حفظ خود در محيط امروزي جامعه
انسان در محيط خانواده پا به عرصه وجود مي گذارد، اما در طول حيات خود در محيط هاي اجتماعي متفاوتي قرار مي گيرد. او از آن جهت كه موجودي اجتماعي است با محيط اطرافش مانوس مي شود و از آن تاثير مي پذيرد. روانشناسان نيز بر اين امر اذعان دارند كه محيط هاي اجتماعي تاثير فراواني بر شخصيت ، رفتار و افكار انسانها مي گذارد. اجتماع مجموعه اي از افراد با روابط حاكم بر آنهاست كه اين افراد مي توانند درستكار يا هنجارشكن باشند .همچنين نمي توان همه مناسبات و عقايد حاكم بر هر جامعه را صحيح و درست دانست . به همين دليل افراد، بويژه كساني كه از آموزه هاي معنوي و الهي پيروي مي كنند ، بايد براي پاسداري از افكار و عقايد پاك و صحيح خود راهكارهايي بينديشند .
يكي از راههاي موثر در حفظ دين و تقوا ، دوري جستن از محيطهاي ناپاك است. چرا كه فراهم شدن زمينه گناه در اين محيط ها، باعث رغبت و ميل باطنى به سمت گناه مى شود و پرهيز از چنين محيط هايي خود گامي مهم در جهت حفظ دين است . شايد به همين سبب، پيامبر گرامي اسلام (ص) و اهل بيت پاك ايشان (عليهم السلام) ، از محيط هاي ناسالم دوري مي كردند و پيروان خود را از ورود به اينگونه مجامع باز مي داشتند. در اين زمينه هارون بن جَهم مي گويد: « يكي از كارگزاران منصور عباسي مجلس جشني گرفته و مردم را دعوت كرده بود. امام صادق (ع) نيز از جمله مدعوين بود. آن حضرت بر سر سفره بود و غذا مي خورد و گروهي نيز همراه او بر سر سفره نشسته بودند كه يكي از آنها آبي خواست و برايش كاسه اي شراب آوردند. همين كه شراب به دست مرد رسيد، امام (ع) برخاست. از او درباره علت برخاستنش پرسيدند و فرمود: پيامبر (ص) فرموده است : ملعون است كسي كه بر سفره اي بنشيند كه در آن شراب مي خورند.» (اصول كافي، ج 6، ص 268)
در اسلام حتي مهاجرت از محله ، شهر يا حتي كشور خود به عنوان يكي از راههاي دوري از محيط فاسد و زندگي در جامعه اي سالم براي حفظ دين الهي توصيه شده كه ثواب بسياري دارد. چنانكه در آيه 97 از سوره نساء مي خوانيم : «كساني كه فرشتگان ، روح آنها را گرفتند در حالي كه به خويشتن ستم كرده بودند، به آنها گفتند: شما در چه حالي بوديد؟ (و چرا با اينكه مسلمان بوديد، در صفِ كفّار جاي داشتيد؟!) گفتند: ما در سرزمين خود، تحت فشار و مستضعف بوديم. آنها ( فرشتگان) گفتند: مگر سرزمين خدا، پهناور نبود كه مهاجرت كنيد؟! آنها (عذري نداشتند، و) جايگاهشان دوزخ است، و سرانجام بدي دارند. »
اما گاه شرايط فرد به گونه ايست كه نمي تواند محيط ناسالم را ترك كند و در فضايي سالم و روح بخش زندگي كند. در اين فضا كه زمينه هاي گرويدن فرد به گناه زياد است، يك انسان ديندار براي تاثير نپذيرفتن از محيط و حفظ اعتقادات خود بايد زمينه هاي گناه و كجروي را از بين ببرد. يك راهكار در اين زمينه ، كنترل چشم و گوش خود است. بدين مفهوم كه فرد دقيقاً بايد مواظب چشم خود باشد كه مبادا به موارد نامناسب و گناه آلود نگاه كند، چرا كه نگاه كردن تاثير مستقيمي بر حالات و رفتار انسان مي گذارد . تحقيقات انجام شده در روان شناسي نيز مؤيد آن است كه نگاه كردن به افراد و تصاويري كه ظاهري ناپسند و غيراخلاقي دارند ، انسان را به سوي رفتارهاي خلاف و نادرست سوق مي دهد.
فرد با نگاه نكردن به مناظر گناه آلود و مشغول كردن نگاه و فكر خود به مسائل مفيد مي تواند در حفظ تقواي خود گامهاي بلندي بردارد. درباره شنيدنيهايى كه ممكن است به حرام منجر و زمينه ساز حرام شوند نيز همين راهكار پيشنهاد مي شود. يعني فرد از شنيدن نوارهاي موسيقى مستهجن ، شنيدن لطيفه و جوكهاي نامناسب بپرهيزد و با خواندن مطالب آموزنده و پرورش دهنده فكر و روح ، و با شنيدن نواي روحبخش قرآن ، شخصيت ديني و انساني خود را به بهترين نحو، شكل دهد. چشم و گوش دو مجراي كسب علم انسان مي باشد، و اين علم است كه انسان را به عمل وا مي دارد. اگر اين دو مجرا از موارد نادرست و حرام پر شوند، عملي كه از انسان بروز مي كند نيز جز حرام نخواهد بود.
انسانهاي مومن و معتقد كه به ارزشهاي ديني خود پايبند هستند معمولا در انتخاب هم نشين نيز دقت فراواني مي كنند. دوست بد، زمينه بسيار مهمي براي اشتباه و گناه است ، چراكه انسان از دوست و همنشين خود بسيار تاثير مي گيرد. به نحوي كه دوست و معاشر بد، شخصيت انسان را به نابودي و ويراني مي كشاند. دوست بد انسان را به محيط هاي گناه آلود مي كشاند و با عادي نشان دادن گناه ، كم كم اعتقادات فرد را مي خشكاند. خداوند در آيات 27 و 29 سورۀ فرقان هشدار مي دهد كه مراقب باشيد تا شيطان از طريق دوست ناباب ، شما را به فساد و انحراف نكشاند. در اين آيات انسان ساز خداوند مي فرمايد: « به خاطر بياور، روزي را كه ظالم دست خود را از شدت حسرت به دندان مي گزد و مي گويد: اي كاش با رسول خدا راهي برگزيده بودم . اي واي برمن! كاش فلاني را دوست خود انتخاب نكرده بودم او مرا از ياد خدا گمراه ساخت بعد از آنكه هدايت شده بودم. و شيطان هميشه انسان را از راه راست گمراه مي كند.»
از ديگر راهكارهاي مهم در حفظ دين وابسته نكردن رفتار خود به نگاه و قضاوت اكثريت جامعه است . شخصي كه معيار انتخابها و رفتارهايش را همرنگ شدن با اجتماع قرار مي دهد، نمي تواند در محيط هاي ناسالم رفتارهاي سالم و خداپسندانه اي داشته باشد. محيط ناسالم مسلماً حال و هواى الهى ندارد و آلوده به هوس هاى مردم مى شود.
در سفارش معروف حضرت لقمان (ع) به پسرش نيز آمده است : «پسرم ! قلب خود را به خشنودى مردم وابسته مكن زيرا هر كاري انجام دهي ، رضايت همه مردم بدست نمى آيد ؛ پس به رضايت آنها دل مَبَند، و به خشنودى خداى بزرگ اشتغال داشته باش.»
از ديگر راهكارهاي حفظ دين در محيط هاي ناسالم ، توجه و تفكر به آثار گناه در زندگي است . توجه به آثار و عواقب كارهاي ضد اخلاقي كه در اين گونه محيط ها انجام مي گيرد تلنگر و تذكر بسيار مثبتي براي فرد به همراه دارد . گناه ، نه تنها انسان را از خدا دور مي كند و اخلاق و رفتار او را ناپسند مي كند بلكه گاه بر زندگي او تاثير مستقيم دارد . به طور مثال برخي گناهان مانند داشتن روابط نادرست با جنس مخالف و يا مصرف مشروبات الكلي گاه به گسستن كانون خانواده منجر مي شود و فرد به واسطه يك اشتباه ، نزديكترين افراد خود را از دست مي دهد. بدين جهت است كه دين اسلام به تفكر در عاقبت كار بسيار تاكيد دارد و مدام انسان را به حفظ ايمان و تقواي الهي سفارش مي كند. جاي دارد كه به اين حديث نوراني از محمد مصطفي (ص) اشاره كنيم كه مي فرمايند: « در برابر گناهان پارسايى را پيشه كنيد، زيرا گناهان نابودكننده خيرات مى باشند...»
به گفتۀ بزرگان اخلاق ، رشد و تعالي هر فرد ، محصول شناخت صحيح و آگاهانه او از معارف و حقايق ديني است. هر چه انسان بتواند مطالعات ديني خود را بالا ببرد و با برهان و استدلال عقلي، اصول دين را براي خود اثبات نمايد، به همان ميزان احتمال انحراف او در عمل كاهش خواهد يافت.
اعمالي از قبيل تفكر در نعمت هاي الهي، تأمل و تدبر در آيات الهي، درد دل با خدا، شركت در مراسم دعا و نيايش ، خواندن داستان زندگي انسانهاي پرهيزگار و موارد ديگر ، در حفظ دين و تقويت ايمان نقش مهمي را ايفا مي كنند . در اين ميان حضور در مسجد و مراوده با برادران و خواهران ايماني و بهره بردن از لذت و معنويت نماز وحدت بخش جماعت ، تاثير بسزايي در روحيه و ايمان فرد مومن دارد .
مسلماً حفظ ايمان و ارزش هاي ديني در محيط هاي نامساعد بسي دشوار است ولي ارزش افزون تري دارد. خداوند در سوره تحريم آسيه همسر فرعون را براي مومنان به عنوان الگو مثال مي زند . او در محيط نامساعد و كفرآلودي قرار داشت ولي قلبش آنچنان مملو از ايمان به خدا بود كه در برابر همۀ بدي ها ايستاد و عليرغم تمام سختي ها ، دست از اعتقاد به خداوند يكتا و روز معاد بر نداشت. آن هنگام كه اين بانوي بزرگ از شوهرش بيزاري جست ، عرضه داشت : « پروردگارا! خانه اي براي من نزد خودت در بهشت بساز، و مرا از فرعون و عمل او نجات ده، و مرا از قوم ظالم رهائي بخش.»( سوره تحريم ، آيه 11)
اگر انسان همچون آسيه بتواند لذت محبت الهي را بچشد، انگيزه او براي بدست آوردن لذتهاي معنوي تقويت ميشود و حتي در بدترين محيط ها ، رضايت الهي را جستجو مي كند تا مبادا رابطه شيريني كه با پروردگار بي همتايش برقرار كرده است ، خدشه دار شود .
منبع:پرسمان
