با آل احمد و کتاب «غرب زدگی» وی، ، گفتمان و نسل تازه ای از روشنفکران ایرانی پدید آمد که بر نقد غرب و مدرنیته و بر اصالت ها، هویت و سنت تاریخی خویش تأکید می کردند.
«… روشنفکر ایرانی هنوز از جمع خلایق بریده است دستی به مردم ندارد و ناچار خود را هم دربند مردم نمیداند. به مسائلی میاندیشد که محلی نیست وارداتی است و تا روشنفکر ایرانی با مسایل محلی محیط بومی خود آشنا نشود و گشاینده مشکلات بومی نشود وضع از همین قرار هست که هست چون… روشنفکر ایرانی در محیط بومی خود تحقیر میشود…ناراضی است پس در جستجوی روزگار بهتری هم هست درست است که فعلا جرات عمل ندارد و میترسد، اما به حد اعلای ترس که رسید پنجه در صورت پلنگی خواهد انداخت….» این جملات بخشی از نگاه جلال آل احمد به مسئله روشنفکری است؛ جلال برخلاف روشنفکری قجری و روشنفکران هم عصر خودش که دچار بیماری غفلت از فرهنگ و هویتملی شده بودند، الگوی بومیسازی مولفههای روشنفکری را مطرح کرده و از این جهت مسیر جدیدی را در جریان روشنفکری معاصر ایجاد میکند. غربزدگی، بیماری روشنفکران عصر جلال روشنفکر ايراني با هوايي از اروپا وآمريکا در سر، مردد ميان قدرت حکومت ها و عزلت عارفانه، خسته از مردم و بي خبري شان و کلافه از روحانيت، در آخرين دقايق حساس برخوردهاي سياسي ميان روحانيت و حکومت، اغلب طرف حکومت را گرفته است آل احمد غربزدگی را مهمترین مساله اجتماعی ایران عصر خود می دانست و به دنبال شناخت علت های داخلی و خارجی آن بود. در واقع آل احمد سعی کرد با توجه به زمینه های اجتماعی زمانه خود بحث غربزدگی را مطرح کند و بر همین اساس پس از بررسی نمودهای غربزدگی به ارایه راه حل هایی برای رهایی از آن پرداخت. وی غربزدگی را نوعی بیماری می داند که راه درمان آن بیدار کردن فرهنگ به خواب رفته است. «مهزاد بروجردی» در کتاب «روشنفکران ایرانی و غرب» درباره کتاب غربزدگی آل احمد می نویسد: کتاب غربزدگی برای جامعه فکری ایران چندین کار مهم انجام داد؛ نخست آن که یک ترازنامه انتقادی از کارنامه روشنفکری در جامعه در حال گذار ایران را آشکار کرد. دوم این که غرب زدگی با در میان آوردن دوباره مساله هویت ملی و قومی، یک جایگزین بومی گرایانه را در برابر نیروهای چپ ایران پیشنهاد می کرد. سوم این که غربزدگی روند گفت و گوی روشنفکری را به سود گفتمان جهان سومی و شک آور در تمدن غرب و کالاهایش ساخت. چهارم این که روشنفکران ایران را تلنگری زد تا به خود آیند و با چیرگی فرهنگی بیگانه که می رفت تا بر حیات فکری، سیاسی و اقتصادی جامعه ایران سایه افکند به مبارزه برخیزد. بیشتر بخوانید جلال آلاحمد و مبارزه با غربزدگی از نقد غرب زدگی تا ستایش تعهد اجتماعی انتخاب تاریخی جلال آل احمد! خدمت و خیانت روشنفکران کتاب "در خدمت و خيانت روشنفکران"هم يک اثر تحقيقي ساختارشکنانه همچون کتاب قبلي است،يک مطالعه باليني خاص بر روي اعضاي جامعه روشنفکري کشور. آل احمد، شاخصهی یک جریان در محیط تفکر اجتماعی ایران است. تعریف این جریان، کار مشکل و محتاج تفصیل است. امّا در یک کلمه میشود آن را «توبهی روشنفکری» نامید. آل احمد در اين کتاب زواياي ديگري ازآثار و عوارض همان بيماري را مي کاود و وضعيت بيمار، يعني روشنفکر غربزده را بدين صورت گزارش مي دهد: «روشنفکر ايراني از اوان آشنايي با فرنگ تا به امروز، مدام گرفتار يک تسلسل و دور احمقانه است، ميان حکومت و روحانيت... از قضيه تنباکو بگير تا امروز در تمامي اين صدساله، روشنفکر ايراني با هوايي از اروپا وآمريکا در سر، مردد ميان قدرت حکومت ها و عزلت عارفانه، خسته از مردم و بي خبري شان و کلافه از روحانيت، در آخرين دقايق حساس برخوردهاي سياسي ميان روحانيت و حکومت، اغلب طرف حکومت را گرفته است، چرا که تنها حکومت ها قادر بودند به اتکاي پول نفت، بهترين مزدها را به او و آرائش بدهند و در مقابل آراء تعديل شده او، رفاه زندگي اش را تأمين کنند...» جلال، روشنفکران را توبه داد رهبری درباره تاثیر جلال بر جریان روشنفکری می گوید: «اگر هر کس را در حال تکامل شخصیت فکریاش بدانیم و شخصیت حقیقی او را آن چیزی بدانیم که در آخرین مراحل این تکامل بدان رسیده است، باید گفت «در خدمت و خیانت روشنفکران» نشان دهنده و معیّن کنندهی شخصیت حقیقی آل احمد است. در نظر من، آل احمد، شاخصهی یک جریان در محیط تفکر اجتماعی ایران است. تعریف این جریان، کار مشکل و محتاج تفصیل است. امّا در یک کلمه میشود آن را «توبهی روشنفکری» نامید. با همهی بار مفهوم مذهبی و اسلامی که در کلمه «توبه» هست. جریان روشنفکری ایران که حدوداً صد سال عمر دارد با برخورداری از فضل «آل احمد» توانست خود را از خطای کجفهمی، عصیان، جلافت و کوتهبینی برهاند و توبه کند: هم از بدفهمیها و تشخیصهای غلطش و هم از بددلیها و بدرفتاریهایش. آل احمد، نقطهی شروع «فصل توبه» بود. و کتاب «خدمت و ...» پس از غربزدگی، نشانه و دلیل رستگاری تائبانه.» منابع: "آل احمد؛ روشنفکر در مسیر بازگشت به خویشتن"/خبرگزاری ایرنا "میراث جلال آلاحمد برای روشنفکران " یادداشت محمدحسین دانایی/روزنامه اطلاعات "مروری بر بیانات رهبر انقلاب درباره جلال آلاحمد"/خبرگزاری فارس "آل احمد منتقد روشنفکری ایران" یادداشت شهرام انصاری/روزنامه اطلاعات
