شعر و شاعری در دهه هشتاد در آستانه ی دهه ی 90 ، تحلیل و بررسی شعر دهه ی هشتاد امری ضروری به نظر می رسد و می تواند در ترسیم افق های شعری آن تاثیر گذار باشد . در این میان اولین سوالی که به ذهن می رسد اینکه : آیا لزوماً در هر دهه ای باید منتظر اتفاقی تازه در شعر بود و نکته دیگر این که آیا تقسیم بندی دهه ای می تواند بستر مناسبی برای تحلیل شعری یک فرهنگ باشد ؟ شعر دهه ی هشتاد از زوایای متعدد قابل بررسی است و می تواند محل بحث باشد . بررسی زبانی ، بررسی مفهومی ، بررسی پیشنهادهای ارایه شده و موارد بسیار دیگری که هر کدام نوشته ای جداگانه می طلبد . آن چه در شعر این دهه قابل لمس است : اضطراب ناشی از زیست شاعرانه بود که محصول فرایندی تدریجی است که ابتدا شاعر و بعد از آن فضای سیاسی شعری را تحت تأثیر قرار می دهد ، اضطرابی که شاید ریشه اش به فردیت شاعر و واکنش او به رخدادهای فرهنگی , سیاسی و اقتصادی بر می گردد . و می تواند در روند شعری یک شاعر و یا حتا یک دهه تاثیر گذار باشد عموماً در شناخت شعری هر دوره ، جریان ها ، رخدادها و رفتارهای آن دوره و دوره های قبل واجد اهمیت بوده و هر تحلیل گری ناگزیر از پرداختن به آن است . زیرا ساختارهای اجتماعی در شکل بخشی به فرم ها و رفتارهای هنری سهمی غیر قابل انکار دارد و در یک بازه ی زمانی با تحلیل هر کدام نقش و نمود دیگری را می توان به وضوح مشاهده کرد. سوتیتر :دهه ی هشتاد ادامه ی جریان شعری نیماست که نسبت به دهه های دیگر سه اتفاق مهم یعنی : انقلاب ، جنگ و دهه ی هفتاد را پشت سر گذاشته و به عنوان امری تاثیرگذار در عقبه ی ذهنی خود دارد که نشانه ها و نمودهایش در شعر این دهه کاملاً آشکار است . هر کدام از این مۆلفه ها در شعر بخشی از شاعران این دهه دیده می شود که گاه شکل ایجابی به خود می گیرد و گاه به رفتار سلبی منجر می شود که در هر دو صورت به رسمیت شناختن این مۆلفه هاست . در این سال ها هر جا صحبت از شعر این دهه بوده ابتدا شعر دهه ی هفتاد ، تحلیل و بررسی شده و سپس در یک فاصله گزاری ارزشی شعر دهه ی هشتاد عقب نشسته است ، اغلب کسانی که درباره شعر این دهه اظهار نظر نکرده اند –مخصوصاً دهه ی هفتادی ها –معتقدند در شعر این دهه اتفاق خاصی نیفتاده و هر چه بوده مربوط به دهه ی هفتاد است ( بخوانید نوشته ها و مصاحبه های کسانی چون مهرداد فلاح ، بهزاد خواجات ، علی بابا چاهی ، ابوالفضل پاشاو ... ) در این که در دهه ی هفتاد پیشنهادهای قابل اعتنایی در شعر بروز کرد شکی نیست و نمی توان آن را نادیده گرفت اما آنچه قابل ذکر است در دهه ی هفتاد شاعران با فضای تقریباً باز آن سال ها روبرو بودند و اغلب نوشته هایشان با کمترین موانعی چاپ می شد اما داستان دهه ی هشتاد بسیار متفاوت است . در این ده سال اخیر کنش شاعرانه همواره شکل بروزش را در رفتارهای احتیاط آمیز دیده است که ریشه اش به شرایط اجتماعی برمی گردد ، ذهن شاعرانه عموماً قبل از نوشتن به حذف خود دست می زند و آنچه نوشته می شود تنها سایه ای است از آن چه قرار است شاعرانگی شاعرش را نمایان کند . در چنین شرایطی خلاقیت تعریف دیگری پیدا می کند و وجودش وامدار عواملی غیر از مۆلفه های ذهنی می شود . بزرگترین معضل شعری دهه ی هشتاد در بیرون از شعر بود که گاه شاعران را تا مرحله اختگی پیش برد حتی شاعران دهه ی هفتاد هم که به زعم خود کارهای در خور اعتنایی ارایه کرده بودند در این سال ها رفتار جدی و حضور مستمری نداشتند و با مجموعه ی چشم گیری به فضای شعری این دهه اضافه نکردند ، به غیر از سه ، چهار نفر بقیه دچار نوعی رخوت هر چند بعضی از این دوستان هم در بعضی اظهارنظرهاشان پیرامون شعر دهه ی هشتاد پدرانه و فاضل مآبانه صحبت کرده اند اما شعرشان بحث دیگری است و هنوز می تواند پیشنهادهایی برای عرصه شعر داشته باشد . به عنوان مثال من شاید من با نوع شعری که فلاح می نویسد موافق نباشم و آن را ادامه ی شعر کانکریت بدانم که قبلاً تجربه شده است اما به هر حال نوعی تلاش برای رفتن و کشف در او دیده می شود که حائز اهمیت است ، حافظ موسوی ، بهزاد خواجات و مسعود احمدی اما رندانه تر و شاعرانه تر می نویسند و در کارهایشان به دستاوردهای شاعران جوان بی تفاوت نبوده اند . شعر شاعران جدی دهه ی هشتاد ، شعری صمیمی است که به ذات زندگی انسان امروزی نزدیک تر است و در خود دغدغه های ملموس تری را نشان می دهد .که در دهه ی قبل کمتر به چشم می خورد در شعر این دهه شاعران نسبت به تجربه های شعری دوره های قبل بی تفاوت نبودند و گاه با شکل تعدیل شده ی این تجربه ها به شعر پرداختند و رفتار با زبان و فرم شکل متعادل تری به خود گرفت . منتقدان اصلی دهه ی هشتاد اغلب شاعران دهه ی قبل هستند که انتظار خود از شعر را در شعر این دهه جستجو کردند و این می تواند دو وجه متفاوت داشته باشد یکی اینکه باعث می شود شاعران دهه هشتاد رو به سمت پویایی ،خلاقیت و جسارت داشته باشند و اصیل تر و آگاهانه تر بنویسند اما در وجهی دیگر باعث می شود نوعی استبداد فکری در نسل قبل مانع از دیده شدن کارهای جدی شود,با نگاه به مجموعه شعرهایی که در این سال ها چاپ شدند متوجه می شویم اغلب شاعران به شناخت خوبی از شرایط زیستی در شعر رسیدند و تلاش کردند تجربه های زیست شده را دربه بازی دعوت کنند که جای آن در شعر دهه ی هفتاد خالی بود. به گمانم دهه ی نود زمان مناسبی برای پرده برداری از شعر واقعی دهه ی هشتاد است شعری که شاید موانع بیرونی اش تا حدی از اعتبار و اقتدار خواهد افتاد. از مولفه های عمومی و فراگیر شعر این دهه به موارد زیر می توان اشاره کرد : -تلفیق دستاوردهای دهه ی شصت و دهه ی هفتاد مثلاً تلفیق تخیل دهه ی شصت با جزیی نگری دهه ی هفتاد -کنار گذاشتن رفتارهای افراطی با زبان -آشتی مخاطب با شعر -کشف فضاهای دم دستی که در رفتارهای زبانی دهه ی هفتاد نادیده گرفته می شد -حضور نوعی اعتراض زیر پوستی -صمیمی تر شدن شعر -تن ندادن به تئوری های رایج و دست مالی شده -حضور رمانتی سیسمی اجتماعی هر چند در شعر دهه ی هشتاد آسیب های جدی هم می توان سراغ گرفت ، نوعی یکسان نویسی که بر اثر عدم جسارت شاعران بوجود آمد و اغلب براساس یک زیبایی شناسی رایج شعر نوشتند و همچنین بده بستان های شاعرانه که در گرو محفل ها و دوستی های جمعی به یک عادت تبدیل شد و گاه در شکل مجازی ( اینترنت ) به صورت بازی مضحکانه ای رنگ و لعاب رفتار جدی به خود گرفت و دیگر اینکه نگاه دم دستی به شعر همواره پیرامون شعر امروز بوده و هست. فرآوری : منیژه خسروی بخش ادبیات تبیان منبع: مجله ادبی پیاده رو