افتادگي آموز اگر طالب فيضي در وصف تواضع٬ سخن بسيار گفته شده است و در اينکه يکي از مهمترين و برجسته ترين لوازم تعالي براي انسان٬ تواضع است٬ هيچ شکي نيست. اما نکته جالب و زيبا تواضع و فروتني کساني است که شهره علم و تقوايشان٬ زبانزد عام و خاص است و همين فروتني است که مقام و منزلت ايشان را دو چندان مي‌کند. اگر مي‌خواهي اثر گذار شوي و مردم از ثمره علمي و بار معنوي تو استفاده کنند٬ بايد شاخه‌هايت افتاده باشد٬ تا رهگذران از ميوه‌هاي شيرين علم و حکمت تو لذت برده و بهره مند شود. به راستي زيباترين تواضع کدام است؟ در روايت است که چه زيباست تواضع انسانهاي بي‌نياز٬ در مقابل نيازمندان « وَ قَالَ ع ما احْسَنَ توَاضَعَ الْأَغْنِيَاءِ لِلْفُقَرَاء» (1) . افتادگي آموز اگر طالب فيضي هرگز نخورد آب زميني که بلند است حال ببينيم سيره بزرگان دين و علماي اهل عمل ما چه بوده است؟ حضرت امام خميني(ره): حضرت امام متواضع به معناي واقعي کلمه بودند. با آن همه مقام و عظمت و علم و دانش که جهانيان را خيره کرده است، خود را تنها،يک طلبه مي دانست و با اين همه خدمت به اسلام و زنده کردن تشيّع هيچ گونه حريمي براي خويش قايل نبود و با کمال فروتني، خطاب به جوانان رزمنده جبهه ها مي گويد: «من دست و بازوي شما را که دست خدا بالاي آن است مي بوسم و بر اين بوسه افتخار مي کنم»(2) آخوند خراساني (ره): در احوالات ايشان نوشته اند: «اين وجود مبارک که در واقع رهبر دين و دنياي ميليونها مسلمان بود،بسيار متواضع بودند مخصوصاً در برابر اهل علم، با کوچک ترين طلبه در سلام پيشي مي گرفت و در مجالس براي ورود آنها به پا مي ايستاد.و اهل علم را بسيار تجليل مي کرد .(3) ملّا احمد مقدس اردبيلي(ره): در احوالات ايشان آمده است: «موقعي در سفر يکي از زوّار که او را نمي شناخت به او گفت: جامه‎هاي مرا ببر نزديک آب و بشوي و چرک آنها را بگير ـ ملا احمد قبول کرد و جامه هاي آن مرد بُرد و شست و آورد تا به او بدهد ـ در اين هنگام آن مرد او را شناخت و خجالت کشيد ـ ديگران هم او را توبيخ کردند. مقدس اردبيلي فرمود: چرا او را ملامت مي کنيد؟ مطلبي نشده است. حقوق برادران مؤمن بر يکديگر بيش از اينهاست (4) با کوچک ترين طلبه در سلام پيشي مي گرفت و در مجالس براي ورود آنها به پا مي ايستاد.و اهل علم را بسيار تجليل مي کرد. شيخ انصاري (ره) «ايشان داراي همّتي بلند و اخلاقي نيکو بود و به امور طلّاب شخصاً رسيدگي مي‎کرد و مانند پدري مهربان آنان را تحت تربيت خود قرار داده بود ـ چند روزي شيخ ديرتر از وقت مقرّر براي تدريس حاضر مي شد از وي سبب را پرسيدند فرمود: يکي از سادات به تحصيل علوم ديني مايل گشت و اين امر را به چند نفر در ميان نهاده تا درس مقدمات برايش گويند ولي هيچ يک حاضر نشدند و شأن خود را بالاتر ديدند ـ بدين جهت خود متصدّي اين امر شده،درس او را به عهده گرفتم (5) آيه الله العظمي حائري (ره) مؤسس حوزه علميه قم: يکي از بزرگان گفتند که: وقتي ، يکي از طلاب بيمار شد، مرحوم حاج شيخ دارويش را تهيّه کرده و به منزل برده به خانواده دستور دادند که آن را آماده کنند و سپس خودش دارو را به حجره آن طلبه آورد و حتّي به خادمش نداد که ببرد (6). ـــــــــــــ منابع: (1). مستدرک الوسائل ج11 ص 296 (2). سيماي فرزانگان ـ ص 286 رضا مختاري/ انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزه قم ـ 1374/ چاپ هشتم (3). همان/ 289 (4). همان/ ص 295 (5). زندگي و شخصيت شيخ انصاري ـص 78 ـ ص مرتضي انصاري چاپ دوّم/ تهران/ ناشر: حسينعلي نوبان/ 1361 هـ . ش . (6). سيماي فرزانگان/ ص 306 تهيه و فرآوري: محمد حسين امين - گروه حوزه علميه