میزان توجه قرآن به شاخه‌های علوم بشری در «نقد قرآن»  قرآن کریم به چهار شاخه اصلی علوم بشری یعنی علوم تجربی (اعم از طبیعی و انسانی) و علوم عقلی، نقلی و شهودی توجه کرده است. و آیات زیادی در این رابطه نازل شده که اشارات علمی را در بر دارد که در اینجا بر اساس تقسیم‌بندی علوم با توجه به روش آنها به این مطلب می‌پردازیم. تقسيم بندى علوم براساس روش: در اين تقسيم، علوم، به چهار گروه تقسيم مى شود كه به اين شرح است: الف: علوم تجربى: كه شامل دو قسم مى شود: اول: علوم طبيعى مانند: فيزيك، شيمى، زيست شناسى و... دوم: علوم انسانى مانند: جامعه شناسى، اقتصاد و... روش اين علوم، براساس مشاهده و تجربه حسى است. ب: علوم عقلى: كه آن نيز شامل دو قسم مى شود: اول: علوم منطق و رياضيات كه تا قبل از برتراند راسل، گمان مى شد رياضيات اصل منطق است ولى او اثبات كرد كه منطق، اصل رياضيات است. دوم: علم راجع به واقع، يعنى فلسفه كه شامل فلسفه هاى مضاف (مانند فلسفه اخلاق، فلسفه تاريخ و...) و فلسفه هاى غيرمضاف (مانند متافيزيك يا امور عامه) مى شود. ج: علوم نقلى: مانند علم تاريخ، لغت و... كه در آنها از نقل استفاده مى گردد (البته منظور در اينجا علوم تعبدى شرعى نيست). د: علوم شهودى: كه با علم حضورى، به دست مى آيد مانند: علوم پيامبران (ع) و عرفا. شايد اين طبقه بندى، كامل‌ترين تقسيم علوم باشد، كه تاكنون ارائه شده است. منابع و روش هاى علمى كه در قرآن به آنها اشاره شده است: قرآن كريم به روش هاى علمى يعنى چهار قسم علوم فوق و منابع مختلف علم اشاره كرده است؛ يعنى: گاهى به شيوه عقلى توجه كرده و انسان ها را به خردورزى و تفكر فرامى خواند و تشويق مى كند. و گاهى توجه انسان را به طبيعت جلب مى كند و او را به كيهان شناسى و طبيعت شناسى و انسان شناسى و... تشويق مى كند. و گاهى توجه انسان را به عمق تاريخ جلب مى كند و داستان هاى عبرت آموز پيامبران و ملت هاى پيشين را بيان مى كند، و يا وقايع تاريخى صدر اسلام (همچون جنگ ها و...) را گزارش و ثبت مى كند. و گاهى از وحى و الهامات الهى به انسان ها سخن مى گويد و علم الهى را كه از نزد خدا به برخى انسان ها مى رسد (= علم لدنى) گوشزد مى كند. آرى هر چند هدف قرآن بيان جزئيات تمام علوم بشرى نيست اما مى توان در قرآن اشاراتى به علوم مختلف يافت. به عبارت ديگر قرآن به روش تعقلى، تجربى، نقلى و شهودى توجه كرده است و نمونه هايى از آنها را یادآورى نموده است و همين توجه قرآن به روش ها و منابع علوم، به معناى لزوم به كارگيرى اين منابع است. كاربردهاى علم در قرآن: واژه «علم» در قرآن كريم به چند معنا به كار رفته است: الف: علم به معناى خاص يعنى «الهيات»: قرآن كريم هدف آفرينش جهان را آگاهى انسان از «علم و قدرت الهى» معرفى مى كند.يعنى آگاهى از صفات خدا را به عنوان علم اعلى و هدف خلقت برشمرده است. و نيز در برخى آيات قرآن از علم «لدنى» يعنى دانشى كه خدا به انسان آموزش مى دهد سخن گفته شده است. البته اين معناى از علم، از مصاديق مهم دانش، بلكه با فضيلت ترين علم است، چرا كه ارزش هر علم به معلوماتى است كه انسان مى آموزد، و هنگامى كه معلومات يك علم، آگاهى از صفات خداى متعال باشد، آن علم ارزش بيشترى دارد، چرا كه بهترين و با ارزش ترين معلومات جهان را مى آموزد. ب: علم به معناى عام: قرآن كريم مى فرمايد: هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ ؛ «آيا كسانى كه مى دانند و كسانى كه نمى دانند برابرند.» به نظر مى رسد مقصود از «علم» در اين آيه مطلق علم و دانش است كه شامل همه اقسام علم مفيد مى شود. و در آيه ديگر مى فرمايد: يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ  وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ «خدا كسانى از شما را كه ايمان آورده اند و كسانى را كه به آنان دانش داده شده، به رتبه هايى بالا مى برد.» در اين آيه نيز «ايمان و علم» به عنوان دو معيار جداگانه براى برترى افراد شمرده شده است. از اين جداسازى روشن مى شود كه خود «علم» موجب فضيلت افراد است، و اين علم مقيد به الهيات نشده است پس مطلق است و شامل همه دانشمندان مى شود. و در آيه ديگر مى فرمايد: «إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ» «از ميان بندگان خدا، فقط دانشوران از او هراس دارند.» در اين آيه نيز از دانشورانى ياد شده كه نشانه هاى خدا را مى شناسند و عظمت و مقام او را در مى يابند از اين رو از نافرمانى او هراسناكند،اما جالب اين است كه بخش قبلى آيه فوق و آيه قبل از آن سخن از نشانه هاى خدا در صحنه طبيعت همچون نزول باران، رويش ميوه هاى رنگارنگ، جاده هاى كوهستانى رنگارنگ و انسان ها و جنبندگان و دام ها با رنگ هاى مختلف است، سپس از این دانشمندان ياد مى شود. اين مطلب نشان مى دهد كه مقصود از علم ـ دانشوران در اين آيه ـ علوم طبيعى نيز هست، يعنى دانشمندانى كه از طبيعت شناسى به خداشناسى مى رسند. دوم: اطلاع قرآن و پیامبر (ص) از علوم تجربی از آیات قرآن که توسط پیامبر اسلام (ص) به بشریت ابلاغ شد استفاده می‌شود که نه تنها ایشان از علوم مختلف اطلاع داشته است بلکه برخی مطالب شگفت‌انگیز بیان کرده و نیز برخی مطالب علمی را قبل از کشف آن بیان کرده که خبر غیبی علمی یعنی معجزه علمی به شمار می‌آید و نیز برخی مطالب علمی را خبر داده که هنوز کشف نشده و نظریه‌پردازی علمی به شمار می‌آید. در این رابطه کتاب‌ها و مقالات زیادی نوشته‌اند و مثال‌های متعددی زده شده است که در اینجا به اقسام آیات علمی قرآن و نمونه‌های آن‌ها اشاره می‌کنیم: اقسام آيات علمي قرآن آيات علمي قرآن در حوزه‌هاي مختلف علوم بشري حدود نيمي از قرآن را شامل مي‌شود اين آيات را مي‌توان به چهار دسته عمده تقسيم کرد: اول: اشارات علمي انديشه‌ساز قرآن آياتى که اشاره به آسمان، زمين، انسان، حيوانات و طبيعت مى کند و انسان را به تفکر در آنها دعوت مى کند و گاهى آنها را نشانه خدا و معاد مى شمرد. ولى مطلب شگفت آميز يا اعجازآميزى از ظاهر آيات قابل استفاده نيست، اين‌گونه آيات توجه انسان را به نمودهاى آفرينش زيباى الهى جلب مى کند و زمينه ساز رشد علمى بشر را، به ويژه در علوم تجربى، فراهم مى سازد. مثال: أَفَلاَ يَنظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ کيْفَ خُلِقَتْ ؛ «و آيا به شتر نظر نمى کنند که چگونه آفريده شده است؟!» و نيز در آيات 5 ـ 6 ـ 7 ـ 10 ـ 11 ـ 13 ـ 14 / سوره نحل به منافع حيوانات، نزول باران، رويش گياهان رنگارنگ، درياها و کشتى رانى در آنها و فوايد غذايى و زيور آلاتى که از آن‌ها به دست مى آيد، به عنوان نشانه هايى براى انديشمندان اشاره مى کند که به آفرينشگر جهان پى مى برند و سپاسگزارى مى کنند.  دوم: اشارات علمي شگفت‌آميز قرآن برخي آيات قرآن به مطالب علمي و قوانين جهان اشاره مي‌کند که شگفتي هر خواننده‌اي را بر مي‌انگيزد. اما از آنجا که اين مطالب به صورت ديدگاه‌هاي غيرمشهور در مراکز علمي، توسط برخي دانشمندان مطرح شده بود، اعجاز علمي قرآن به شمار نمي‌آيد. بلکه نوعي مخالفت با ديدگاه‌ها و نظريه‌هاي مشهور در علوم آن عصر بشمار مي‌آيد که شگفت‌آور است و دلالت بر عظمت علمي قرآن دارد. از آن جمله، اشارات قرآن به حرکت زمين  و پيدايش حيات از آب،  و ممنوعيت آميزش با زنان در حالت عادت ماهيانه،  ممنوعيت شرابخواري  و ... سوم: اعجازهاي علمي قرآن يعني رازگويي‌هاي علمي قرآن که در آيات به صورت واضح آمده است و در زمان نزول آيه کسي از آن اطلاع نداشته، بلکه مدت‌ها بعد از نزول آيه مطلب علمي آن توسط دانشمندان کشف شده است. مثل اشاره عملي قرآن به نيروي جاذبه،  حرکت‌هاي خورشيد،  لقاح ابرها  و زوجيت عام موجودات  و مراحل خلقت انسان  که قرن‌ها بعد از نزول قرآن بشر به اين مطالب علمي دست يافت. از اين رو برخي مفسران قرآن اين مطالب را اعجازهاي علمي قرآن دانسته‌اند. البته ادعاهاي ديگري نيز در مورد اعجازهاي علمي قرآن شده است که مورد نقد قرار گرفته است. چهارم: نظريه‌پردازي‌هاي علمي قرآني برخي از آيات علمي قرآن مطالبي را بيان مي‌کند که علم هنوز بدانها دسترسي پيدا نکرده و هر چند از نظر علوم تجربي به اثبات نرسيده است اما دليلي نيز براي نفي آن مطلب قرآني نداريم و از آنجا که وحي نوعي دانش قطعي و از سرچشمه‌ی الهي است در صحیح بودن آن شکی نیست هر چند برای اثبات آنها فعلاً شواهد تجربی در دست نداریم و ممکن است مثل برخي موارد ديگر از پيشگویي‌هاي علمي قرآن (مثل نيروي جاذبه طبق آيه 2 / رعد و 10/ لقمان و ...) در آینده اثبات شود. این موارد را مي‌توان به عنوان نظريه‌هاي علمي قرآني مطرح نمود، و همچون ديگر تئوري‌هاي علمي به دنبال شواهد تجربي آنها بود. مثال نظریه‌پردازی علمی قرآن در مورد آیه 29/ شوری (وجود موجودات زنده در آسمان‌ها) گذشت. منبع:پرسمان