع) فرمودند:«زمانی که انسان در حال جان کندن است،خیلی تشنه می‌شود و در آن هنگام،شیطان با یک لیوان آب می‌آید و می‌گوید:اگر بر من سجده کنی و کافر شوی،این آب را به تو می‌دهم.اگر انسان مومن و نمازخوان باشد،آب را قبول نمی‌کندو در غیر این صورت،بر شیطان سجده می‌کند و آنجاست که شیطان آب را می‌ریزد و می‌گوید:«من از تو بیزارم» و می‌رود.
«هفتم،از تو می‌خواهم که مرا بر سینه اولاد آدم مسلط گردانی،تا او را وسوسه کنم». خداوند،در پایان فرمود:تمام خواسته‌هایت را برآورده می‌سازم،ولی هر کس که پیرو تو شود و فریب تو را بخورد،من او را با تو به دوزخ می‌افکنم که بد منزلگاهی است.شیطان نیز گفت:«ای خدا، به قدرت و شکوهت قسم که همه انسان‌ها را گمراه می‌کنم،مگرعده معدودی که بندگان خاص تو هستند و باقی،همه بندگان من هستند».

تلاش شیطان برای گمراهی

 همانطور که گفتیم شیطان موجودی شرور و فریبکار است و در برابر خداوند ناسپاس ،عصیانگر بوده و در برابر بندگان خداوند هم حسود و بی وفا است و به همین خاطر ملعون ومطرود از درگاه الهی است. شیطان دشمن آشکار و سوگند خورده برای گمراهی بشر است. شیطان با یاران جنی و انسی خودش شبانه‌روز تلاش می‌کند تا به‌به روش های مختلف به درون انسان وارد شده و ولایت خودش را ایجاد و تثبیت کند و سلطه بی‌چون و چرای می‌خرد را تحقق بخشد. شیطان برای تحقق خواسته‌ها و اهدافش از ابزارهای گوناگونی بهره می‌برد.

شیطان سعی می کند انسان با طمع  از یاد خدا غافل کند و کاری کند که بنده پرورگار خود را فراموش کند و از طریق او را منحرف سازد. قطعا شیطان در مقابل جبهه حق در تلاش است ؛یعنی هر چقدر هم افراد نسبت به انجام حق، وارد عمل شوندو کار حق انجام دهند، قدرت و عمل شیطان نسبت به این افراد بیشتر می شود و شیطان رهایشان نمی کند. در واقع زمانی که انسان به دنیال کار خیری می رود،شیطان در تلاش است تا با منع کردن او از انجام کار خیر، درهای رحمت را به سوی او ببندد و گاهی هم با موفق می شود و به نتیجه ی دلخواه خود می رسد.

 انسان نباید تصور کند که شیطان در اضلال و گمراهی او موفق نمی شود،بلکه شیطان در بعضی مسائل و امور،با اینکه انسان راه حق را پیدا کرده و آن را تشخیص داده، با توجیحاتی که بر او القا می کند، انسان را به سمت باطل سوق می دهد و در نتیجه فرد به انجام امور باطل تن داده و این  در حالی است که خودش نیز می داند، گناه انجام می دهد.

ابزار های شیطان برای گمراهی انسان

همانطور که گفتیم این موجود، دشمن قسم خورده ی انسان است و تلاش دارد تا با روش ها و ابزارهای مختلف انسان را گمراه کند. در ادامه ابزارهایی که شیطان برای گمراهی انسان به کار می گیرد را بیان می کنیم:

اختلاف

یکی از ابزارهایی که شیطان برای گمراهی انسان در نظر دارد، ایجاد اختلاف بین آنهاست.اختلاف، ابزاری برای تثبیت ولایت و سلطهی شیطان بر انسان می باشد. زیرا اختلاف و تفرقه بین انسانها شرایطی را ایجاد می‌کند که آنها  از دایره حق و عدالت خارج می‌شوند و بستری برای گمراهی و ولایت و سلطه شیطان می‌شود.

شیطان برای اینکه به اهداف پلید خود برسد، هر کاری را گام به گام و مرحله به مرحله پیش می برد و انجام می دهد.هر گامی ‌که انسان در اختلاف و تفرقه بر می‌دارد،کمک می کند تا مرتبه‌ای از ولایت و سلطه شیطان تامین شود. از همین‌رو شیطان از هرگونه ایجاد شرایط صلح و آشتی میان فردی یا میان گروهی جلوگیری می‌کند؛ زیرا نمی‌تواند در شرایط صلح و آشتی به اهداف خودش برسد؛ در حالی که در شرایط اختلاف و گل‌آلود شدن روابط سالم میان فردی و اجتماعی می‌تواند به سادگی از این آب گل‌آلود ماهی بگیرد و به اهداف پلید خود برسد.

جنگ

یکی دیگر از ابزارهای شیطان برای گمراهی انسان و رسیدن به ولایت و سلطه ،ایجاد جنگ بین انسانهاست.صلح و دوستی میان مردم می‌تواند شرایط مساعدی را برای همزیستی و همگرایی بشر ایجاد کند ؛ چرا که در این شرایط، این عقلانیت است که بر فرد و اجتماع حاکمیت دارد و موجب تعادل رفتاری و انتخاب‌های درست و صالح و سالم می‌شود؛ اما در شرایط جنگی که قوه غضب طغیان کرده و حتی مدیریت عقل را به دست گرفته است، نمی‌توان امید داشت که کسی رفتاری متعادل داشته باشد.

 در شرایط غضب و عصبانیت شیطان بر نفوس انسان مسلط می شود  و او را به انتخاب و انجام کارهای به دور ازعقل است، می کشاند.از جمله کارهایی که  شیطان ، انسان را به انجام آن تحریک می کند،بدعهدی، پیمان‌شکنی، خیانت، دروغ، ظلم و بی‌عدالتی است.

خدا به مومنان فرمان می‌دهد برای جلوگیری از ایجاد شرایط ولایت و سلطه شیطان، همگی ‌باید با هم از در دوستی و صلح وارد شوند و همه اختلافات و عوامل تفرقه را کنار بگذارند و اجازه ندهند تا خشم و غضب به شکل افراطی بر نفس انسان سلطه یابد و عقلانیت و سلامت انسان و اجتماع را تهدید کند.
افتراء به خدا

از دیگر ابزارهای شیطان برای گمراهی انسان، افترا و نسبت دادن چیزی به خدا و دین اسلام  در حالی که از دین نیست، می باشد.بر همین اساس، بدعت در امر دین می‌تواند مهم‌ترین شکل افترا به خدا باشد که شیطان از آن برای گمراهی و بدبختی بشر بهره می‌گیرد.

خدا به مومنان هشدار می‌دهد که درباره چیزی که علم و آگاهی ندارند، سخنی نگویند. پس باید درباره امور دینی هم که علم و آگاهی ندارند، سکوت کنند و سخنی نگویند؛ زیرا سخن گفتن دراین امور بدون علم و آگاهی و از روی جهالت و ناآگاهی چیزی جز افترا زدن به خدا نیست. در واقع این افترا می‌تواند انسان را از خدا و دین دور کند و شیطان را بر وی مسلط سازد.

از نظر قرآن، برای هر پیامبری دشمنی از شیاطین جنی و انسی است که مسئولیت آنان «وحی شیطانی» و ایجاد دین باطل در برابر دین حق و وحی الهی است. این شیاطین جنی و انسی، باطل را با امور زیبا تزیین می‌کنند و با آراستن باطل، آن را به خورد مردم می‌دهند و این‌گونه با مثلا کلماتی چون آزادی و صلح و برابری، مردمان را به سمت گناه و فسق و فجور می‌برند و شیطان را بر جان و جامعه مسلط می‌کنند.

خمر و میگساری

خمر و میگساری از ابزارهای دیگر شیطان برای گمراهی انسان می باشد.مهمترین نعمتی که خداوند به انسان عطا فرموده،عقل است که این نعمت در کنار وحی ،دو حجت و راهنمای بشر برای سعادت ابدی است.

 در واقع انسان با بهره گیری از عقل می تواند جلوی خواسته ها و هواهای نفسانی خود را بگیرد و در مقابل شهوت و غضب بایستد و آنها را مهار و مدیریت کند و از آن برای اهداف متعالی استفاده کند.

بنابراین، هر چیزی که موجب شود تا عقل از کار بیفتد یا پوشیده و ناتوان از عمل باشد، به‌عنوان ابزارهای شیطانی معرفی می‌شود. در همین زمینه نوشیدنی‌های مسکر  که عقل را تخریب یا از کار می‌اندازد، به‌عنوان ابزارهای شیطان معرفی می‌شود، چرا که انسان وقتی خمر می‌نوشد، نمی‌داند چه می‌گوید و چه می‌کند؛ زیرا هنگام نوشیدن مسکرات عقل از کار می‌افتد.

ازلام

یکی از ابزارهای شیطان، بهره‌گیری از ازلام است. ازلام در عربی به معنای نوعی تفال و قماری خاص است؛ زیرا در زمان جاهلیت رسم بر این بود که گاهی از ازلام برای تقسیم گوشت به شکل قمار استفاده می‌کردند؛ یعنی حیوانی را با هم می‌خریدند و با ازلام و قمار سهم هر کسی را مشخص می‌کردند و یا ممکن بود اصلا به کسی گوشتی نرسد؛ پس در این موارد با ازلام به برد و باخت گوشت اقدام می‌کردند؛ یا اینکه از این ازلام برای خیر و شر امور استفاده می‌کردند.

 ازلام در آن روزگار چیزی شبیه همین شیر یا خط با سکه است که امروز برای تقسیم میدان ورزشی یا حتی خیر و شر امور استفاده می‌کنند. این‌گونه رفتارهای اجتماعی یا عبادی به جای آنکه بر اساس علم و عقلانیت باشد، بر اساس جهالت علمی ‌و عملی است و اصولا قرآن، هرگونه رفتاری را که به معنای مخالفت علنی با عقل و علم است محکوم می‌کند؛ یعنی کسانی به سمت این گونه رفتارها می روند که گرفتار جهالت عقلی و علمی ‌هستند.

 این افراد به جای آنکه تعقل و اندیشه کنند و به سمت علم و دانش آیند و آن را مبنای فکر و عمل قرار دهند، براساس گمانه‌ها و ظن و سفاهت و سبک مغزی عمل می‌کنند. انسان با این روش بستری را برای سلطه و ولایت شیطان فراهم می‌آورند و شیطان با این ابزارها به ایجاد دشمنی در میان مردم اقدام می‌کند؛ زیرا کسانی که گرفتار بی‌خردی و نادانی هستند، رفتارهای نسجیده داشته و با کوچک‌ترین سخنی بر اساس حکومت شهوت و غضب از کوره در می‌روند و در خدمت مقاصد و اهداف شیطان قرار می‌گیرند.

تحریم حلال و تحلیل حرام
یکی دیگر از ابزارهای شیطان برای گمراهی  انسان این است که حلال الهی را برای انسانها حرام می داند و چیزهای حرام را ،حلال. یعنی شیطان طوری رفتار می کند که مردم حلال خدا را حرام بشمارند و حرام خدا را حلال بدانند. مثلا به جای خوردن گوشت گاو و گوسفند و ماهی فلس‌دار، آن را حرام بدانند و به خوردن گوشت سگ و کوسه ماهی و خوک بروند. همچنین به‌جای آنکه دنبال کار های نیک بروند ،دنبال بدی‌ها و زشتی‌ها باشند و به جای زناشویی به زنا رو آورند و فحشاء و منکرات را مرتکب شوند.


اخلالگری در روابط انسان‌ها
 از دیگر ابزارهای شیطان برای ولایت و سلطه، ایجاد فساد در روابط اجتماعی و اخلال در آن است. همانطور که گفتیم این موجود برای تحقق سلطه و ولایت خویش از تفرقه میان مردم و گسست اجتماعی سود می‌برند. فرعون با این رویه از شیاطین انسی برای ایجاد و تثبیت سلطه خویش بر اهالی مصر سود می‌برده است. خدا در قرآن به مردم هشدار می‌دهد که ابلیس استاد «نزغ» و اخلال و افساد میان انسان‌ها است، بنابراین برای رهایی از آن باید تنها دست به دامن خدا شد و به او پناه برد؛ زیرا انسان نمی‌داند چگونه و چه زمانی از سوی شیاطین مورد حمله قرار می‌گیرد.

تبذیر و ریخت و پاش
یکی دیگر از ابزاهای شیطان برای گمراهی مردم و رسیدن به سلطه ، استفاده از تبذیر و ریخت و پاش می باشد.باید دانست که در امور اعتقادی و اقتصادی حد وسط و میانه‌روی و قوام از اصول اساسی است.بنابراین، هرگونه اسراف در این امور همانند اسراف شرک ، اسراف جنسی مانند لواط، اسراف مالی و اسراف قدرتی  نادرست است. شیطان در مسائل اقتصادی با استفاده از تبذیر یعنی ریخت و پاش،تلاش می کند تا ضمن ایجاد کمبود مواد غذایی و فقر اقتصادی، بستری را برای کفر ایجاد کند؛ زیرا فقر به کفر نزدیک است و ابلیس برای ایجاد کفر و کفران در مردم از این ابزار تبذیر استفاده می کند. خدا به صراحت می‌فرماید: ریخت و پاش‌کنندگان برادران شیطانند و شیطان نسبت به پروردگارش کفران ورزید.

خوف و‌ ترس بی‌پایه
خوف و‌ ترس اگر بر اساس عقلانیت و احتمالات قوی  باشد،چیز خوب و کاربردی است؛ زیرا انسان هنگام خوف با احتیاط عمل می‌کند و هر کاری را انجام نمی‌دهد. اصولا خوف و رجا مبنای اصلی در سبک زندگی انسان مسلمان است. انسان با‌ ترس و امید می‌تواند به درستی تصمیم بگیرد و عمل کند؛ اما ابلیس برای اینکه بتواند بر انسانی مسلط شود، از خوف بی‌پایه و اساس بهره می‌گیرد و با‌ ترساندن اولیای خویش آنان را مطیع خود می کند.

خدا در قرآن بیان می‌کند چگونه شیطان با ایجاد ‌ترس بر آن بود تا حتی مومنان را از حرکت جهادی بازدارد. در قرآن آمده است که  ایجاد‌ ترس، از شگردهاى شیطان براى جلوگیرى از شرکت در جهاد بوده است(آل‌عمران، آیات 173 و 175)؛ زیرا آيات ياد شده درباره عمل نفاق‌گونه «نعيم بن مسعود» است كه از طرف ابوسفيان مأمور شد در دل مسلمانان ايجاد ‌ترس كرده، آنان را از شركت در جنگ با مشركان بازدارد.

اعمال خرافی
 اصولا خرافات و کارهایی مانند جادو، طلسم ،سحر و مانند آنها ، از ابزارهای شیطان برای دوری مردم از هدایت و راهکارهای قرآنی و وحیانی است. اعمال خرافى، ابزار شیطان براى گمراه کردن بندگان خدا است و شیطان با این ابزارها دنبال رسیدن به هدف های زشت و پلید خودش است.

دشمنی و کینه‌توزی
از دیگر ابزارهای شیطان برای سلطه و ولایت بهره‌گیری از دشمنی و کینه‌توزی میان انسان‌ها است. ابلیس برای رسیدن به اهداف پلید خویش از همه ابزارهای دشمنی و ایجاد دشمنی و کینه‌توزی همچون قمار و خمر و مانند آنها استفاده می کند.

باورهای خرافی
هر نوع ضعف بینش و هر نوع انحراف در اعتقادات و هر نوع باورهای خرافی در انسان راهی برای ورود شیطان به وجود انسان و وسوسه او است. بنابراین باید تلاش کرد اعتقاد و ایمان مستدل و محکمی پیدا کرد که هرگز در آن رخنه ای برای وجود شیطان نداشته باشد.

خصلتهای زشت و ناپسند
یکی دیگر از راه های گمراهی انسان توسط شیطان، خصلتهای زشت و ناپسندمی باشد. هر یک از خصلتهای زشت و ناپسند مانند بخل، حسد، سوء ظن به مؤمن، کبر و ... به منزله جای پایی برای شیطان است و روزنه ای برای ورود شیطان به وجود انسان می باشد.

ایجاد و گسترش فحشاء و زشتی‌ها در اجتماع و تبدیل هنجارها به نابهنجارها و نابهنجارها به هنجارهای اجتماعی تا جایی که پدیده‌های زشت اجتماعی چون بی حجابی و زناکاری از رویه‌های اجتماعی باشد، از جمله ابزارهای شیطان است که در قرآن بیان شده است

وابستگی شدید به دنیا
 دیگر از راههایی که شیطان از آن وارد می شود و انسان را به گمراهی می کشاند، علاقه و دلبستگی شدید او به دنیا است. شیطان از این علاقه به عنوان نقطه ضعفی برای در اختیار گرفتن انسان بهره می گیرد. مثلاً اگر انسان به فرزند خود علاقه ی خیلی زیاد داشته باشد، طوریکه محبت او به فرزند بیش از محبت او به خدا باشد، شیطان در هنگام احتضار بر او متمثل می شود و او را تهدید می کند که یا کفر بورزد یا فرزندت را تباه میکنم به اصطلاح عامیانه اورا میکشم. از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود کس نیست که در آستانه مرگ قرار گیرد مگر آنکه ابلیس یکی از شیطانهای خود را موکل او کند تا او را امر به کفر کرده و در دینش او را به شک بیندازد، تا آنکه جانش خارج شود، پس هرکه مؤمن حقیقی باشد، آن شیطان نمی تواند بر او غلبه پیدا کند. بنابراین هنگامی که نزد افراد محتضر از خودتان حاضر می شوید به آنها شهادتین را تلقین کنید، تا جان بسپارند.

ایجاد شبهه در معاد
 از دیگر راه های سلطه شیطان بر انسان، ایجاد شبهه در معاد می باشد.پذیرش خالقیت یا معبودیت خدا، در فلسفه زندگی و سبک آن نقش دارد، ولی هیچ چیزی در سطح اعتقاد نسبت به ربوبیت خدا و معاد باوری نقش اساسی ندارد؛ زیرا پرورش الهی به هدفمندی‌ اشاره دارد و معادباوری به جهت‌گیری این هدف و آثار آن در سعادت و شقاوت دو سرای انسان. به همین خاطر ابلیس بیشترین تلاش خود را می‌کند تا در باور ربوبیت و معاد شبهه‌افکنی کند. از نظر قرآن، یکی از ابزارهای شیطان برای گمراهی بشر، بهره‌گیری از شبهه‌سازی و شبهه‌افکنی در معاد و حقیقت آن است تا این‌گونه مردم را اغوا و گمراه سازد.

غفلت از خدا
یکی از مهترین ابزارهای شیطان برای گمراه کردن انسان و سلطه بر او، غفلت و فراموشی از یاد خدا می باشد.با آنکه خداوند در همه چیز دیده می شود و در واقع هر چیزی که خلق شده ، نشانه و آیتی از خداوند می باشد، با این همه مردم خلق را بدون خالق می‌بیینند و از حضور خدا غافل هستند. همین غفلت از مهم‌ترین ابزارهای شیطان برای سلطه و ولایت خویش است.

جدال جاهلانه مردم
 شیطان در تلاش است که میان مردم مجادله ای باطل و بیهوده به وجود آورد.او از این جدال برای رسیدن به هدف های خود استفاده می کند.زیرا این گفت‌وگوهای بی‌ثمر و بی‌پایه نه تنها مردم را به خود سرگرم می‌کند، بلکه موجبات اختلاف و تشتت و گسست اجتماعی را فراهم می‌آورد.

 خدا به صراحت بیان می‌کند که جدال جاهلانه براى انکار خدا، روشى شیطانى است و از همین رو بیان می‌کند که چگونه وحی شیطانی در همین راستا و برای تحقق همین اهداف پلید و زشت بوده است؛ خدا می‌فرماید که جدال مشرکان با مسلمانان براى حلال شمردن ذبیحه غیرشرعى، از الهامات شیطان است که باید انسان نسبت به آن آگاهی داشته و از آن پرهیز کند.
گناه
گناه از مهم‌ترین ابزارهای شیطان برای ایجاد و گسترش ولایت و سلطه خود است. گناه کردن نقطه ضعف انسان برای گمراهی او توسط شیطان است.مخصوصا اگر قرار باشد به این گناه اصرار بورزد و و ارتکاب گناه برایش به صورت عادی در آمده باشد. این ابزار می‌تواند حتی مومنان و مسلمانان را از جاده هدایت خارج کرده و آنان را از مسیر جهاد اکبر و اصغر دور سازد.
قمار
 قمار، ابزار شیطان براى بازداشتن مردم از یاد خدا و نماز و ایجاد کینه و عداوت میان مردمان است. از همین رو خدا آن را حرام کرده است. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: قمار، نرد و شطرنج می باشد و هر قماری، میسر است. پس آن ناپاک و کثیف و از عمل شیطان است.

 خداوند خمر و میسر را در کنار بت ها نام برده است. با خمر و قمار، شیطان بر بنی آدم سلطه پیدا می کند. «إِنَّمَا یُرِیدُ الشَّیْطَانُ أَنْ یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَدَاوَةَ وَ الْبَغْضَاءَ فِی الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ وَ یَصُدَّکُمْ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاَةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ » به درستی که شیطان مستمراً چنین می خواهد که بین شما بنی آدم، دشمنی و کینه توزی ایجاد کند با دو عمل میخوارگی و قماربازی که به وسیلۀاین دو، شما را از ذکر الهی و از نماز که سبب آرامش و کمال و سعادت انسان است، باز دارد.

همچنین  فرموده است:« یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَیْسِرُ وَ الْأَنْصَابُ وَ الْأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّیْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ » ای کسانی که ایمان آورده اید، به درستیکه خمر و قمار و بت ها و تیرهای قرعه و قدح های برد و باخت، همگی ناپاک و از اعمال شیطان است، پس اجتناب و دوری نمایید تا رستگار شوید.

نجواهای شیطانی
در گوشی صحبت کردن در میان جمع و به وجود آوردن محافل زیرزمینی توطئه از مهم‌ترین ابزارهایی است که شیطان برای ایجاد دشمنی و حکومت و سلطنت و ولایت خویش از آن استفاده می کند.نجواها اصولا موجب می‌شود تا مردم نسبت به پیشرفت‌ها دلسرد شده و گرفتار حزن و اندوه شوند و امید خود را نسبت به آینده روشن و سعادت از دست دهند. از همین رو خدا نسبت به این‌گونه محافل و رفتارهای اجتماعی هشدار می‌دهد و آن را عامل معصیت و دوری مردم از تعاون و همکاری در کارهای خیر و تقوا می‌شمارد.

طاغوت‌گرایی
 از دیگر ابزارهای شیطانی برای گمراه کردن انسان و سلطه بر او طاغوت گرایی می باشد.ولایت دوگونه است، الهی و طاغوتی. کسی که تحت ولایت الله نباشد به‌طور طبیعی به دامن ولایت طاغوت می‌رود. ولایت شیطان از مصادیق ولایت طاغوتی است. شیطان برای اینکه مردم از ولایت الله به ولایت طاغوت سوق داده شوندو به آن سمت بروند، از ابزارهایی چون مراجعه به طاغوت براى داورى،  استفاده می‌کند؛ چنانکه جنگ و مبارزه در راه طاغوت، ابزار اغواگرى شیطان است تا این‌گونه انسان از ولایت الله به ولایت طاغوت برسد.

ایجاد آرزو
به وجود آوردن آرزو در انسانها از دیگر ابزارهای شیطان برای سلطه بر اوست. در واقع  آرزو غیراز امید است؛ آرزو به خواسته‌ای گفته می‌شود که انسان ابزار دستیابی و استحقاق آن را ندارد، اما امید چیزی است که ابزار و استحقاق دستیابی فراهم است و انسان تنها باید سعی و تلاش کند تا به آن برسد.

شیطان از طریق آرزوهای باطل و دور و دراز، مردم را سرگرم می‌کند و با بیهودگی آنان را از حقیقت و دستیابی به آن باز می‌دارد. خدا بارها در قرآن بیان می‌کند که ایجاد آرزوى فریبکارانه، از دام‌هاى شیطان است. البته از آنجا که آموزه‌های وحیانی پیامبران(ع) همواره در تقابل با شیطنت‌های ابلیس است، ایجاد آرزوهای باطل از مهم‌ترین راهکارهای شیطان برای مبارزه با وحی است. در حقیقت، القاى آرزوهاى باطل، وسیله اى از سوى شیطان، براى مبارزه با تعلیمات انبیا است.

---