پاسخ: قاسم بن الحسن عليه السلام در واقعه ي كربلا به پانزده سالگي نرسيده بود. طبري ميگويد: قاسم ده سال داشت و در مقتل ابي مخنف آمده: قاسم در كربلا چهارده ساله بود.[1] علامه مجلسي بر اين باور است كه ماجراي عروسي قاسم سند معتبري ندارد. منشأ اين حكايت دو كتاب است؛ يكي منتخب المراثي، اثر شيخ فخرالدين طريحي ـ نويسندهي مجمع البحرين ـ و ديگري روضة الشهدا، نوشتهي ملاحسين كاشفي ـ صاحب انوار سهيلي ـ است. اين كتاب اولين مقتلي است كه به فارسي نوشته شده است.[2]
در اين باره روايت ميكنند كه وقتي امام حسين(ع) مسير مدينه تا كربلا را طي ميكرد، حسن بن حسن از عموي خويش، امام حسين(ع)، يكي از دو دختر او را خواستگاري كرد. امام حسين(ع) فرمود: هر يك را كه بيشتر دوست داري اختيار كن، حسن خجالت كشيد و جوابي نداد، امام حسين(ع) فرمود: من براي تو فاطمه را اختيار كردم كه به مادرم دختر رسول خدا، شبيهتر است. به اين ترتيب وجود فاطمهي نو عروس در كربلا امري مسلم است. اگر فرض كنيم ازدواج قاسم درست باشد، بايد گفت: امام حسين(ع) دو دختر به نام فاطمه داشتند كه يكي را به حسن تزويج كرده و ديگري را براي قاسم عقد نمودهاند، يا اين كه بگوييم: دختري كه به عقد قاسم درآمده، نامش فاطمه نبود و نقل تاريخ در اين مورد اشتباه است و اگر اين داستان را صحيح ندانيم، بايد بگوييم راويان نام حسن را از روي اشتباه، قاسم نقل كرده اند.
در هر صورت، بيشتر تحليلگران واقعه عاشورا، عروسي قاسم را نادرست ميدانند. محدث قمي در منتهيالآمال[3] و نفس المهموم،[4] دامادي قاسم را رد ميكند و ميگويد: نويسندگان، نام حسن را با قاسم اشتباه كردهاند. استاد شهيد مرتضي مطهري نيز عروسي قاسم را مردود ميداند و مستند ميكند به اين كه در هيچ كتاب معتبري وجود ندارد و حاجي نوري هم بر اين باور است كه ملاحسين كاشفي، اولين كسي است كه اين مطلب را در كتاب روضة الشهدا آورده و اصل قضيه صد در صد دروغ است.[5] ( منابع اين بخش :[1]. منتخب التواريخ، انتشارات علميه اسلاميه، ص 266. [2]. رياض القدس المسمي بحدائق الانس، مرحوم صدرالدين واعظ قزويني، ج 2 ص 42. [3]. منتهي الآمال، محدث قمي، انتشارات هجرت، ج 1، ص 700. [4]. ابوالحسن شعراني، همان مأخذ [5]. حماسه حسيني، مرتضي مطهري، ج 1، ص 28. )
علي اكبر
ايشان در روز يازدهم شعبان سال 33هجري به دنيا آمد. پدرش امام حسين و مادرش ليلي است.او از طايفه بني هاشم بود و به بزرگاني چون پيامبر اسلام(ص)، حضرت فاطمه زهرا(س)، امير مؤمنان علي بن ابي طالب(ع) و امام حسين (ع) نسبت دارد. اين موافق است با قول ابن ادريس(ره) در «سرائر» كه فرموده: حضرت علي اكبر در خلافت عثمان چشم به دنيا گشود. پس در روز عاشورا آن بزرگوار 27ساله بوده و اين تاييد مي شود به اتفاق مورّخين و علماء علم نسب كه حضرت علي اكبر از امام سجّاد (ع) بزرگتر بوده، و امام سجّاد (ع) در روز عاشورا 23سال داشته اند[1].ابوالفرج نقل كرده است كه: «يزيد امام زين العابدين[عليه السلام ]را طلبيد، هنگامي كه امام آمد، از او پرسيد، اسمت چيست؟ امام سجاد فرمود: علي. يزيد گفت: آيا خداوند علي را در كربلا نكشت؟ امام فرمود: من برادر بزرگتري داشتم كه نام او نيز علي بود و شما او را در كربلا شهيد كرديد».[2]
به طو كلي اطلاعات ما در مورد ايشان, همسر و فرزندانش بسيار اندك است. مجموع اطلاعاتي كه در مورد ايشان از راهها و منابع گوناگون جمع آوري شده است را مي توان اينگونه بيان كرد:
كنية آن حضرت را «أبوالحسن» نقل كردهاند , اين نيز محتمل است كه وي فرزندي بنام «حسن» داشته است. شاهد اين امر روايت احمدبننَصر بَزَنْطِي از امام رضا ع است كه نشان ميدهد علي اكبر كنيزي داشته و از او صاحب فرزند شده است.[3]
افزون بر اين، جملة ديگري از امام صادق عليه السلام در ادامة زيارت علي أكبر وجود دارد كه ادعاي فوق را بيشتر تقويت ميكند، امام صادق ميفرمايد: « صلّيالله عليك و علي عترتك و اهل بيتك و آبائك و أبنائك و اُمّهاتك الأخيار الّذين أذهب اللهُ عنهم الرِّجسَ و طَهَّرهم تطهيراً»)درود و تحيّات خداوند بر تو و خاندان و خانواده و پدران و پسران و مادران پاك تو باد. همان (خانداني) كه خداوند پليدي را از آنان دور ساخته و پاك و مطهّرشان قرار داده است.([4]
با دقت در اين فراز از زيارتنامه، نكات مهمي به دست ميآيد:
الف. در اين زيارت شريف تعبير «ابنائك» به صورت جمع به كار رفته كه طبق قواعد زبان عربي، بر بيش از دو تن صدق ميكند، در نتيجه ميتوان اظهار داشت كه علي اكبر بيش از دو پسر داشته است. (اما در مورد نام و زندگي نامه آنان هيچ اطلاعي در دست نيست).
ب. در اينكه از كلمة «أبنائك» تنها فرزندان صُلبي مراد است، يا همة بازماندگان از نسل آن بزرگوار، اعم از صُلبي و غير صُلبي، دو احتمال وجود دارد. كه احتمال مراد بودن فرزندان غير صُلبي با توجه به استعمال عرفي لفظ «پسر» منتفي است، زيرا در زبان عرف، اين لفظ دلالت بر فرزند صُلبي انسان دارد.
ج. هم چنين اطلاق واژة «عترت» كه به معناي ذُرّيّه و خانواده است، شاهد خوبي بر اين امر است كه علي اكبر تشكيل خانواده داده بود؛ زيرا اگر حضرت خانوادهاي تشكيل نداده بود، استعمال اين واژه صحيح به شمار نميرفت، و ورود اين جمله در لسان امام كه آگاه به مفاهيم لغت و قوانين بلاغت و مقتضيات كلام عرب است، قويترين شاهد بر اين مدعا است.[5]
----------------------------------
[1] زندگاني قمر بني هاشم و علي اكبر، مقرم، ص 12
[2] ابوالفرج اصفهاني، مقاتل الطالبيين، ص 80
[3] بَزَنْطِي از امام رضا پرسيد: آيا امكان دارد مردي هم زمان با يك زن و «اُمّوَلدِ» پدر آن زن ازدواج نمايد؟ [ امّ ولد كنيزي را گويند كه از صاحب خود داراي فرزند شده باشد.] امام فرمود: اشكالي ندارد. احمدبننَصر بَزَنْطِي گفت: به ما خبر رسيده كه حضرت عليبنالحسين (امام سجاد) با دختر امام حسن و «اُمّ وَلد» پدر او (يعني اُمّ وَلد امام مجتبي) ازدواج نموده است؟ حضرت فرمود: چنين نيست، بلكه وي، دختر امام حسن و اُمّ ولد عليبنالحسين ـ كه نزد شما كشته محسوب ميشود (يعني همسر حضرت علياكبر) ـ را به ازدواج خود درآورد. (كليني، الفروع من الكافي، ج 5، ص 361 (باب «الرجل يتزوج المرئة و يتزوج ام ولد ابيها). چنان كه گفته شد بر هر كنيزي عنوان «اُمّ ولد» اطلاق نميشود، مگر اينكه آن كنيز از مولاي خود داراي فرزندي شده باشد. اين حديث شاهد روشني است بر اين كه حضرت علياكبر صاحب كنيزي بوده كه براي او فرزند آورده است.(سيد عبدالرزاق مقرم، علي الاكبر، ص19- 20 ؛ كليني(329ق)، كافي، تهران، اسلاميه، 1365ش، ج 5، ص 361.)
[4] ابنقولويه، كاملالزيارات، ص416.
[5] سيد عبدالرزاق مقرم، علي الاكبر، ص20-21.
منبع : پرسمان
