تورم از منظر علم اقتصاد به افزایش سطح تولید پول، در آمدهای پولی یا قیمت گفته میشود. تورم عموماً به معنی افزایش غیرمتناسب قیمتها است.
استفاده از شاخص غیرمناسب، میتوان به غیر واقعی بودن اقلام و ضرایب محاسبه نرخ تورم اشاره کرد. تورم، روند فزاینده و نامنظم افزایش قیمتها در اقتصاد است. هر چند بر پایه نظریههای گوناگون، تعریفهای متفاوتی از تورم ارائه میشود، اما، تمامی آنها به روند فزآینده و نامنظم افزایش در قیمتها اشاره دارند. در سال 97 با جهش نرخ ارز شاهد افزایش قابل توجه قیمت بسیاری از کالاهای مصرفی مردم در بازارها بودهایم. به طوریکه طی 9 ماهه ابتدایی سال 97 قیمت مسکن حداقل 90 درصد افزایش یافت و یا قیمت بسیاری از اقلام مصرفی عموم مردم افزایشهای 50 تا 130 درصدی را تجربه کرده است. در این میان سوالی که از سوی مردم در جامعه مطرح شده این که چرا آمار و ارقام مراجع رسمی مثل مرکز آمار و بانک مرکزی با واقعیتهای روزمره زندگی مردم متفاوت است.
تورم چگونه ایجاد میشود؟
دو دلیل عمده برای بوجود آمدن تورم وجود دارد: - کاهش عرضه کل یا افزایش تقاضای کل - رشد عرضه پولِ مازاد بر رشد اقتصادی افزایش حجم پول در گردش، اعتبارات بانکى بىرویه، واردات حساب نشده، کم توجهى به بخش تولید، صنایع مونتاژ، افزایش هزینههاى دولتى، وجود واسطهها و دلالها در اقتصاد، صدور کالاهاى مورد نیاز جامعه به خارج، ناسالم بودن نظام توزیع، ناهماهنگى میان بخشهاى مختلف تولید، از جمله دلایل مستقیم ایجاد تورم سنگین در جامعه هستند.
چگونگی محاسبه تورم
برای اندازهگیری این شاخص معمولا در بازههای زمانی هفتگی، ماهانه و سالانه، قیمت انواع کالاها و خدمات در سراسر هر کشوری اندازهگیری و اعلان عمومی میشود. شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی (CPI) معیار سنجش تغییرات قیمت کالاها و خدماتی است که توسط خانوارهای شهرنشین ایرانی به مصرف می رسد. این شاخص به عنوان وسیلهای برای اندازهگیری سطح عمومی قیمت کالاها و خدمات مورد مصرف خانوارها، یکی از بهترین معیارهای سنجش تغییر قدرت خرید پول داخل کشور، به شمار میرود. دو روش کلی برای محاسبه شاخص (بها) قیمت (اعم از مصرف کننده یا تولید کننده و...) وجود دارد: - شاخص لاسپیرز (Laspeyres) - شاخص پاشه (Paasche) در آنها p 0 و q 0 قیمت و مقدار در سال پایه را نشان میدهند در حالیکه p t و q t قیمت و مقدار را در سال مورد بررسی t هستند.
برای محاسبه تورم؛ در مرکز آمار ایران با مراجعه به 79 مغازه و 6 هزار خانوار و دریافت قیمت از حدود 475 قلم کالا که حدود 420 هزار قیمت در کل کشور است، نرخ تورم محاسبه میشود. البته سبد شهرنشینان با روستانشینان متفاوت است که خود موجب اختلاف در آمار تورم شهری و روستایی خواهد شد. بهطور مثال با بررسی و میانگین گیری از 475 قلم کالا تورم 39.6 درصدی به عنوان نقطهای در دی ماه سال 97 اعلام شد.
دلایل مختلفی برای عدم تطابق آمارهای رسمی با واقعیتهای اقتصادی کشور وجود دارد.به عبارت ساده تر آنچه به عنوان نرخ تورم سالیانه(در ابتدای هر ماه) اعلام میشود، میانگین نرخ تورم در یازده ماه منتهی به ماه جاری در مقایسه با یازده ماه مشابه سال قبل از آن است و این عدد نشان دهنده نرخ افزایش قیمتها در ماههای اخیر نیست. تورم ماهیانه: تورم ماهیانه به معنای تغییر شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در یک ماه نسبت به ماه قبل همان سال است. روند تورم ماهانه نیز تاکنون صعودی بوده و کاهش این نرخ میتواند به معنای کنترل تورم میانگین سالیانه باشد. تورم سالیانه: تورم میانگین دوازده ماهه برای برنامهریزی اقتصاد کلان کشور کاربرد دارد که به نظر میرسد این شاخص برای سیاستگذاران قابل اعتماد باشد. تورم نقطه به نقطه: تورم نقطه به نقطه به این شکل محاسبه میشود که برای مثال، شاخص قیمت بهمن 97 (میانگین موزون قیمت سبد خانوار) به شاخص قیمت مدت مشابه سال قبل یعنی شاخص قیمت در بهمن 96 مقایسه شود. تورم نقطه به نقطه در سال 97رشد قابل توجهی داشته است.


