در طب سنتی، غذاهای خونساز از تنوع بسیار بالایی برخورداراست؛ هرغذای با طبع گرم و تری میتواند بالقوه خونساز باشد، به غذاهای خونساز در طب سنتی ایرانی، غذاهای دمساز نیز گفته میشود؛ از جمله غذاهای دمساز میتوان "هوا"را نام برد. هرچه هوا از لطافت و پاکی بیشتری برخوردار باشد (اکسیژن بیشتری داشته باشد) خون لطیفتری را تولید میکند؛ هوای آلوده (حاوی آلایندههای جوی) خون آلوده و ناپاک ایجاد میکند.
از جمله غذاهای خونساز میتوان از "دیزی آبگوشت" با نخود فراوان یاد کرد؛ توصیه میشود که این غذا با شعله پایین تهیه و طبخ شود. غذای بعدی"سوپ گوشت بلدرچین"؛ این غذا از آهن زیادی برخوردار است، مادهی خونساز دیگر "خوردن 21 عدد مویز صبح ناشتا" است که در روایات و احادیث نیز به آن اشاره شده و برای کاهش بلغم مغز و افزایش حافظه توصیه می شود و فوقالعاده خونساز بوده و آهن فراوان دارد.
علائم کم خونی چیست؟
گروهی از مواد غذایی وجود دارند که مصرف آنها به درمان کمخونی کمک میکنند که از این مواد غذایی میتوان به عدس با گلپر، انواع سبزیها و میوهها، سیب، عصاره چغندر به همراه عسل، گوشت گوسفند جوان، سرکه انگبین به همراه عرق بیدمشک و یونجه، انار با گلپر، دل گوسفند کبابی شده، کشمش، گزنه، کدو ترکیب چهار مغز (پسته، بادام، گردو و فندق) به همراه عسل اشاره کرد.
- خستگی
- سردرد
- گیجی
- درد سینه
- ضعف عمومی
- رنگ پریدگی
- ریزش مو
- ضعف بنیه
- تنفس های کوتاه
- دست و پاهای سرد
- ضربان قلب نامنظم
- مشکلاتی در تمرکز
عوامل ایجاد کم خونی در بدن
کم خوی آنمی: کمبود آهن آنمی شایع ترین گونه کم خونی است. آهن برای انسان ها برای تولید هموگلوبین حیاتی بشمار می رود از دست رفتن خون، رژیم غذایی ضعیف و ناتوانی بدن شما برای جذب آهن از غذا می تواند منجر به کمبود آهن شود. در نتیجه بدن قادر به تولید هموگلوبین کافی نیست که منجر به کم خونی می شود. خونریزی بیش از حد در طول قاعدگی یا خونریزی ناشی از جراحت، جراحی، سرطان یا عملکرد بد مجاری ادرار یا دستگاه گوارش می تواند منجر به کم خونی ناشی از آنمی شود.کم خونی آپلازی: این نوع کم خونی در زمانی ایجاد می شود که بدن گلبول های قرمز خون کافی (گلبول قرمز)را تولید نمی کند. گلبول های قرمز خون در مغز استخوان هر 120 روز تولید می شوند. وقتی مغز استخوان قادر به تولید گلبول های قرمز است، شمارش خون افت می کند و منجر به کم خونی می شود.
کم خونی همولیتیک: این نوع کم خونی در زمانی ایجاد می شود که گلبول های قرمز خون قبل از اینکه عمر طبیعی آن ها به پایان برسد نابود شوند. مغز استخوان قادر به تولید سریع گلبول های قرمز جدید برای برآورده کردن تقاضای بدن نیست.
آنمی کمبود ویتامین ب 12: مانند آهن، ویتامین ب 12 نیز برای تولید مناسب و کافی هموگلوبین مورد نیاز است. بیشتر محصولات حیوانی در ویتامین ب 12 غنی هستند. اما اگر گیاهخوار باشید ممکن است کمبود ویتامین ب 12 داشته باشید. این می تواند تولید هموگلوبین را در بدن مهار کند که منجر به کم خونی می شود. این نوع کم خونی همچنین کم خونی خطرناک نامیده می شود
تالاسمی: تالاسمی اختلال ژنتیکی موروثی است که در آن بدن به اندازه کافی سلول های خون قرمز را ایجاد نمی کند. در نتیجه، افراد مبتلا به تالاسمی نیز می توانند به کم خونی شدید مبتلا شوند.
آنمی فانکونی: کم خونی فانکونی اختلال ژنتیکی نادر است که منجر به عملکرد بد مغز استخوان می گردد کم خونی فانکونی مانع از تولید گلبول های قرمز می شود هم چنین می تواند باعث تولید مغز استخوان در تولید گلبول های قرمز غیر عادی شود این می تواند منجر به سرطان شود و بر اندام ها و بافت های بدن تاثیر بگذارد کودکانی که کم خونی فانکونی را به ارث می برند نقص هنگام تولد دارند.
فاکتورهای خطرناک آنمی: زنان و کودکان بیشتر مستعد ابتلا به کم خونی هستند تا مردان. آنمی در دوران بارداری متداول است اما نباید همین طور رها شود. عفونت کاندیدا می تواند از جذب ویتامین های ب جلوگیری کند و کمبود ویتامین ب 12 منجر به کم خونی خواهد شد. بیماری های گوارشی مثل بیماری کروهان ، زخم معده و سندروم روده می تواند باعث کم خونی شود. مصرف داروهای درد اغلب می تواند عامل خطر کم خونی نیز باشد. افراد بالای 65 سال می توانند کم خونی داشته باشند.
بیماری داسی گویچه: بیماری داسی گویچه یک اختلال خون جدی است که باعث بیماری داسی گویچه می شود. کم خونی سلول های داسی شکل اختلالی ارثی است که بدن نوع غیر طبیعی از هموگلوبین را تولید می کند. این اختلال سبب می شود گلبول های قرمز خون داسی شکل شوند و به هم بچسبند. این اختلال می تواند گردش خون را در رگ ها با مشکل مواجه کند.
درمان کم خونی در طب سنتی
- جگر: جگر مرغ یکی از بهترین منابع آهن است جگر خام، 9 میلی گرم آهن دارد جگرمنبع بسیار خوبی از ویتامین های ب، فسفر و روی است.- کشمش: کشمش غنی از آهن است و شما میتوانید به مدت یک شب کشمشها در آب خیس و صبح روز بعد آنها را مصرف کنید، این روش در درمان کم خونی بسیار موثر است.
- کدو: برای درمان بیماری های گوناگون استفاده می شود و غنی از مواد معدنی، ویتامین نظیر کلسیم، آهن، فسفر، نیاسین و ویتامین ث، است و برای درمان ضعف به خاطر کم خونی استفاده می شود.
- کلم: برگ های کلم سبز و قرمز خام را به صورت سالاد قبل از هر وعده غذایی میل کنید. برگ های کلم دارای کلسیم و گوگرد فراوان بوده و بسیار برای کم خونی مفید است.
- ریواس: حدود ۵ گرم از ریشه خشک ریواس را به صورت پودر درآورید و داخل یک لیوان آب ولرم حل کرده و با عسل شیرین کنید و خوب هم بزنید و هر روز قبل از غذا یک فنجان از آن را بنوشید.
- اسفناج: فقط نصف فنجان اسفناج روزانه چیزی است که برای درمان کم خونی تان نیاز دارید این سبزیجات سبز تیره ویتامین های آ، ب9، ایی و ث، آهن، فیبر، کلسیم و بتا - کاروتوئن دارند. فقط نصف فنجان اسفناج ، حدود 20 درصد از نیاز آهن روزانه برای یک زن است! بنابراین، اسفناج را در رژیم غذایی روزانه بگنجانید، اما فراموش نکنید که حتما اسفناج را بجوشانید، اگر برای یک دقیقه اسفناج به اسید اکسالیک و جذب آهن توسط بدن تداخل کند. آب جوش می تواند میزان اسید اکسالیک را کاهش دهد.
همانطور که میدانید اسفناج سرشار از آهن، اسید فولیک و ویتامین B۱۲ است. که به ترمیم بدن و رفع کم خونی کمک میکند. نصف فنجان اسفناج حدود ۳۵ درصد نیاز روزانه بدن به آهن و ۳۳ درصد نیاز به اسید فولیک را برطرف میکند. به این منظور میتوانید دوبار در روز از سوپ اسفناج استفاده کنید. یا دو قاشق چایخوری عسل را در یک لیوان آب اسفناج حل کنید و روزی یک بار میل نمایید.
این درمان را به مدت یک ماه ادامه دهید. نصف فنجان اسفناج را در یک فنجان آب بجوشانید تا سوپ درست شود. چاشنی دل خواه را اضافه تا آن را خوش مزه کنید این سوپ را دو بار در روز بخورید. دو قاشق سوپ خوری عسل را به یک لیوان اسفناج اضافه کنید این عصاره را روزانه حداقل به مدت 40 روز بنوشید
- گوجه فرنگی: فقط خوردن آهن بیشتر کافی نیست باید بتوانید آهن را نیز جذب کنید برای این کار، در بین غذاهای دیگر می توانید گوجه فرنگی بخورید. گوجه فرنگی منابع غنی از ویتامین ث و لیکوپن است. ویتامین ث توسط بدن برای جذب آهن مورد نیاز است.:هر روز 1 تا 2 گوجه فرنگی خام بخورید می توانید آن ها را در سالاد، ساندویچ ها و غیره به طور جداگانه بخورید. هر روز یک لیوان آب گوجه فرنگی بنوشید هنگام درست کردن غذاهای خود گوجه فرنگی را اضافه کنید.
- خرما: خرما منبع غنی از آهن هستند هر 100 گرم خرما شامل 0.90 میلی گرم آهن است. بنابراین درمان خوبی برای کم خونی است چون به افزایش هموگلوبین در خون کمک می کند همچنین خرما ها غنی از مواد معدنی نظیر کلسیم، منگنز، مس و منیزیم هستند. مس به ویژه برای تولید گلبول های قرمز خون مورد نیاز است. بنابراین هر روز خرما برای درمان کم خونی بخورید.
دو خرما خشک را در یک فنجان شیر در عرض یک شب خیس کنید. خرما ها را صبح با معده خالی بخورید. شیر را دور نریزید این را نیز بخورید. اگر نمی خواهید خرما را خیس کنید، یک مشت از آن ها را با معده خالی بخورید و بعد از آن یک فنجان شیر بنوشید تا در طول روز پر انرژی باشید. همچنین می توانید 1 تا 2 خرما را در یک فنجان آب گرم به مدت 2 تا 3 ساعت خیس کنید. این آب را وقتی خنک می شود بنوشید این به ویژه برای افرادی مفید است که به لاکتوز حساس هستند و نمی توانند محصولات لبنی یا شیر بخورند.
- گندم، بنشن، آجیل ها: منابع گیاهی از آهن؛ سبزیجات، غله، عدس و لوبیا هستند. غلات سبوس دار، حبوبات و نیز آجیل ها منابع گیاهی خوبی از آهن و اسید فولیک هستند. بنشن مانند لوبیا قرمز، لوبیا، نخود سبز، نخود و لوبیا چیتی همه آن ها منابع خوبی از آهن هستند. آجیل مانند بادام زمینی، بادام و گردو بخورید. نصف یک فنجان گردو به شما 3.75 میلی گرم از آهن را می دهد.
برای رسیدن به نتیجهی سریع و دلخواه، کمخونیتان را با گزنه درمان کنید. که هم طبیعی است و هم خیلی زود نتیجه را میبینید. میتوانید به مدت چند هفته روزانه برگ تازهی گزنه مصرف کنید. به این ترتیب که دمنوش گزنه درست کنید. برگهای تازه یا خشک گزنه را در آب جوش بریزید و بگذارید به مدت 10 تا 15 دقیقه دم بکشد. میتوانید از پودر گزنه هم استفاده کنید.
- جعفری: جعفری گیاهی سبز محبوب مدیترانه ای است و به طور گسترده در غذاهای غربی استفاده می شود که معمولا به عنوان چاشنی استفاده می شود. درمانی عالی برای غلبه بر کم خونی است چون حاوی غلظت قابل توجهی از آهن و اسید فولیک است. ویتامین ث موجود در جعفری به بدن کمک می کند تا به طور موثر آهن را جذب کند.
جعفری سرشار از آنتی اکسیدان ها هستند که ممکن است از سمیت کادمیم جلوگیری کرده و اثر عمیقی بر بهبود کم خونی دارد. پزشکان اغلب به نوشیدن عصاره جعفری در چای برای افرادی که استفاده از مکمل ها را دشوار می دانند، توصیه می کنند. جعفری گیاه دارویی موثر برای افزایش مقدار آهن در بدن و بهبود کم خونی است.
- قاصدک: قاصدک گیاه علفی است که کاربردهای دارویی و آشپزی دارد به عنوان درمان کم خونی، تمیز کردن خون و ارائه مدولاسیون ایمنی به کار رفته است. منبع غنی از ویتامین و مواد معدنی و به ویژه دارای ویتامین آ و ث و آهن ، کلسیم بیشتر از اسفناج است.
قاصدک به طور سنتی برای غنی سازی و تصفیه خون مورد استفاده قرار می گیرد می تواند به متعادل کردن هموگلوبین در طیف طبیعی کم خونی کمک کند کم خونی ناشی از کمبود آهن عمدتا به خاطر فقدان غذاهای غنی از آهن در رژیم غذایی ایجاد می شود، یا به این دلیل که بدن قادر به جذب موثر آهن موجود در غذاها نیست. برگ های قاصدک نه تنها حاوی سطوح بالایی از آهن هستند بلکه توانایی بدن برای جذب این مواد معدنی مهم را نیز افزایش می دهند.
- یونجه: یونجه غنی از ویتامین و مواد گیاهی شیمیایی و همچنین حاوی سطوح بالایی از بتا کاروتن ، ویتامین ث، ایی و ک است ویتامین ث موجود در یونجه به بدن کمک می کند تا آهن غذا را جذب کند. یونجه می تواند به شکل های مختلف مصرف شود. خواص درمانی فراوانی دارد که شامل توانایی آن برای تصفیه سموم بدن به خاطر محتوای بالای کلروفیل می باشد.
- آب تره: آب تره یک گیاه آبی است و یکی از قدیمی ترین سبزیجات برگی بشمار می رود که توسط انسان ها مصرف می شود. غنی از ویتامین ک و مقادیر قابل توجهی از ویتامین آ، ث، ریبوفلاوین ، ویتامین ب6، کلسیم، منگنز و اسید فولیک است. بیشتر از اسفناج آهن ، بیشتراز شیرکلسیم و ویتامین ث بیشتری نسبت به پرتقال دارد. ۲۰ گرم از آب تره را با عسل مخلوط کرده و روزانه ۲ تا ۳ فنجان از آن را میل کنید که درمان کامل و خوبی برای کم خونی است.
- چغندر قرمز: برای کمخونی ناشی از کمبود آهن بسیار مفید است. چغندر سرشار آهن همراه با فیبر، کلسیم، پتاسیم، سولفور و ویتامین است. چغندر قرمز علاوه بر مغذی بودن، به تمیز شدن بدن نیز کمک میکند و اکسیژن بیشتری برای بدن فراهم میکند. به این منظور یک چغندر متوسط، سه عدد هویج، و نصف یک سیب زمینی شیرین را در آبمیوهگیری بریزید و این آبمیوه را روزی یکبار بنوشید. همچنین میتوانید چغندر قرمز را بصورت پخته یا در سالاد استفاده کنید. بهتر است چغندر را با پوست میل کنید تا مواد غذایی بیشتری به بدنتان برسد.
- مویز: سرشار از آهن و ویتامین C و برای درمان کم خونی بسیار مفید است، ویتامین C توانایی بدن برای جذب آهن را افزایش میدهد و در نتیجه سلولهای قرمز و هموگلوبین افزایش مییابند. به این منظور ۱۰ تا ۱۲ عدد مویز را به مدت یک شب در آب بخیسانید. روز بعد پیش از صبحانه مویزها را میل کنید. این درمان را به مدت چندهفته ادامه دهید
- جو پوست کنده: ۲۰ گرم جو پوست کنده را در یک لیتر آب سرد بریزید و بجوشانید و آب اول آن را دور ریخته و دوباره یک لیتر آب روی آن بریزید و یک ربع بجوشانید و صاف کنید و پس از هر وعده غذا یک فنجان از آن را بنوشید.
- شنبلیله: این گیاه سرشار از آهن است که به حفظ آهن در بدن کمک میکند. برگ و تخم شنبلیله برای درمان کمخونی مفید است. به این منظور یک فنجان برنج را با دو قاشق چایخوری تخم شنبلیه بپزید. مقداری نمک به آن بیافزایید و یک بار در روز و حداقل به مدت دو تا سه هفته میل کنید. همچنین میتوانید برگ شنبلیله را در غذاهایتان، به ویژه در سوپ و سالاد استفاده کنید.
موثرترین راهکارهای طب سنتی برای درمان کمخونی
رژیم غذایی نامناسب، مصرف فستفودها و غذاهای بیکیفیت، گرفتن رژیمهای لاغری غیر اصولی و خود سرانه، قاعدگیهای طولانیمدت، ابتلا به کیست و فیبروم، ضربه، جراحت و خونریزی، ابتلا به بیماریهای خاص که موجب میشوند گلبولهای قرمز خون از بین بروند.کمبود آهن، اسید فولیک و ویتامین B ۱۲ از عوامل موثر در بروز کمخونی هستند؛ زنان در دوران بارداری و مبتلایان به زخم معده هم ممکن است به کمخونی دچار شوند.
کمخونی به دلیل کمبود گلبولهای قرمز خون ایجاد میشود. این بیماری با رنگ پریدگی پوست و ضعف کلی در بدن همراه است. یکی از شایعترین علل کمخونی در میان زنان در گروه سنی باروری دیده میشود، کمخونی عمدتا ناشی از بیماری طولانی مدت و رژیم غذایی نامناسب بوجود میآید.
گروهی از مواد غذایی وجود دارند که مصرف آنها به درمان کمخونی کمک میکنند که از این مواد غذایی میتوان به عدس با گلپر، انواع سبزیها و میوهها، سیب، عصاره چغندر به همراه عسل، گوشت گوسفند جوان، سرکه انگبین به همراه عرق بیدمشک و یونجه، انار با گلپر، دل گوسفند کبابی شده، کشمش، گزنه، کدو ترکیب چهار مغز (پسته، بادام، گردو و فندق) به همراه عسل اشاره کرد.
مصرف ترکیب تره، اسفناج و جعفری در درمان کمخونی موثر است برای این منظور افراد باید مقدار زیادی از تره را با مقدار متوسط از اسفناج و کمی جعفری با هم مخلوط، این ترکیب را خُرد و ترکیب خرد شده را همراه غذا میل کنند.
مصرف چهار شیره (شیره انگو. خرما، توت و انجیر) در وعده صبحانه برای مبتلایان به کمخونی مفید است، افراد میتوانند این شیرهها را با سویق نخود، ماش، عدس، گندم و جو مخلوط و میل کنند.
تدابیری برای رفع کمخونی
- پیادهروی روی سنگریزه یا قلوهسنگ روزانه 30 دقیقه بهصورت پابرهنه- کوبیدن پاشنه پا به زمین روزانه 40 بار
- قرار دادن تکه آهنی که نه رنگ و نه زنگ داشته باشد داخل خورشتها (حسوم)؛ توصیه میشود این کار را در 10 دقیقه پایانی طبخ غذاهای خورشتی انجام دهید.
