شایعه پراکنی چند تا لایک داره؟ «وبا وارد ایران شد»، «گوجه‌های موجود در بازار را مصرف نكنید، همه‌شان رنگ می‌شوند» و ... شبكه‌های اجتماعی موبایل پر شده‌اند از این خبرها كه جو روانی بدی در جامعه ایجاد می‌كنند. آن ‌قدر كه گاهی مردم واقعا دست به كار شده‌ و گوجه‌هایشان را در سطل زباله ریخته و نارنگی‌ها را پر پر كرده و خودشان را نجات داده‌اند! با ورود اینترنت به زندگی ما تحولی شگرف و نوین در جامعه بشری رخ داد، هر چه هم پیش می‌رویم می‌بینیم که اینترنت در جامعه بشری در حال رشد و تکامل است و هر روز ابعاد آن گسترده‌تر می‌شود تا ما انسان‌ها در رفاه و آسایش بهتری زندگی کنیم، اما گاهی در فضای مجازی اتفاقاتی رخ می‌دهد که آسایش را از زندگی ما می‌گیرد، نمونه‌ای از این‌ها انتشار اخبار کذب، شایعه پراکنی، ایجاد رعب و وحشت و رواج خرافات است. این روزها شایعات زیادی در فضای مجازی به خصوص شبکه‌های اجتماعی موبایلی منتشر می‌شود که این اخبار مبنای درست و موثقی نداشته و صرفا با هدف جنگ روانی و ایجاد نگرانی در جامعه انتشار می‌یابد. این روزها برخی افراد ناشناس در شبکه‌های اجتماعی نظیر وایبر، لاین و چند شبکه اجتماعی موبایلی دیگر در تولید و انتشار اخبار سست و بی پایه فعالیت می‌کنند، یک روز شایعه‌ای مبنی بر درگذشت یک بازیگر محبوب سینما و تلویزیون منتشر می‌کنند و روز دیگر با انتشار اطلاعیه‌هایی کذب از طرف نهادها و مسئولین خبر از آلوده شدن مواد غذایی به سم کشنده خبر می‌دهند!! و سعی در برجسته سازی موضوع دارند. به راستی کاربرانی که اینگونه پیام‌ها را در شبکه‌های اجتماعی بازنشر می‌کنند از صحت و سقم آن‌ها اطلاع دارند؟ آیا در قبال بازنشر خبر کذب به آنها مدال افتخار تعلق می‌گیرد که بدون فوت وقت آنها را بازنشر می‌کنند؟! آیا بهتر نیست قبل از به اشتراک گذاری پیام‌ها درباره محتوای آنها بیشتر دقت کنیم و این سوال را از خود بپرسیم که آیا این مطلب لزوما درست است یا نه؟ شایعات شاید جذاب باشند اما خیلی‌ها آنها را باور می‌کنند و امکان دارد امنیت جامعه را بر هم بزند. اگر در استفاده از شبکه‌های اجتماعی فرهنگ سازی صورت نگیرد، متاسفانه این مکان‌ها رفته رفته تبدیل به محفلی برای انتشار پیام‌های کذب بدل خواهد شد و حتی در صورت انتشار پیام‌های واقعی و رسمی کسی آنها را باور نخواهد کرد. پس شبکه‌های اجتماعی منبع خوبی برای اعتماد به برخی اخبار نیست. اگر در استفاده از شبکه‌های اجتماعی فرهنگ سازی صورت نگیرد، متاسفانه این مکان‌ها رفته رفته تبدیل به محفلی برای انتشار پیام‌های کذب بدل خواهد شد و حتی در صورت انتشار پیام‌های واقعی و رسمی کسی آنها را باور نخواهد کرد. پس شبکه‌های اجتماعی منبع خوبی برای اعتماد به برخی اخبار نیست شوق شایعه پراکنی در شبكه‌های اجتماعی شبكه‌های اجتماعی موبایل پر شده‌اند از خبرهایی كه جو روانی بدی در جامعه ایجاد می‌كنند. خبر ورود وبا در ایران، جو روانی بسیار بدی ایجاد كرده است. خبری كه سال گذشته هم منتشر شد و كلی نگرانی داشت. اما سوال اصلی اینجاست كه چرا این خبرها منتشر می‌شود؟ چه كسی باید چه كاری كند كه این‌گونه خبرها دیگر منتشر نشوند؟ اصلا می‌شود كاری كرد كه دیگر از این دست خبرها منتشر نشود؟ انگار قرار نیست وحشت «وبا» دست از سرمان بردارد. فصل گرما كه شروع می‌شود یكهو موجی از خبرها درباره ورود وبا در كشور منتشر می‌شود. سال گذشته همین موقع‌ها، همین خبر منتشر شد و اپیدمی ترس در جامعه ایجاد كرد. بعد از آن مسئولان وزارت بهداشت دست به كار شده و با سند و مدرك، تكذیب بودن خبر را اعلام كردند. گرچه مردم نتوانستند چندان باور كنند و احتیاط را شرط عقل می‌دانستند. سلیمان عباسی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس درباره شایعه وبا به «قانون» می‌گوید: «هنوز گزارشی از این بیماری به مجلس نرسیده است ولی به نظرم اگر چنین خبری درست بود حتما وزارت بهداشت به ما خبر می‌داد و جزییاتش را هم اعلام می‌كرد. سال گذشته هم شایعاتی منتشر شد اما هیچ گزارشی به مجلس نرسید. ضمن اینكه خبری هم از ابتلا به این بیماری در رسانه‌ها منتشر شد.» حتی رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت هم ضمن رد این مباحث، تاکید کرد که امسال هنوز هیچ موردی از وبا در کشور گزارش نشده است. دکتر محمدمهدی گویا گفت: هیچ‌کدام از این مباحث صحت ندارد و هیچ موردی از ابتلا به وبا در کشور دیده نشده است. چرا این خبرها ساخته می‌شود؟ از وقتی شبكه‌های اجتماعی راه‌شان را به زندگی مردم باز كرده‌اند، خیلی چیزها عوض شده، حتی جنس شایعات هم عوض شده. كسانی كه شایعات را می‌سازند بیشتر بند كرده‌اند به جان افراد و مدام از این حرف می‌زنند كه فلان چیز را نخور، می‌میری، بهمان چیز را نخور، منهدم می‌شوی و از این دست خبرها. اما چرا این شبكه‌ها به جای ارتباط بین افراد به وسیله‌ای برای ترس پراكنی تبدیل شده است. دکتر حسین تنهایی، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه تهران درباره دلایل ظهور این قبیل پیام‌ها معتقد است؛ مردم نباید با دیدن چنین پیام‌هایی آرامش خود را مختل کنند و لازم است قبل از هر اقدام و احساسی، صحت و سقم خبر دریافتی را بررسی کنند. او انتشار چنین خبرهای کذبی را شیطنت‌های جوانی می‌داند: «با این پیام‌ها نیز می‌توان همچون مزاحمت‌های تلفنی برخورد و نسبت به آنها بی‌اعتنایی کرد.» او شایعه‌پذیر بودن را یکی از ویژگی‌های ساکنان ایران عنوان كرده و می‌گوید: «مردم ما عادت دارند که بیشتر در سطح معرفت عامیانه زندگی کنند و متاسفانه قبل از بررسی صحت پیام، آن را می‌پذیرند که البته شایعه به عنوان یکی از اعمال نانمادی و کلیشهای نه فقط در کشورهای جهان سوم بلکه حتی در کشورهای صنعتی نیز رواج دارد». شایعاتی با منشأ هیجانات اجتماعی به نظر این استاد دانشگاه تهران، این شایعات با اهداف و تحرکات سیاسی تولید نشدهاند که بخواهند در جامعه ناامنی ایجاد کنند چرا که منشأ و ریشه آنها در هیجانات عاطفی و اجتماعی است. او در پاسخ به این سوال که آیا تعدد پیام‌ها و تکرار روزانه انواع آنها در بخش‌های مختلف باعث نگرانی مردم و کاهش سطح امنیت و آرامش روانی آنها نمی‌شود، میگوید: «من فکر می‌کنم این قبیل شایعات بسیار کم‌اهمیت هستند و جامعه باید تحمل آن را داشته باشد. این پیام‌ها از گذشته وجود داشته‌اند. فقط شکل انتقال آنها تغییر کرده است. در گذشته این پیام‌ها به شکل خاله‌زنکی، سر چهارراه‌ها گوش به گوش و دهان به دهان نقل می‌شد امروز سر از بازارچه وایبر درآورده و راه انتقال‌شان تغییر کرده است. راه مقابله با شایعات، آموزش مردم و ارتقای سطح آگاهی آنها از طریق صداوسیما و مطبوعات است. بی‌شک نمیتوانیم مانع فعالیت وایبر شویم. تغییر سطح شعور اجتماعی زمانبر است و به تدریج و آهسته عوض می‌شود بنابراین در این مسیر باید صبور باشیم». شایعه هایی مانند ورود وبا به کشور که موضوعی مشخص دارد و قطعا سازمان های مربوطه از صحت و کذب آن مطلع هستند به نسبت موضوعاتی که بدون هیچ ردی از خود مطرح می شود راحت تر قابل پیگیری هستند. این امکان پیگیری می تواند فرصتی باشد تا رسانه های رسمی زودتر وارد عمل شوند و با اعلام خبر قطعی و مورد تأیید از طرف سازمان های مربوط جلو انتشار شایعه را بگیرند. درست است که فضای شبکه های اجتماعی خیلی سریع و راحت در شایعه پراکنی موفق می شوند اما در صورتی که رسانه های رسمی به موقع وارد عمل شوند در حداقلی ترین حالت از میزان شایعات کم خواهد شد. فرآوری: علی احمدی بخش ارتباطات تبیان منابع: قانون/ باشگاه خبرنگاران مطالب مرتبط: شایعات وایبری زلزله در شبکه های اجتماعی