جایگاه نماز در روایات ائمه اطهار

نماز در پیشگاه خدا، وسیله تقرب به او و رحمت الهی است و قلب و خانه را نورانی می‌کند. وقتی انسان نماز می‌خواند، هر آنچه در اطراف او هستند، به ذکر خدا مشغول می‌شوند.

دوشنبه ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۳ - ۰۰:۰۰

جایگاه نماز در روایات ائمه (علیهم السلام)

نماز در پیشگاه خدا، وسیله تقرب به او و رحمت الهی است و قلب و خانه را نورانی می‌کند. وقتی انسان نماز می‌خواند، هر آنچه در اطراف او هستند، به ذکر خدا مشغول می‌شوند.

اسرار نماز

نماز در پیشگاه خدا (1)، وسیله تقرب به او (2) و رحمت الهی (3) است و قلب (4) و خانه (5) را نورانی می‌کند. وقتی انسان نماز می‌خواند، هر آنچه در اطراف او هستند، به ذکر خدا مشغول می‌شوند.(6) سجده، نزدیک‌ترین راه تقرب به خداست.(7) ازاین رو در حدیث آمده است که سجده طولانی، انسان را از عذاب نجات می‌دهد.(8) همان‌گونه که رکوع کامل، انسان را از وحشتِ قبر رها می‌کند.(9) به این ترتیب هستند که می‌توان فهمید چرا امتحان شیعه در مراقبت نماز، محقق می‌شود.(10)

خشوع از آداب انس، حضور قلب و زینت نماز است.(11) انس با نماز، سبب بخشش گناه (12) و پذیرفته شدن نماز می‌شود.(13) امامان (علیهم‌السلام) نیز نمازی با انس و حضور قلب به جا می‌آوردند. (14)

نماز و گناه

نماز، سبب بخشش گناه (15) و وسیله محو آن است.(16) گناهان گذشته، با به جا آوردن نماز بخشیده می‌شوند.(17) باید گفت نماز، عامل بازدارنده از گناه است(18) برخی روایت‌ها، نماز (نماز جمعه) را کفاره گناهان تا ده روز بیان کرده‌اند(19) نماز، شست وشوی گناه(20) ریزش گناهان گذشته (21) و سدّی در مقابل گناهان آینده است(22)

نماز و شیطان

نماز عامل دوری شیطان و سیاه شدن چهره اوست(23) نماز سبب شکست شیطان است(24)، چون نمازگزار در دژ محکم نماز از خود دفاع می‌کند.(25) بی دلیل نیست که فریاد ابلیس از نمازگزار و سجده طولانی او بلند است (26) و به انسان حسادت می‌کند.(27)

نماز، سبب بخشش گناه و وسیله محو آن است. گناهان گذشته، با به جا آوردن نماز بخشیده می‌شوند.

نمازگزار از شر شیطان در امان است(28)، چون نماز سبب راندن شیطان می‌شود (29) و حتی در لحظه مرگ نیز شیطان از نمازگزار دور می‌گردد.(30) شیطان از نماز عصبانی می‌شود(31) چون سبب سرکوبی اوست (32) و شیطان از نمازگزارِ جدّی می‌ترسد.(33)

نماز در قیامت

نماز، توشه آخرت،(34) کلید بهشت،(35) سبب ورود انسان به بهشت (36) و نجات او از آتش و عذاب است.(37) نمازگزار به سبب وضو، بی‌حساب وارد بهشت می‌شود (38) و در خانه‌های بهشتی جای می‌گیرد.(39) نماز، حایلی میان نمازگزار و آتش است و سبب دوری جسم نمازگزار از آتش می‌شود.(40)

ترک نماز

ترک نماز سبب انهدام دین (41) و تباه شدن عمل می‌شود؛(42) یعنی فاصله میان کفر و ایمان، ترک نماز است.(43) ترک کننده نماز، اهل آتش است (44) و از امان خدا و رسولش دور خواهد بود.(45) همچنین در روایت‌ها، از سهل انگاری و بی رغبتی به نماز نهی شده است.(46) از این رو، نمازگزاری که نماز را ترک نکند، ولی به نماز بی‌توجه باشد و آن را سبک بشمارد، از شفاعت ائمه (علیهم‌السلام) محروم خواهد بود.(47)

آداب و مستحبات نماز

در روایت‌ها، افزون بر بیان اهمیت نماز، بر رعایت آداب و مستحبات نماز نیز تأکید شده است: «کسی که آداب نماز را رعایت کند، مۆمن است.»(48) پوشیدن لباس تمیز،(49) مسواک زدن،(50) عطر زدن،(51) نماز خواندن در مسجد،(52) قنوت طولانی،(53) اذان و اقامه،(54) صلوات در رکوع و سجود،(55) نماز در اول وقت،(56) دعا بعد از نماز (57) و سجده بر تربت حضرت سیدالشهدا (ع) (58) از مستحبات نماز است.

پی نوشت‌ها:

1. قال الصادق علیه‌السلام: «وَاَعْلَم اِنّک بَیْنَ یَدَی مَنْ یَراک ولا تَراهُ؛ بدان تو در پیشگاه خداوندی هستی که تو را می‌بیند، ولی تو او را نمی‌بینی.» بحارالانوار، ج 83، ص 11؛ شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص 57؛ وسائل الشیعه، ج 4، ص 685، کتاب الصلاة، باب 2.

2. قال علی علیه‌السلام: «الصلاةُ قربانُ کلِ تقیِّ؛ نماز خواندن وسیله نزدیکی به خداست برای هر شخص پرهیزکار» محمد محمدی ری‌شهری، میزان الحکمة، ج 5، ص 367؛ بحارالانوار، ج 10، ص 99.

3. عبدالواحد تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ص 261.

4. قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله: «صَلاةُ الرَّجل نورٌ فی قَلْبه فَمَنْ شاء مِنکم فَلْیُنَوِّر قلبَه؛ نماز هر کس، نوری در دل اوست، پس هر کس نماز را اراده کرد، قلبش را نورانی کند.» متقی هندی، کنزالعمال، ج 7، ص 18973.

5. قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله: «نَوِّروا مَنازِلَکُم بِالصَّلاةِ؛ با نماز، خانه‌هایتان را نورانی کنید.» کنز العمال، ج 15، ص 392، ح 41518.

6. میزان الحکمة، ج 5، ص 377؛ بحارالانوار، ج 82، ص 213.

7. قال الصادق علیه‌السلام: «اَقْرَبُ مَا یَکونُ الْعَبْدُ اِلَی اللّهِ وَ هُوَ ساجِدٌ؛ نزدیک‌ترین حالات بنده به خدا، سجده است.» ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص 60.

8. غررالحکم و دررالکلم، ص 175، ح 3353.

9. علی مشکینی، مواعظ العددیه، ص 243.

10. عبدالله بن جعفر حمیری، قرب الاسناد، ص 52؛ بحارالانوار، ج 80، ص 23.

11. قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله : «اَلْخشُوعُ زِینةُ الصَّلاةِ؛ خشوع، زیور نماز است.» بحارالانوار، ج 77، ص 131.

12. همان، ج 84، ص 249.

13. همان، ص 242.

14. همان، صص 247، 248، 253 و 258؛ میزان الحکمة، ج 5، صص 381 و 382.

15. قال الصادق علیه‌السلام: «مَنْ صَلَّی رَکْعَتِینَ یَعْلَمُ مَا یَقولُ فِیهما اِنْصَرفَ وَ لَیْسَ بَیْنَه وَ بَیْنَ اللّهِ ذَنبٌ اِلَّا غَفَره اللّهُ؛ هر کس دو رکعت نماز با حضور قلب بخواند، خداوند همه گناهان او را می‌بخشد.» بحارالانوار، ج 84، ص 240؛ ج 82، ص 224؛ میرزا حسین نوری، مستدرک الوسائل، ج 1، ص 183.

16. قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله: «وَ أنَا لَا اَشْبَعُ مِن الصَّلاةِ؛ من از نماز سیر نمی‌شوم.» بحارالانوار، ج 82، ص 233؛ طوسی، امالی، ج 2، ص 142.

17. «إِنَّ الْحَسَنَاتِ یُذْهِبْنَ السَّـیِّئَاتِ؛ خوبی‌ها (نماز)، بدی‌ها (گناه) را از میان می‌برد.» (هود: 114)؛ جامع احادیث شیعه، ج 4، ص 10؛ بحارالانوار، ج 82، ص 232.

18. «إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَی عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنکَرِ؛ نماز، عامل بازدارنده از گناه و بدی است.» (عنکبوت: 45)

19. کنز العمال، ح 21091.

20. وسائل الشیعه، ج 2، ص 7.

21. قال علی علیه‌السلام: «وَ ان‌ها لَتَحُتْ الذُنوبَ حَتَّ الْوَرقِ؛ نماز، گناهان را مثل برگ درخت می‌ریزد.» بحارالانوار، ج 53، ص 182.

22. عباس عزیزی، آثار و برکات نماز در دنیا، برزخ و قیامت، ص 66.

23. قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله: «الصلاة تُسَوِّدُ وجهَ الشَّیطان؛ نماز، چهره شیطان را سیاه می‌کند.» ابوالقاسم پاینده، نهج‌الفصاحة، ص 396.

24. قال امام المهدی علیه‌السلام: «ما اَرْغَمَ أنفَ الشَیْطانِ به شیْ ءٍ مِثْلِ الصَّلاةِ؛ هیچ چیز مثل نماز، بینی شیطان را به خاک نمی‌مالد.» بحارالانوار، ج 53، ص 182.

25. قال علی علیه‌السلام: «اَلصَّلاةُ حِصنٌ مِنْ سُطواتِ الشَّیطانِ؛ نماز دژی در مقابل حملات شیطان است.» غررالحکم و دررالکلم، ص 56؛ میزان الحکمة، ج 5، ص 367؛ شهید ثانی، اسرار الصلاة، ص 10.

26. قال امیرالمۆمنین علی علیه‌السلام: «اِنَّ الْعَبْدَ اِذا سَجَدَ نَادی اِبلیسُ یا وَیْلَه؛ بنده هنگامی که سجده می‌کند، ابلیس می‌گوید: وای بر من.» محمد بن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج 3، ص 264؛ بحارالانوار، ج 82، ص 233.

27. بحارالانوار، ج 79، ص 207.

28. قال علی علیه‌السلام: «ذِکرُ اللهِ دَعامَةُ الْایمانِ وَ عِصْمَةٌ مِنَ الشَّیطانِ؛ ذکر خدا (نماز)، ستون ایمان و در امان بودن از شیطان است.» عبدالواحد تمیمی آمدی، منتخب الغرر، ص 22.

29. قال علی علیه‌السلام: «ذِکْرُ اللّهِ مَطْرَدَةُ الشَّیطانِ؛ یاد خدا (نماز)، شیطان را می‌راند.» منتخب الغرر، ص 20.

30. قال الصادق علیه‌السلام: «إنّ مَلکَ الْمَوتِ یَدْفَعَ الشَّیطانَ عَنِ الْمُحافظِ عَلَی الصَّلاةِ؛ عزرائیل، شیطان را از کسی که بر نمازش مواظبت می‌نموده، دفع می‌کند.» وسائل الشیعه، ج 2، ص 19.

31. بحارالانوار، ج 87، ص 161.

32. همان، ج 53، ص 182.

33. امام رضا علیه‌السلام نقل کرد که پیامبر فرمود: «لَا یَزالُ الشَّیطانُ ذَعِراً مِنَ المۆمنِ ما حافظ علی الصَّلواتِ الْخَمسِ؛ شیطان همواره از مۆمنی که بر نمازش مواظبت می‌کند، می‌ترسد.» شیخ صدوق، عیون اخبارالرضا، ج 2، ص 28.

34. قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله: «اَلصَّلاةُ زادٌ لِلْمُۆمِنِ مِنَ الدُّنْیا اِلَی الآخِرَةِ؛ نماز، توشه‌ای برای مۆمن از دنیا به سوی آخرت است.» بحارالانوار، ج 82، ص 232.

35. قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله: «اَلصَّلاةُ مِفتاحُ الْجَنَّةِ؛ نماز، کلید بهشت است.» نهج‌الفصاحة، ش 1588؛ بحارالانوار، ج 82، ص 231.

36. قال الصادق علیه‌السلام: «اِنَّ الْعَبْدُ لَیُصلِّی الرَّکْعتِینِ یُریدُ بِها وَجْهَ اللّهِ فَیُدْخِلُه اللّهُ بِه الْجَنةَ؛ بنده دو رکعت نماز برای رضای خدا می‌خواند و خداوند او را وارد بهشت می‌کند.» اصول کافی، ج 2، ص 61؛ وسائل الشیعه، ج 3، ص 30؛ مستدرک الوسائل، ج 3، ص 316.

37. اصول کافی، ج 2، ص 499، ح 3؛ وسائل الشیعه، ج 3، ص 30.

38. کنز العمال، ج 7، ص 19036.

39. بحارالانوار، ج 2، ص 231.

40. جامع احادیث شیعه، ج 4، ص 27.

41. قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله: «مَنْ تَرَکَ صَلاتَهُ مُتَعَمِّداً فَقَدْ هَدمَ دینَه؛ هر کس به عمد نمازش را ترک کند، دینش را منهدم کرده است.» بحارالانوار، ج 82، ص 202؛ میزان الحکمة، ج 5، ص 402.

42. قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله: «مَنْ تَرَکَ صَلاتَه حَتَّی تَفوتَه مِنْ غَیْرِ عُذرٍ فَقَدْ حَبِِطَ عَمَلُه؛ هر کس نمازش را بدون عذر نخواند تا وقتش بگذرد، عملش تباه شده است.» بحارالانوار، ج 82، ص 203؛ میزان الحکمة، ج 5، ص 403.

43. قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله: «بَیْنَ الْعبدِ وَ بَیْنَ الْکُفرِ تَرکُ الصَّلاةِ؛ فاصله کفر و بندگی، ترک نماز است.» بحارالانوار، ج 82، ص 202؛ میزان الحکمة، ج 5، ص 403.

44. قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله: «مَنْ تَرَکَ الصَّلاةَ مُتعمِّداً کُتبَ اسْمُه عَلَی بابِ النَّارِ مِمَّنْ یَدْخُلُها؛ هر کس به عمد نمازش را ترک کند، بر درب جهنم نامش از دوزخیان نوشته می‌شود.» کنز العمال، ج 7، ح 19090.

45. جامع احادیث شیعه، ج 4، ص 75.

46. میزان الحکمة، ج 5، ص 398؛ بحارالانوار، ج 84، ص 231، 236 و 253؛ ملا محمدمحسن فیض کاشانی، محجة‌البیضاء، ج 1، ص 341؛ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج 1، ص 204؛ میزان الحکمة، ج 5، ص 406.

47. قال الصادق علیه‌السلام: «لا یَنالُ شَفاعَتُنا مَنِ اسْتخَفَّ بِالصَّلاةِ؛ هر کس نماز را سبک بشمارد، به شفاعت ما دست نخواهد یافت.» محمد بن یعقوب کلینی، فروع کافی، ج 3، ص 270، ح 15.

48. کنز العمال، ج 7، ح 1887.

49. وسائل الشیعه، ج 2، ص 346.

50. سفینة البحار، ج 1، ص 675.

51. حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص 42؛ ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص 94.

52. عباس عزیزی، نماز در آیینه حدیث، ص 59.

53. ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص 59.

54. همان، ص 58.

55. همان، ص 61.

56. محجة البیضاء، ج 1، ص 350؛ کنز العمال، ج 7، ص 19036؛ وسائل الشیعه، ج 3، صص 78 و 88؛ بحارالانوار، ج 74، ص 85؛ وسائل الشیعه، ج 2، ص 90؛ نهج البلاغه، شرح و ترجمه: فیض الاسلام، نامه 27، ص 888 .

57. نعمان بن محمد تمیمی مغربی، دعائم الاسلام، ج 1، ص 165؛ بحارالانوار، ج 85، صص 320، 324 و 326؛ مستدرک الوسائل، ج 1، ص 336؛ محمدباقر مجلسی، روضة المتقین، ج 12، ص 38؛ بحارالانوار، ج 88، ص 4.

58. بحارالانوار، ج 101، ص 135.