پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله غير از جنگ خندق نيز با مسلمانان مشورت كرده است؛ چنان كه در جنگهاى احد «1» بدر «2» و تبوك «3»، با سپاهيان مشورت كرد و نظر آنها را پذيرفت. قرآن كريم نيز با صراحت به حضرت مىفرمايد: وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ «4». پيامبر صلى الله عليه و آله علاوه بر اينكه از وحى آسمانى برخوردار بود و فكر نيرومندى داشت؛ اما به دلايل مختلفى با مسلمانان، به مشورت مىپرداخت (و در صورتى كه نظر آنان با رأى پيامبر صلى الله عليه و آله مخالف بود، حضرت نظر آنان را ترجيح مىداد). بعضى از اين جهات عبارت است از:
1. مسلمانان به اهميت مشورت پى ببرند و آن را جزو برنامههاى اساسى زندگى خود قرار دهند.
2. نيروى فكر و انديشه در افراد پرورش يابد.
3. براى ديدگاه و آراى افراد صاحب نظر، ارزش خاصى قائل شوند.
4. به شخصيت افراد، احترام و ارزش داده شود.
5. ميزان دوستى افراد آزموده شود.
6. مشاوره به سپاهيان نوعى آمادهسازى روحى و روانى و زمينهسازى حضور در جنگ بود و ... «5».
منبع :پرسمان/معارف
